ΚΑΤΑΡΡΕΕΙ Η ΛΙΡΑ ΚΑΙ ΣΥΜΠΑΡΑΣΥΡΕΙ ΣΤΟΝ ΓΚΡΕΜΟ ΚΑΙ ΤΟ ΨΕΥΔΟΚΡΑΤΟΣ

Σε νέα νομισματική κρίση η Τουρκία

Ο ΤΑΓΙΠ ΕΡΝΤΟΓΑΝ ΒΛΕΠΕΙ ΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΛΙΡΑ ΝΑ ΒΡΙΣΚΕΤΑΙ ΣΕ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΠΤΩΣΗ ΚΑΘΩΣ ΣΕ ΕΝΑ ΜΗΝΑ ΕΧΑΣΕ ΤΟ 8% ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΒΑΖΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ, Η ΟΠΟΙΑ ΠΡΟΧΩΡΕΙ ΣΕ ΑΥΞΗΣΗ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΚΑΙ ΜΕΙΩΣΗ ΕΠΙΤΟΚΙΩΝ ΔΑΝΕΙΣΜΟΥ, ΩΣΤΕ ΝΑ ΣΤΗΡΙΧΘΕΙ ΤΟ ΝΟΜΙΣΜΑ

Η οικονομία του ψευδοκράτους είναι διασυνδεδεμένη με την τουρκική λίρα και απόλυτα εξαρτημένη από την οικονομική ενίσχυση της Άγκυρας

ΠΕΤΡΑ ΑΡΓΥΡΟΥ

Αντιμέτωπη με το φάσμα μιας νέας νομισματικής κρίσης βρίσκεται η Τουρκία, η οποία αμήχανη παρακολουθεί το εθνικό της νόμισμα να καταρρέει, χωρίς να λαμβάνει μέτρα ικανά να αναστρέψουν την κατάσταση. Μέσα σ’ ένα μήνα έχασε το 8% της αξίας της (από τον Σεπτέμβριο 17%) και, όπως όλα δείχνουν, η σταθερότητα της ισοτιμίας της θα παραμείνει μετέωρη έως και τα μέσα Δεκεμβρίου. Η περασμένη Τρίτη χαρακτηρίστηκε «μαύρη» για το τουρκικό νόμισμα, ενώ και τα κρατικά ομόλογα «χτύπησαν» sell off, με τις αποδόσεις τους να ξεπερνούν το 13%, καθιστώντας απαγορευτικό τον εξωτερικό δανεισμό. Η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας, παρά τους μύδρους Ερντογάν και τις παρεμβάσεις του, προχώρησε σε αύξηση των επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης, μείωσε τα όρια δανεισμού και ανακοίνωσε ότι θα στηρίξει το νόμισμα με 3 δις τουρκικές λίρες. Κινήσεις, οι οποίες -ωστόσο- δεν θεωρούνται δραστικές για να σταματήσουν το μακροβούτι του νομίσματος. Η ισοτιμία κινδυνεύει να αγγίξει το ψυχολογικό φράγμα (4 Τ.Λ. προς 1 δολάριο) και να αποσταθεροποιηθεί παντελώς. Υπό τον φόβο να επαναληφθεί ο νομισματικός εφιάλτης του 2001, ο Ταγίπ Ερντογάν ανέθεσε στους υπουργούς του να ετοιμάσουν επείγοντα μέτρα ενίσχυσης του νομίσματος, τα οποία και θα θέσει στην επόμενη συνεδρία της Κεντρικής Τράπεζας στις 14 Δεκεμβρίου. Έως τότε, όμως, το τουρκικό νόμισμα θα παραμένει εκτεθειμένο, ενώ είναι αμφίβολο εάν θα υπάρξει ομογνωμία στη διαχείριση του προβλήματος.

