Βιβλιχνηλασίες

Λάκης Κ. Αναστασιάδης: Κυπρίων ιατρών έργα,
η ιατρική στην Κύπρο 1950-2015


ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΗ

ΜΕΡΟΣ Β’
Συνεχίζουμε την αδρομερή παρουσίαση πτυχών της ιατρικής στην Κύπρο από το 1974 και εντεύθεν, που περιλαμβάνουν οι υπόλοιπες δώδεκα ενότητες στο μνημειώδες έργο του δρος Λάκη Κ. Αναστασιάδη «Κυπρίων ιατρών έργα» και που με τις πρώτες τέσσερεις εκτεταμένες θεματικές ως σταθμούς αναφοράς στην εξέλιξη και την προσφορά της ιατρικής κατά τις μεταιχμιακές περιόδους, ήτοι περί το τέλους της Αγγλοκρατίας, τον Απελευθερωτικό μας Αγώνα, την εγκαθίδρυση της Κυπριακής Δημοκρατίας και το τραγικό 1974, σύμφωνα με τους ομώνυμους τίτλους, συγκροτούν την ιστορία της κυπριακής ιατρικής την τελευταία εξηκονταπενταετία.
Έτσι, δεν θα μπορούσαν να χωρέσουν παρά σ’ αυτόν τον αξιόλογο συγκεντρωτικό τόμο των 888 μεγάλων σελίδων τα όσα πολλά και ουσιώδη ενδελεχώς ή συνοπτικώς εξετάζονται γύρω από διακεκριμένους ιατρούς και επώνυμους ασθενείς, κρατικά και ιδιωτικά νοσηλευτήρια, εξειδικευμένα ιατρικά κέντρα και εργαστήρια, επιστημονικές έρευνες, νέες ανακαλύψεις και αξιοθαύμαστα επιτεύγματα, σχολές, θεσμούς και δράσεις στον τομέα της υγείας, χωρίς να παρακάμπτονται προβληματικές καταστάσεις και μελανά στίγματα, μη προσιδιάζοντα στο ανθρωπιστικό ιατρικό λειτούργημα.
Αναλογίζεται κανείς συνειρμικά, αν σε έναν μικρό τόπο σαν τον δικό μας έχουν επιτελεστεί τόσα έργα και ημέρες περί την ιατρική και τους λειτουργούς της, όπως καταγράφονται στον συγγραφικό άθλο του δρος Αναστασιάδη, ποιου μεγέθους πρόοδοι έχουν σημειωθεί σε άλλες μεγαλύτερες και πιο ανεπτυγμένες χώρες και αθροιστικά ανά το παγκόσμιον; Ως εκ τούτου, για συστηματική λεπτομερειακή αναδίφηση τής κατά τόπους και χρόνους ανελικτικής πορείας των ιατρικών πραγμάτων προσφέρονται μόνο τοπικές ιστορίες ιατρικής και σε χρονικά πλαίσια, κατά το παράδειγμα της παρούσας πραγματείας. Γιατί, ακριβώς, ο 20ός και ο 21ος αιώνας δεν είναι το 1794, όπου ο εκ Καστοριάς επιφανής λόγιος ιατρός του Νεοελληνικού Διαφωτισμού Κωνσταντίνος Μιχαήλ τυπώνει στη Βιέννη την πρώτη, ίσως, στην ελληνική γλώσσα «Ιστορία συνοπτική περί αρχής και προόδου της Ιατρικής επιστήμης και τινων περί αυτήν ευδοκιμησάντων ανδρών, εκ παλαιών τε και νεωτέρων συνερανισθείσα», ένα κείμενο 136 σελίδων, που προτάσσει στο βιβλίο του «Διαιτητική». Γνωστοποιεί, μάλιστα, στον πρόλογό του ότι συνέλεξε υλικό από τους «παλαιούς περικλεείς ιατρούς όσον και από τους νεωτέρους» και συμπληρώνει ότι πρόσθεσε πολλά στοιχεία, όσα ο ίδιος ως ιατρός πλέον παρατήρησε εις την «κοινήν ζωήν».
Μέθοδο, ωστόσο, που ακολουθεί και ο δικός μας λόγιος γιατρός συγγραφέας, επικαλούμενος προς τεκμηρίωση και προέκταση των βιωματικών μαρτυριών των εν ζωή συναδέλφων του, αλλά και των προσωπικών του εμπειριών και παρατηρήσεων μιαν πλειάδα έγκριτων γραπτών πηγών.
Κατ’ αρχήν, οι «πυλώνες της κυβερνητικής ιατρικής» διακρίνονταν στους «γενικούς γιατρούς», που στελέχωναν τις διοικητικές θέσεις του νεοσυσταθέντος Υπουργείου Υγείας στη νεοσύστατη Κυπριακή Δημοκρατία και τους γιατρούς-διευθυντές των Τμημάτων, τους «Specialists», κυρίως, του «Παθολογικού» και «Χειρουργικού» τού Γενικού Νοσοκομείου Λευκωσίας, των οποίων οι παρεμβάσεις υπήρξαν καταλυτικές στη διαμόρφωση ιατρικής πολιτικής. Πρώτος Γενικός Διευθυντής στο Υπουργείο Υγείας με Υπουργό τον Τούρκο γιατρό Νiayazi Manyera μνημονεύεται ο «τζέντλεμαν» γιατρός Βάσος Βασιλόπουλος ως σκαπανέας των Υπηρεσιών Υγείας κατά τη μεταβατική εκείνη περίοδο, αλλά και για τον πατριωτισμό και τη στοργική συμπαράστασή του προς τους εκτοπισμένους. Για τους δύο κορυφαίους διευθυντές του Χειρουργικού και Παθολογικού Τμήματος γίνεται λόγος στη συνέχεια, που με την επιστημονική τους κατάρτιση, με διακρίσεις και τίτλους, τις διαγνωστικές και επεμβατικές τους επιδόσεις έγραψαν ιστορία στα ιατρικά δρώμενα της Κύπρου, παρά την προσκόλλησή τους σε κατεστημένα και συντηρητικές αντιλήψεις απέναντι στις καταιγιστικές εξελίξεις στους τομείς της ειδικότητάς τους. Ο «πατέρας της χειρουργικής» Γεώργιος Μαραγκός και ο Ανώτερος Ειδικός Παθολόγος-Καρδιολόγος Βατσιέ Καλπιάν, που παρότι ο πρώτος εντόπιζε την «ανάγκην δημιουργίας νέων τμημάτων διά ειδικευμένους χειρουργούς», απέτρεπε τη δημιουργία μονάδας μεταμοσχεύσεων νεφρών και καρδιοχειρουργικών επεμβάσεων, ενώ ο δεύτερος μερίμνησε μεν για τη δημιουργία μονάδας αιμοκάθαρσης, όχι όμως για τη μετεκπαίδευση νεφρολόγου ιατρού. Διάδοχος του Μαραγκού ήταν ο χειρουργός Τάσος Παπαναστασίου και του Καλπιάν ο γιατρός Στέλιος Στυλιανού. Για την εδραίωση της κυβερνητικής ιατρικής σημαντική υπήρξε, επίσης, η συμβολή του νοσηλευτικού προσωπικού.
Παρόλο που ο ιπποκρατιστής Γάλλος φιλόλογος ?mile Littr? είχε γράψει το 1839 ότι «αληθινά κανείς δεν μπορεί να παίζει με τον επικίνδυνο όφι της Επιδαύρου», εντούτοις, σύμφωνα με την επόμενη ενότητα «Ιατρικές Ίντριγκες 1975-1976», μερικοί έπαιξαν, διακυβεύοντας το μέλλον της ιατρικής στον τόπο και προπάντων τη ζωή των ασθενών. Καταγγέλλονται εδώ επωνύμως σκάνδαλα ηθικής κατάπτωσης και συνωμοτικής συνέργειας συνδικαλιστών λειτουργών του Υπουργείου Υγείας με την ηγεσία της ΠΑ.ΣΥ.ΔΥ., όπως επιμαρτυρείται από χειρουργούς διαφόρων ειδικοτήτων και άλλους γιατρούς, για παρεμπόδιση δημιουργίας εξειδικευμένων χειρουργικών μονάδων, για στιγματισμό από την κρατούσα εξουσία, μεταθέσεις και τιμωρητικές αποσπάσεις στο Υγειονομικό της εθνικής φρουράς, καθώς και άλλες ατασθαλίες και δομικές ανεπάρκειες, με εύγλωττη την «εικόνα ανατολίτικου παζαριού» στα εξωτερικά ιατρεία.

