Τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα αντιμετωπίζουν το γλαύκωμα

Πρωτοποριακές μελέτες που διεξάγονται στην Κύπρο, υπό την καθοδήγηση του οφθαλμίατρου δρος Τάσου Γεωργίου, ρίχνουν φως στην αντιμετώπιση του γλαυκώματος.
Νέους ορίζοντες στην αντιμετώπιση του γλαυκώματος ανοίγει η ανακάλυψη ερευνητικής ομάδας από την Κύπρο με επικεφαλής τον οφθαλμίατρο δρα Τάσο Γεωργίου. Τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα της έρευνας της έχουν δημοσιευθεί πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό διεθνούς κύρους «Experimental Eye Research». Η ερευνητική ομάδα του Ινστιτούτου Έρευνας και Εκπαίδευσης «Οφθαλμός» έχει αποδείξει και επαληθεύσει ότι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα μπορούν να προστατέψουν το οπτικό νεύρο στο γλαύκωμα.
Τι ακριβώς είναι το γλαύκωμα;
Το γλαύκωμα είναι πάθηση του ματιού, η οποία προκαλεί προοδευτική και μη αναστρέψιμη βλάβη του οπτικού νεύρου. Το γλαύκωμα είναι η δεύτερη συχνότερη αιτία τύφλωσης σε άτομα ηλικίας άνω των 40 ετών και υπολογίζεται να ξεπερνά τα 80 εκατομμύρια ασθενείς ανά την υφήλιο. Γι’ αυτόν τον λόγο είναι ιδιαίτερα σημαντική η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση του γλαυκώματος. Ο ασθενής αντιλαμβάνεται απώλεια της όρασής του κυρίως περιφερειακά, η οποία στην πορεία επεκτείνεται προς το κέντρο της όρασης. Στο παρελθόν είχε συσχετιστεί η ενδοφθάλμια πίεση με την πάθηση αυτή. Ωστόσο η ενδοφθάλμια πίεση είναι μόνο ένας από τους παράγοντες κινδύνου. Στις τρέχουσες επιλογές για τη θεραπεία της είναι η μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης. Ωστόσο, είναι πλέον σαφές ότι η εξέλιξη της νόσου συνεχίζεται σε πολλούς ασθενείς, παρά την αποτελεσματική μείωση της πίεσης. Ο στόχος της θεραπείας για το γλαύκωμα είναι η διακοπή ή η επιβράδυνση της εξέλιξης της νόσου. Τα αντιγλαυκωματικά κολλύρια επιτυγχάνουν μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης, όμως ακόμα και με κατάλληλη χρήση των διαθέσιμων φαρμάκων, πολλά άτομα με γλαύκωμα θα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν απώλεια όρασης.

Γιατρέ, ποιοι παράγοντες επηρεάζουν την πάθηση αυτή;

