ΠΡΟΒΑΔΙΣΜΑ ΣΤΙΣ ΥΠΟΔΟΜΕΣ ΥΦΑ ΤΗΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ ΔΙΝΕΙ ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΟΥ EAST MED ΠΡΟΣΦΑΤΗ ΜΕΛΕΤΗ

Η ΕΝΕΡΓΕΙΑ ΩΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΑΣ ΕΠΙΤΕΥΞΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ, ΣΤΟ ΕΠΙΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΕΚΘΕΣΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗΣ ΕΞΩΤΕΡΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΥ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟΥ. ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟΥ ΝΑ ΕΞΑΓΕΙ ΙΣΡΑΗΛΙΝΟ ΑΕΡΙΟ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ ΜΕΣΩ ΑΓΩΓΟΥ, Η TURCAS ΔΗΛΩΣΕ ΠΩΣ ΑΠΑΙΤΟΥΝΤΑΙ ΝΕΕΣ ΔΙΜΕΡΕΙΣ ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥ ΙΣΡΑΗΛ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΜΕΤΑΞΥ ΚΥΠΡΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΙΑΣ. Η ΕΠΙΛΥΣΗ ΤΟΥ ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΙ ΒΑΣΙΚΗ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΔΕΙΞΗ ΕΝΟΣ ΙΣΧΥΡΟΥ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΦΥΣΙΚΟ ΑΕΡΙΟ, ΑΝΑΦΕΡΕΙ Η ΕΚΘΕΣΗ

Για το Ισραήλ και την Κύπρο, σημειώνεται πως η συνεργασία με άλλους παράγοντες στην περιοχή είναι για τα δύο κράτη ζωτικής σημασίας. Η κατασκευή υποδομών εξαγωγών και η ανάπτυξη των οικοπέδων φυσικού αερίου είναι αλληλένδετο πρόβλημα: εάν υπάρχουν πολιτικοί ή εμπορικοί κίνδυνοι, δεν θα υπάρξουν υποδομές εξαγωγών κατά την έναρξη της αξιοποίησης

ΜΑΡΙΟΣ ΠΟΥΛΛΑΔΟΣ
Απάντηση στο ερώτημα κατά πόσον η ενέργεια μπορεί λειτουργήσει ως παράγοντας σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο επιχειρεί να δώσει η πρόσφατη μελέτη του Τμήματος Πολιτικής της Γενικής Διεύθυνσης Εξωτερικών Υποθέσεων του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Στην 59σέλιδη μελέτη, που ολοκληρώθηκε τον περασμένο Μάιο και δημοσιεύτηκε αρχές Ιουνίου, γίνεται αρχικά αναφορά στη σημασία του φυσικού αερίου της περιοχής μας για την Εξωτερική Πολιτική της Ε.Ε. Ακολούθως αναλύεται η παρούσα κατάσταση στα ενεργειακά προγράμματα του Ισραήλ, της Κύπρου, του Λιβάνου, της Αιγύπτου και της Γάζας. Παράλληλα αναπτύσσονται τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα, μεταξύ άλλων, του αγωγού Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας (East Med), της ηλεκτρικής διασύνδεσης των τριών αυτών χωρών (Euroasia Interconnector), του αγωγού Ισραήλ-Τουρκίας και του αγωγού Ισραήλ-Κύπρου προς τις εγκαταστάσεις Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (ΥΦΑ) της Αιγύπτου. Επιπλέον, η μελέτη αναφέρεται και στην προοπτική κατασκευής σταθμού ΥΦΑ στην Κύπρο. Η ανάλυση καταλήγει σε μιαν αποτίμηση της περιφερειακής κατάστασης μέσα από τη θεωρία του νεο-λειτουργισμού των Διεθνών Σχέσεων. Τέλος, γίνονται ορισμένες υποδείξεις και εισηγήσεις προς την Ε.Ε., που μπορούν να λειτουργήσουν υποβοηθητικά στην προσπάθεια για επίτευξη της περιφερειακής σταθερότητας.