Μεταφέρουμε αυτούσια την εισαγωγή της 7ης ενότητας:«Δύο υπο-ειδικότητες της παθολογίας υπήρξαν καταλυτικές για την αναβάθμιση της ιατρικής στην Κύπρο, ενώ η κοινωνία μάζευε τα συντρίμμια της καταστροφής μετά το 1974. Καρδιολογία και νεφρολογία, πρώτες, πήραν τη θέση τους στη σύγχρονη ιατρική της Κύπρου. Με ηγέτες νέους γιατρούς, άρτια καταρτισμένους, και με τις ομάδες των καρδιοπαθών και νεφροπαθών να πρωτοστατούν για την αναβάθμιση των ιατρικών υπηρεσιών στον τόπο μας, συντελείται μια μικρή επανάσταση! Ήταν ένας αγώνας, που διήρκεσε μια δεκαετία, με πρωταγωνιστές τους φορείς της επιστήμης, της προόδου και του οράματος να βρίσκονται αντιμέτωποι με την άγνοια, τον αναχρονισμό και το ιδιοτελές συμφέρον. Η κοινωνία η ίδια συμμετείχε ενεργά στην προσπάθεια αυτή και δικαιώθηκε, τελικά, αφού συντάχθηκε με τους εκφραστές των δικών της δικαίων διεκδικήσεων για μια πιο ανθρώπινη ιατρική, επιστημονικά τεκμηριωμένη».