Ερντογάν Vs Κεντρική Τράπεζα
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, το οποίο επισημαίνουν οι Moody’s αλλά και διεθνείς αναλυτές, εστιάζεται στο χάσμα που υπάρχει μεταξύ του Τούρκου προέδρου και των κεντρικών τραπεζιτών, και στον παρεμβατισμό του. Ο Ταγίπ Ερντογάν εμμένει σε χαμηλά επιτόκια, επιχειρώντας αφενός να συντηρήσει την πλασματική ανάπτυξη έως τις εκλογικές αναμετρήσεις του 2019 (προεδρικές, βουλευτικές, δημοτικές) και αφετέρου να ικανοποιήσει το επιχειρηματικό κεφάλαιο και τους βιομήχανους φίλους του. Η λογική Ερντογάν, ωστόσο, δεν συνάδει με την τεχνοκρατική οπτική της Κεντρικής Τράπεζας, αλλά και τις πρόσφατες επισημάνσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, το οποίο στην τελευταία έκθεσή του υποδεικνύει ότι «η νομισματική πολιτική θα πρέπει να παραμείνει αυστηρή», δεδομένου του υψηλού πληθωρισμού. Η τουρκική Νομισματική Αρχή θεωρεί ότι ο μόνος δραστικός τρόπος σταθεροποίησης του νομίσματος και μείωσης του πληθωρισμού είναι η ουσιαστική αύξηση των επιτοκίων (Σύμφωνα με αναλυτές, η αύξηση θα πρέπει να είναι 1% έως και 2%). Με τον τρόπο αυτό, οι καταθέτες θα διατηρήσουν τις καταθέσεις τους σε τουρκικό νόμισμα και, ως εκ τούτου, η ζήτησή του θα αυξηθεί και παράλληλα η αξία του. Επιπρόσθετα, όμως, τα αυξημένα επιτόκια θα συγκρατήσουν την κατανάλωση και μαζί και τον πληθωρισμό (την αύξηση των τιμών).

Η βιτρίνα και τα πραγματικά αίτια
Η τουρκική κυβέρνηση αποδίδει τη νομισματική αποσταθεροποίηση στην επιδείνωση των σχέσεων Άγκυρας - Ουάσιγκτον και στην επικείμενη δίκη του Τουρκο-ιρανού Ρεζά Ζαράμπ, ο οποίος με συνεργούς του Τούρκους πρώην κρατικούς αξιωματούχους και τουρκική κρατική τράπεζα παραβίασαν τις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν κι εμπορεύονταν χρυσό δισεκατομμυρίων με την Τεχεράνη. Ο Ερντογάν, μάλιστα, μιλώντας ενώπιον της κοινοβουλευτικής ομάδας του κόμματός του, τη βδομάδα που μας πέρασε, εξαπέλυσε μύδρους κατά των ΗΠΑ, κάνοντας λόγο για συνωμοσία εις βάρος του και της χώρας του.
Η πραγματικότητα, όμως, κρύβεται στην άλλη όψη του νομίσματος. Η τουρκική οικονομία από το 2012 κι εντεύθεν ακροβατεί εκ νέου σε ξύλινα πόδια και μάλιστα είναι η μόνη χώρα που από το 2013 παραμένει στη λίστα των Standard & Poor’s με τις πέντε επικίνδυνες χώρες. Ο νεοσουλτάνος μπορεί να διατείνεται ότι η ανάπτυξη θα ξεπεράσει το 5%, ωστόσο, πρόκειται για πλασματική εικόνα καθώς ο πληθωρισμός ξεπερνά το 11% (Σε συνθήκες υψηλού πληθωρισμού, η πραγματική οικονομική μεγέθυνση είναι πολύ μικρότερη από τα ποσοστά, τα οποία δυνατόν να παρουσιάζει ο ρυθμός ανάπτυξης. Αφαιρώντας, δηλαδή, τον πληθωρισμό από τα πραγματικά έσοδα, τότε η πραγματική ανάπτυξη είναι ουσιαστικά ανεπαίσθητη ή και αρνητική.) Η Τουρκία συνεχίζει να καταγράφει υψηλά ελλείμματα του προϋπολογισμού, ενώ σημαντικά είναι και τα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών. Τον περασμένο μήνα ο προϋπολογισμός κατέγραφε έλλειμμα 3,3 δις Τ.Λ. και ήταν αυξημένος σε σχέση με το 2016, ενώ η ανεργία έφτασε στο 14%.