Το κλειδί της αξιοποίησης
Για το Ισραήλ και την Κύπρο, σημειώνεται πως η συνεργασία με άλλους παράγοντες στην περιοχή είναι για τα δύο κράτη ζωτικής σημασίας. Η κατασκευή υποδομών εξαγωγών και η ανάπτυξη των οικοπέδων φυσικού αερίου είναι αλληλένδετο πρόβλημα: εάν υπάρχουν πολιτικοί ή εμπορικοί κίνδυνοι, δεν θα υπάρξουν υποδομές εξαγωγών κατά την έναρξη της αξιοποίησης, με αποτέλεσμα να χαθούν πολλά χρήματα. Αν τα εντοπισμένα πεδία φυσικού αερίου δεν αποδώσουν τα προσδοκώμενα, οι ακριβές υποδομές εξαγωγών θα παραμείνουν αδρανείς. Κατά συνέπειαν, όπως αναφέρεται, ο συνδυασμός των υπολειτουργουσών υποδομών με τα υποσχόμενα πεδία αερίου θα μπορούσε να αποτελέσει το κλειδί για την απελευθέρωση της δυναμικής της περιοχής.
Το πλεονέκτημα της Αιγύπτου
Επομένως, όπως σημειώνεται, βραχυπρόθεσμα η Αίγυπτος, μετά και την ανακάλυψη του Ζορ, φαίνεται να κατέχει το κλειδί για το μέλλον του φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Θα μπορούσε να αποφασίσει να προχωρήσει μόνη της εξάγοντας τους όγκους αερίου που διαθέτει από αυτούς που περισσεύουν από την εγχώρια ζήτηση ή θα μπορούσε να προχωρήσει μαζί με το Ισραήλ και την Κύπρο δημιουργώντας έναν νέο κόμβο φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, ως σταυροδρόμι φυσικών ροών, όχι ως εμπορικός κόμβος, με βάση τις υπάρχουσες υποδομές εξαγωγών.
Η σημασία των γεωτρήσεων
Για την περίπτωση της Κύπρου, συγκεκριμένα η έκθεση δεν παραλείπει να αναφέρει την παρουσία του «Μπαρμπαρός» τo 2014 στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας, γεγονός που, όπως αναφέρει, έγινε ένα άλλο εμπόδιο στις ήδη περίπλοκες συνομιλίες για το Κυπριακό. Όσον αφορά τις προσδοκίες μετά την ολοκλήρωση του τρίτου γύρου αδειοδότησης και την προσέλκυση μεγάλων εταιρειών στην Κυπριακή ΑΟΖ, τονίζεται πως μόνον τα αποτελέσματα των νέων γεωτρήσεων θα ρίξουν φως στις μελλοντικές προοπτικές αερίου της Κύπρου. «Στην πραγματικότητα, όπως δείχνουν οι ταραγμένες γεωλογικές εξελίξεις στην Κύπρο, δεν είναι δυνατόν να εκτιμηθεί η μελλοντική κατάσταση, καθώς η πραγματικότητα που προβάλλεται από τις σεισμικές έρευνες μπορεί να διαφέρει από αυτήν που θα αποκαλύψουν οι διερευνητικές γεωτρήσεις», σημειώνεται χαρακτηριστικά.