Πολλοί είναι οι παράγοντες κινδύνου, ιδίως η ηλικία και η αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στην ανάπτυξη του γλαυκώματος. Ωστόσο η ακριβής σχέση μεταξύ της ενδοφθάλμιας πίεσης και γλαυκώματος παραμένει ασαφής. Δεν αναπτύσσουν γλαύκωμα όλα τα άτομα με αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση, αλλά και από την άλλη άτομα με φυσιολογική ενδοφθάλμια πίεση μπορεί να αναπτύξουν γλαύκωμα.
Σημαντικοί παράγοντες που επηρεάζουν το ενδεχόμενο εμφάνισης του γλαυκώματος είναι η ηλικία μετά τα 40 έτη, το οικογενειακό ιστορικό όπου σε γονείς με την πάθηση αυτή υπάρχει το ενδεχόμενο να εμφανιστεί και στα παιδιά τους, η φυλή όπου οι μαύροι έχουν τετραπλάσιο κίνδυνο εμφάνισης γλαυκώματος από τους λευκούς, υψηλή πίεση στα μάτια, η υψηλή μυωπία, η υψηλή υπερμετρωπία, οι τραυματισμοί στα μάτια, ανωμαλίες στο πάχος του κερατοειδούς όπως ο πολύ λεπτός κερατοειδής, ο διαβήτης, οι συχνές ημικρανίες, η κακή κυκλοφορία του αίματος καθώς και άλλοι παράγοντες μικρότερης συχνότητας.
Η όρασή μας είναι το πιο σημαντικό αισθητήριο όργανο στον ανθρώπινο οργανισμό και κυρίως σε αυτήν οφείλει η ανθρωπότητα την ευημερία και την ποιότητα ζωής της. Κάθε ανωμαλία στην όραση, η οποία προκαλεί μείωση της διαθλαστικής οξύτητας, μειώνει ταυτόχρονα την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων. Πολλοί θεωρούν το γλαύκωμα ως μία από τις πιο ύπουλες ασθένειες που προκαλούν σοβαρή ζημιά στην όραση των ανθρώπων. Ο καλύτερος τρόπος αντιμετώπισης της ασθένειας αυτής είναι η έγκαιρη διάγνωσή της. Συστήνεται σε άτομα άνω των 50 ετών όπως επισκέπτονται τον οφθαλμίατρό τους μία φορά τον χρόνο. Ο λόγος των επισκέψεων αυτών είναι για να προλάβουμε πιθανές ζημιές στην όραση, διότι οι ζημιές που θα προκληθούν από καθυστέρηση στη διάγνωση δύσκολα επανέρχονται.
Μερικά λόγια για την πρωτοποριακή μελέτη που διεξήχθη στην Κύπρο για την αντιμετώπιση του γλαυκώματος;
Το Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Ινστιτούτο «Οφθαλμός» συνέβαλε στον μεγάλο αγώνα που διεξάγει η ανθρωπότητα για επίλυση των προβλημάτων του γλαυκώματος με μια πρωτοποριακή προκλινική μελέτη σε συνεργασία με τον γενετιστή κ. Σταύρο Μαλά από το Ινστιτούτο Νευρολογίας και Γενετικής Κύπρου και τον καθηγητή κ. Κωνσταντίνο Δέλτα από το Κέντρο Μοριακής Ιατρικής Κύπρου του Πανεπιστήμιο Κύπρου. Συμμετέχουν επίσης από την ομάδα του Ερευνητικού και Εκπαιδευτικού Ινστιτούτου «Οφθαλμός» οι ερευνητές δρ Μαρία Καλογήρου, δρ Κατερίνα Προκοπίου και κ. Πάνος Κολοβός. Η ερευνητική ομάδα έχει καταφέρει με τους συνεργάτες της και με την πάροδο πολλών χρόνων συστηματικής και επίπονης δουλειάς μια σημαντική ανακάλυψη παγκόσμιας εμβέλειας στην αντιμετώπιση του γλαυκώματος.

Ποιός ήταν ο κύριος σκοπός της μελέτης;
Σκοπός αυτής της μελέτης ήταν η αξιολόγηση των νευροπροστατευτικών επιδράσεων των ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, τα οποία χορηγήθηκαν με ή χωρίς οφθαλμικές σταγόνες τιμολόλης, οι οποίες μειώνουν την ενδοφθάλμια πίεση, σε τύπο ποντικού που ανέπτυξε την πάθηση του γλαυκώματος. H έννοια της νευροπροστασίας αναπτύχθηκε στα τέλη της προηγούμενης δεκαετίας. Η ιδέα της ερευνητικής ομάδας ήταν να κάνει τα νευρικά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς και του οπτικού νεύρου ανθεκτικά στη διαδικασία του κυτταρικού θανάτου που ονομάζεται απόπτωση. Αν λοιπόν με τη βοήθεια νέων θεραπευτικών σχημάτων βασισμένων σε μια ειδική φόρμουλα ωμέγα-3 λιπαρών οξέων ανέστελλαν τον μηχανισμό της απόπτωσης, τότε θα επέτρεπαν στα νευρικά κύτταρα να επιζήσουν ανεξάρτητα από την ενδοφθάλμια πίεση.

Ποια είναι η σημαντική αυτή ανακάλυψη;
Τα αποτελέσματα της έρευνας έχουν δείξει ξεκάθαρα ότι η χορήγηση ειδικής φόρμουλας ωμέγα-3 λιπαρών οξέων, σε συνδυασμό με ή χωρίς οφθαλμικές σταγόνες τιμολόλης, μπορεί όχι μόνο να προστατέψει αλλά και να αυξήσει τον αριθμό των γαγγλιακών κυττάρων του οπτικού νεύρου στο γλαύκωμα. Η επιτυχία αυτή βασίζεται στη λήψη ωμέγα-3 λιπαρών οξέων σε μια συγκεκριμένη αναλογία μεταξύ τους και σε μια συγκεκριμένη δοσολογία, η οποία ελεγχόταν σε τακτά χρονικά διαστήματα με αναλύσεις αίματος ώστε να πετύχουν τη μέγιστη ασφαλή απόδοση.
Η θεραπεία με ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, σε συνδυασμό με ή χωρίς τιμολόλη, έδειξε ξεκάθαρη αύξηση των γαγγλιακών κυττάρων του οπτικού νεύρου συγκριτικά με την περίπτωση στην οποία δεν είχαν δοθεί, αλλά και μείωση ορισμένων προ-φλεγμονώδων παραγόντων, οι οποίοι συναντιούνται κατά τις παθήσεις του οπτικού νεύρου. Συμπερασματικά, η σωστή χορήγηση ωμέγα-3 λιπαρών οξέων έχει νευροπροστατευτικές επιδράσεις στα γαγγλιακά κύτταρα του οπτικού νεύρου στο γλαύκωμα, μέσω της πιθανής αντιφλεγμονώδους δράσης τους.

Γιατρέ, ποιοι είναι οι τύποι της πάθησης αυτής;
Οι τύποι γλαυκώματος είναι κυρίως το γλαύκωμα ανοιχτής γωνίας και το γλαύκωμα κλειστής γωνίας.
Στο γλαύκωμα ανοικτής γωνίας δεν υπάρχουν προειδοποιητικά σημάδια ή προφανή συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Καθώς η ασθένεια εξελίσσεται, αναπτύσσονται τυφλά σημεία στην περιφερειακή όραση. Παρόλο που οι περισσότεροι ασθενείς δεν παρατηρούν στα αρχικά στάδια κάποιαν αλλαγή στην όρασή τους, εντούτοις η βλάβη είναι αρκετά σοβαρή.
Στο γλαύκωμα κλειστής γωνίας τα άτομα μπορεί να παρουσιάσουν ορισμένα αρχικά συμπτώματα της πάθησης που περιλαμβάνουν θολή όραση, ήπιο πονοκέφαλο ή πόνο στο μάτι. Τα άτομα με αυτά τα συμπτώματα πρέπει να επισκεφτούν τον οφθαλμίατρό τους το συντομότερο δυνατό. Καθώς επίσης σε περιπτώσεις με έντονο πόνο στο μέτωπο, έντονη ερυθρότητα του ματιού, θολή όραση, πονοκέφαλο, στεφάνια γύρω από φώτα, ναυτία ή τάση για εμετό λόγω θολής όρασης.

Υπάρχει επίσης ο τύπος του γλαυκώματος φυσιολογικής πίεσης.
Τα άτομα με «γλαύκωμα φυσιολογικής πίεσης» έχουν πίεση του οφθαλμού που βρίσκεται μέσα σε φυσιολογικές κλίμακες, αλλά εμφανίζουν σημάδια γλαυκώματος, όπως τυφλές κηλίδες στο οπτικό τους πεδίο και βλάβη οπτικού νεύρου.

Υπάρχει ο τύπος της αυξημένης οφθαλμική πίεσης. Στην περίπτωση αυτή ο ασθενής δεν έχει σημάδια κάποιας αλλοίωσης, παρόλο που η πίεση είναι υψηλότερη από την κανονική.

Σαν συμπέρασμα θα έλεγα ότι τα ωμέγα 3 λιπαρά οξέα με τη συγκεκριμένη φόρμουλα σε περιεχόμενο και συγκεκριμένη δοσολογία μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στην προστασία αλλά και στη βελτίωση της όρασης του ασθενούς. Τα αποτελέσματα των ερευνών μάς έχουν δείξει ξεκάθαρα ότι με τη βοήθεια των νέων θεραπευτικών σχημάτων μπορούμε να αυξήσουμε τον αριθμό των γαγγλιακών κυττάρων του οπτικού νεύρου και να το προστατεύσουμε από βλάβη. Η βελτίωση της κατάστασης των γαγγλιακών κυττάρων συμβάλλει στην αύξηση του χρόνου ζωής τους. Σημαντική επίσης ανακάλυψη είναι η ακριβής αναλογία του περιεχομένου των ωμέγα 3 λιπαρών οξέων αλλά και η ακριβής δοσολογία προς τον κάθε ασθενή. Η διατήρηση ενός χαμηλού ποσοστού στο αίμα της αναλογίας ωμεγα-6 / ωμεγα-3 μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση αμφιβληστροειδοπάθειας και οπτικών νευροπαθειών.
Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι με τον νέο χρόνο αναμένουμε πολύ σημαντικά αποτελέσματα για μιαν από τις μεγαλύτερες έρευνες ανά το παγκόσμιο με θέμα τη χρήση λιπαρών οξέων στην όραση που διενεργείται αυτήν τη στιγμή στην Αμερική. Το κόστος της μελέτης επιχορηγήθηκε από το National Eye Institute της Αμερικής και ήταν πάνω από 10 εκατομμύρια δολάρια.
Τα πνευματικά δικαιώματα για τη θεραπεία των οπτικών νευρών με ωμεγα-3 ανήκουν στο Ινστιτούτο «Οφθαλμός».