7 εκ. Τούρκοι χάνουν περιουσίες
Η οικονομία της Τουρκίας θεωρείται ως μια από τις πιο ευάλωτες και για έναν επιπλέον λόγο. Εξαρτάται καθοριστικά από τις βραχυπρόθεσμες ροές χρήματος. Δεν είναι τυχαίο που βρέθηκε αντιμέτωπη με προβλήματα από το 2008. Στη σκιά της κατάρρευσης της Lehman Brothers και της διεθνούς κρίσης, οι μεγάλοι επενδυτές και διακινητές κεφαλαίων άρχισαν να εγκαταλείπουν τις αναδυόμενες οικονομίες (όπως αυτή της Τουρκίας) και να αναζητούν ασφαλέστερους προορισμούς. Όμως και η δραματική μείωση των διεθνών τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου στη συνέχεια, απομάκρυναν και τα αραβικά κεφάλαια από το τουρκικό έδαφος. Όλα αυτά επέτειναν τα προβλήματα, ταυτόχρονα όμως γέννησαν κι ένα επιπλέον. Τον υπερβολικό και φθηνό δανεισμό, ο οποίος θα ενίσχυε την κατανάλωση και μαζί τους ρυθμούς ανάπτυξης (Αυτό επεδίωκε για πολιτικούς λόγους ο Ερντογάν). Το σημερινό αποτέλεσμα είναι τραγικό. Σύμφωνα με δημοσίευμα της «Μιλιέτ», περίπου 7 εκατομμύρια Τούρκοι χάνουν τα σπίτια τους, τα οποία κατάσχονται για να καλύψουν τις απώλειες των μη εξυπηρετούμενων δανείων τους.

Σε αναμμένα κάρβουνα τα κατεχόμενα
Στα κατεχόμενα αυτές τις μέρες επικρατούν έντονες ανησυχίες, καθώς κάθε φορά που «τραυματίζεται» από νομισματικές κρίσεις η Τουρκία, το τίμημα είναι βαρύ. Η οικονομία του ψευδοκράτους είναι διασυνδεδεμένη με την τουρκική λίρα και απόλυτα εξαρτημένη από την οικονομική ενίσχυση της Άγκυρας.
Οι πληγές από τη νομισματική κρίση στην Τουρκία το 2001 (μέσα σε μερικά 24ωρα η τουρκική λίρα να χάσει το 70% της αξίας της) δεν κατάφεραν ακόμη να επουλωθούν στα κατεχόμενα. Τότε, το ψευδοκράτος καταποντίστηκε από την κατάρρευση του τραπεζικού του συστήματος. Οι απώλειες είχαν ξεπεράσει τα 316 εκ. ευρώ, λαμβάνοντας υπόψη την ισοτιμία της τουρκικής λίρας τον Ιανουάριο του 2001. Δέκα τράπεζες έκλεισαν και 90.000 καταθετικοί λογαριασμοί «κουρεύτηκαν». Οι κατασχέσεις περιουσιών πλησίασαν τις 16.000, ενώ είχαν εκποιηθεί οι περιουσίες 3.080 ατόμων.
Από αυτήν την κρίση το ψευδοκράτος δεν συνήλθε ποτέ. Το 2009 άλλες τρεις τράπεζες κατέρρευσαν και μέχρι σήμερα άλλες εφτά βρίσκονται ακόμα σε «μηχανισμό παρακολούθησης».