H πρόκληση του East Med
H ανάλυση παρουσιάζει τα αποτελέσματα της μελέτης βιωσιμότητας που κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι το έργο είναι τεχνικά εφικτό και αντιπροσωπεύει μια οικονομικά βιώσιμη επιλογή εξαγωγής. «Σύμφωνα με αυτές τις μελέτες, ένας αγωγός από τη Λεκάνη της Λεβαντίνης στην Ελλάδα με χωρητικότητα 10 Bcm / έτος θα κοστίσει 5,2 δισ. ευρώ. Το κόστος αυτό θα ανέλθει σε 6,2 δισ. ευρώ, εάν συμπεριληφθεί ο τομέας σύνδεσης της Ελλάδας και της Ιταλίας. Ωστόσο, αναφέρει η μελέτη, αρκετοί εμπειρογνώμονες στον τομέα της ενέργειας αμφισβητούν την οικονομική βιωσιμότητα ενός τέτοιου έργου υποδομής, λαμβάνοντας ιδιαίτερα υπόψη τον ακόμη περιορισμένο όγκο αερίου που ανακαλύφθηκε στην Κύπρο και τις αβέβαιες προοπτικές για την ευρωπαϊκή ζήτηση φυσικού αερίου».

Αγωγός Τουρκίας-Ισραήλ
Το 2013, η Turcas Holding της Τουρκίας υπέβαλε προσφορά ύψους 2,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων στο Ισραήλ για την κατασκευή αγωγού φυσικού αερίου μήκους 470 χλμ. και χωρητικότητας 16 Bcm / έτος, που θα συνδέει το Ισραήλ και την Τουρκία. Αμέσως μετά την πρόταση αυτή, ο όμιλος Zorlu της Τουρκίας εξέφρασε επίσης το ενδιαφέρον του για την κατασκευή ενός αγωγού μεταξύ των δύο χωρών, λαμβάνοντας υπόψη τις υπάρχουσες δραστηριότητές του στο Ισραήλ (δηλαδή το εργοστάσιο παραγωγής ενέργειας στην επαρχία Ashkelon). Το 2014, οκτώ άλλες εταιρείες παρουσίασαν προσφορές σε διαγωνισμό για εξαγωγή αερίου από το κοίτασμα Λεβιάθαν του Ισραήλ στην Τουρκία μέσω αγωγού.
Η ιδέα κατασκευής του αγωγού επανήλθε το 2016, μετά το πέρας της τουρκο-ισραηλινής διπλωματικής κρίσης, εξαιτίας του επεισοδίου του «Μαβί Μαρμαρά» το 2010. Ύστερα από αυτήν την εξέλιξη, η Turcas ανακοίνωσε ότι τουλάχιστον 15 τουρκικές εταιρείες ενέργειας ενδιαφέρονται να δημιουργήσουν μια κοινοπραξία για τη μεταφορά αερίου του Ισραήλ στην Ευρώπη μέσω της Τουρκίας. Ωστόσο, η εταιρεία δήλωσε επίσης ότι, προκειμένου να εξάγει ισραηλινό αέριο στην Τουρκία μέσω αγωγού, απαιτούνται νέες διμερείς συμφωνίες μεταξύ του Ισραήλ και της Κύπρου και μεταξύ Κύπρου και Τουρκίας.
Αυτό ακριβώς το σημείο, επισημαίνει η ανάλυση, αποτελεί το σημαντικότερο εμπόδιο για την κατασκευή φυσικού αερίου Ισραήλ-Τουρκίας. «Στην πραγματικότητα, μετά τη συμφωνία συμφιλίωσης Ισραήλ-Τουρκίας τον Ιούνιο του 2016, η Κυπριακή Δημοκρατία ανακοίνωσε αμέσως ότι θα επέτρεπε στον αγωγό αερίου Ισραήλ-Τουρκίας να διασχίσει τα ύδατά της μόνον όταν βελτιωθούν οι σχέσεις της με την Τουρκία», σημειώνεται.


Το δίλημμα ασφάλειας
για τον σταθμό υγροποίησης
Σχετικά με τον σταθμό υγροποίησης στο Βασιλικό, αναφέρεται ότι το κόστος κατασκευής του αποτελεί σίγουρα ένα σημαντικό σημείο αδυναμίας. «Στην πραγματικότητα, το κόστος του έργου εκτιμήθηκε σε περίπου 10 δισεκατομμύρια δολάρια, περισσότερο από το διπλάσιο του προτεινόμενου αγωγού Ισραήλ-Τουρκίας», σημειώνει.
Άλλες αδυναμίες του σχεδίου σχετίζονται με τις ανησυχίες του Ισραήλ για τον έλεγχο των μελλοντικών εσόδων, καθώς επίσης και για τους πιθανούς κινδύνους για την ασφάλεια σε περίπτωση που η Κύπρος εμπλακεί σε μια κατάσταση υψηλότερων πολιτικών εντάσεων με την Τουρκία. «Από στρατιωτική άποψη, οι αξιωματικοί του Ισραήλ φαίνεται να μην έχουν καμίαν αμφιβολία για την αναγκαιότητα να τεθούν οι εξαγωγές υπό ισραηλινή κυριαρχία», αναφέρει η έκθεση. Πάντως, αξίζει να σημειωθεί πως τόσο κυβερνητικές πηγές όσο και στελέχη της Κυβέρνησης δήλωσαν το προηγούμενο διάστημα ότι το Ισραήλ βλέπει με θετικό μάτι την κατασκευή σταθμού υγροποίησης στην Κύπρο, ακριβώς για θέματα ασφάλειας.

Εισηγήσεις και προτάσεις
Εν κατακλείδι, η έκθεση καλεί την Ε.Ε. να λάβει υπ' όψιν τις πιο κάτω εισηγήσεις:

· Καθιέρωση, με κοινή απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, μιας «Ομάδας Δράσης για την Ενεργειακή Διπλωματία της Ανατολικής Μεσογείου», με στόχο τη διευκόλυνση του περιφερειακού διαλόγου για την εγκαθίδρυση ενός κόμβου φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, με βάση τις υπάρχουσες υποδομές ΥΦΑ της Αιγύπτου. Ο διάλογος μπορεί, επίσης, να ανοίξει τον δρόμο για μια μακροπρόθεσμη κλιμάκωση της περιφερειακής συνεργασίας με βάση την πρόοδο του αγωγού Ισραήλ-Κύπρου-Ελλάδας.
• Την προώθηση της επίλυσης του μακρόχρονου κυπριακού προβλήματος, αφού αυτό αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ανάδειξη ενός ισχυρού περιφερειακού συστήματος συνεργασίας για το φυσικό αέριο.
• Προώθηση της εφαρμογής ενεργειακών μεταρρυθμίσεων στην Αίγυπτο και σε άλλες περιφερειακές χώρες.
• Ενίσχυση της διμερούς συνεργασίας με την Αίγυπτο για την ανανεώσιμη ενέργεια και την ενεργειακή απόδοση.
• Ενίσχυση των προγραμμάτων χρηματοδότησης της Ε.Ε. για επενδύσεις αειφόρου ενέργειας προς την Αίγυπτο και την ευρύτερη περιοχή. Να επιδιωχθεί μεγαλύτερος συντονισμός των δημόσιων τραπεζών ανάπτυξης των κρατών μελών της Ε.Ε. στις νότιες χώρες. Να δημιουργηθεί ένας νέος μηχανισμός εταιρικής σχέσης δημόσιου-ιδιωτικού τομέα με τη συμμετοχή των εθνικών δημόσιων τραπεζών, της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, των κυβερνήσεων της Αιγύπτου και άλλων ενδιαφερομένων χωρών και των διεθνών ενεργειακών εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή.
• Να δημιουργηθούν οι αναγκαίες συνθήκες εντός της ευρωπαϊκής αγοράς για την πλήρη αξιοποίηση των ευκαιριών που παρουσιάζει ένας πιθανός κόμβος φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο.
· Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να ωθήσει τα κράτη μέλη της Ε.Ε. να προωθήσουν τις ελλείπουσες διασυνδέσεις φυσικού αερίου εντός της Ε.Ε., σύμφωνα με τα όσα ορίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή το 2016, και να επωφεληθούν πλήρως από τις μελλοντικές εξαγωγές φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο.