Ενωμένη Ευρώπη vs Ευρωπαϊκή Ένωση η τρώσασα και ιάσεται

ΤΗΣ ΧΡΥΣΟΘΕΜΙΔΟΣ ΧΑΤΖΗΠΑΝΑΓΗ

Πριν λίγες μόλις μέρες, στις 9 Μαΐου, η Ευρωπαϊκή Ένωση διήγε τα 67α ονομαστήριά της και η μεγάλη εικοσιεπταμελής πλέον οικογένειά της, μετά την αποσκίρτηση τής ανοητεύουσας Γηραιάς Αλβιώνος, δεν παραλείψαμε να της στείλουμε της Άνοιξης λουλούδια όχι μ’ εθιμοτυπικές φιλοφρονήσεις παρά με τις βαθύτερες ενσυνείδητες ευχές μας: μόνη της να βρει τα κατάλληλα φάρμακα και τις αποτελεσματικές θεραπείες, για ν’ αναρρώσει το συντομότερο από τις σωματικές πληγές, όπως και τις συσσωρευμένες ψυχικές παθογένειες που την ταλανίζουν εδώ και καιρό. Εφόσον έχει ευστόχως διαγνωστεί με αιματολογικές εξετάσεις και αξονικούς τομογράφους ότι πάσχει από «μπρεξίτιδα» ένεκα αποκοπής του ενός άνω άκρου της, μεταναστευτοπάθεια και «τρομοκρατίτιδα» με ξενοφοβικά αλλεργικά σύνδρομα, μια νέου τύπου ασθένεια ονόματι «ευρωζωνίτιδα», πολύ χειρότερη από τον συνήθη έρπη ζωστήρα, καρκινώματα από φασιστοειδείς αποφύσεις και κακοήθη ακροδεξιά νεοπλάσματα. Εκτός από συνεχείς καρδιακές αρρυθμίες και «οικονομικές» στενώσεις ή «άνωθεν» αποφράξεις στις αρτηρίες των περιφερικών κάτω άκρων της, την εξοντώνουν οι εφιαλτικές αϋπνίες λόγω Ερντογανισμού και Τραμπισμού και την παραλύει η απώλεια μνήμης σε βαθμό ανησυχητικής άνοιας. Οι θεράποντες πανεπιστημιακοί ιατροί επιμένουν με την προσδοκία της αυθυπέρβασης των οργανικών διαταραχών, αλλά κυρίως της θαυματουργικής ανάνηψης του εγκεφάλου για την αυτοΐασή της: «η τρώσασα και ιάσεται» από τα «τηλέφεια» πάθη των επώδυνων παθήσεων και των πολλαπλών ψυχοδιανοητικών της τραυμάτων.
Έτσι, όσο κι αν την είδαμε με όψη ανακουφισμένη από την πρόσφατη νίκη κατά του εθνικολαϊκισμού, που συντριπτικώς κατήγαγε η πρωτοκόρη της Γαλλία, παρά τις όποιες επιφυλάξεις ή αμφιθυμίες, κι όσο κι αν στιγμές την ακούγαμε να ενθουσιάζεται και να παραληρεί στους αγγλοσαξονικούς ρυθμούς τής Εurovision της, νιώθαμε το βάρος του ιατρικού ιστορικού της. Όπως, ακριβώς, βαριά η σκιά συνέθλιβε το παλαιικό αρχοντικό με το γαλβανισμένο οικόσημο ΕΚΑΧ από χάλυβα και άνθρακα της Γηραιάς Ηπείρου, για να υπενθυμίζει τις υποσχόμενες απαρχές τής Ένωσής της. Και τώρα που τρίζει συθέμελα το οικοδόμημά της, εντονότερα αφουγκραζόμαστε να ζωντανεύει ο μακρινός απόηχος της διακήρυξης Schuman: «Η παγκόσμια ειρήνη δεν μπορεί να διαφυλαχθεί, αν δεν αναληφθούν δημιουργικές προσπάθειες ανάλογες των κινδύνων που την απειλούν. Η συμβολή που μπορεί να έχει μια οργανωμένη και ζωντανή Ευρώπη στον πολιτισμό είναι απαραίτητη για τη διατήρηση ειρηνικών σχέσεων. […] Η Ευρώπη δεν θα δημιουργηθεί διά μιας, ούτε σε ένα συνολικό σχέδιο: θα οικοδομηθεί μέσα από συγκεκριμένα επιτεύγματα, που κατ’ αρχάς θα δημιουργήσουν μια πραγματική αλληλεγγύη».
Αλληλεγγύη! Σ’ αυτό το έμπρακτο ιδεώδες ως επιτακτική αναγκαιότητα που πίστευε ο Καμύ και που μέσα από τον πλουραλισμό και τις αντιθέσεις οραματιζόταν τις Ηνωμένες Πολιτείες μιας ομοσπονδιακής Ενωμένης Ευρώπης, για να αποτελέσει τη ρίζα της Ειρήνης με κεντρικούς νευρώνες την Αθήνα, τη Ρώμη, το Παρίσι, το Βερολίνο.
Όχι την Ευρωπαϊκή Ένωση των απονευρωμένων και υπερτροφικών μελών, των ασύμβατων ταχυτήτων βορείων και νοτίων, των γεωστρατηγικών συμφερόντων και του αυταρχικού ηγεμονισμού, του άκρατου οικονομισμού και της απάνθρωπης αναλγησίας. Το όνειρο ήταν και ο οραματισμός εξακολουθεί να παραμένει ανεπίτευκτος για μιαν Ενωμένη Ευρώπη της συναντίληψης και της δημιουργικής σύμπραξης, της ανθρωπιστικής αλληλεγγύης και της κοινωνικής δικαιοσύνης, της δημοκρατίας και του πολιτισμού σε όλες τις εκφάνσεις της καταξίωσής του. Μια τέτοια Ενωμένη Ευρώπη, που δεν ήταν και δεν θα έπρεπε να είναι κενή συνθηματολογία και ανέφικτη θεωρητική ιδέα, παρά μόνο ο σκοπός της αρμονικής συνύπαρξης όλων των ευρωπαϊκών κρατών-μελών και ο τρόπος ζωής των συνανθρώπων Ευρωπαίων πολιτών της, ώστε να αποτρέπει τη συρρίκνωση και να ενθαρρύνει τη διεύρυνση μέχρι την ολοκλήρωσή της.
Το ζητούμενο, ωστόσο, της συγκροτημένης συνεκτικής ενοποίησης, σύμφωνα και με τον Γιούργκεν Χάμπερμας, δεν είναι η μετατροπή της ΕΕ σε ένα φοβερό υπερκράτος, που ήδη έχει λάβει επικίνδυνες διαστάσεις για την ελευθερία και την ισότητα των πολιτών στην εθνική τους σφαίρα. Εξάλλου, ο Γερμανός Ευρωπαϊστής και ένας από τους σημαντικότερους εν ζωή φιλοσόφους δεν παρέλειψε προ ετών να αποδώσει ευθύνες στη χώρα του για τη στάση της απέναντι τους εταίρους της: «Αν η γερμανική κυβέρνηση είχε παίξει τον ρόλο μιας δύναμης τόσο κυριαρχικής όσο και υπεύθυνης, δεν θα είχε εκμεταλλευθεί τόσο ασυνείδητα τις πολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών προς όφελός της. Από την άλλη πλευρά, το κλειδί της εξόδου από την κρίση πρέπει να αναζητηθεί κυρίως στην ίδια τη γερμανική κυβέρνηση: αυτή θα έπρεπε να είχε ξεκινήσει προ πολλού μια σοβαρή συζήτηση για τις μελλοντικές εναλλακτικές της Ευρώπης». Η πολιτική αντιμετώπισης της εμμένουσας οικονομικής κρίσης, όπως προσφυώς τόνισε μέχρι πρόσφατα, όχι μόνο δεν επέλυσε, αλλά απεναντίας επιτάχυνε τη διεύρυνση του χάσματος των εθνικών οικoνομιών μεταξύ Βορρά και Νότου και διέσπασε βαθιά την Ευρώπη, για να θέσει εν συνεχεία το υπαρξιακό ερώτημα, που χρήζει άμεσης απάντησης: «Θέλουμε έναν κοινό ευρωπαϊκό οικονομικό χώρο προς το συμφέρον των μονοπωλίων ή θέλουμε μετά το Brexit και τον Τραμπ έναν ευρωπαϊκό πυρήνα ικανό να δρα σε παγκόσμιο επίπεδο, επειδή τα εθνικά μας κράτη από μόνα τους είναι πολύ αδύναμα να υπερασπιστούν τον ελεύθερο τρόπο ζωής μας και ο οποίος (ευρωπαϊκός πυρήνας) θα μπορούσε να επηρεάσει την πολιτική διαμόρφωση ενός χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, που έχει εξαγριωθεί;».
Ποιος, επομένως, από τους νυν ηγέτες θα ενεργοποιήσει δραστικά αυτό τον πυρήνα, ώστε να επέλθει η απαιτούμενη ανατροπή προς την κατεύθυνση μιας πραγματικά ισχυρής Ενωμένης Ευρώπης ισοδύναμων κρατών και όχι υπέρ της περαιτέρω ισχύος των οικονομικών και πολιτικών ελίτ; Μήπως ο νεοεκλεγείς Πρόεδρος της Ε΄ Γαλλικής Δημοκρατίας, καθώς υποσχέθηκε να ξαναδώσει πνοή στον γαλλογερμανικό άξονα, που κάποτε ωθούσε την Ένωση προς τα εμπρός; Ίδωμεν, αν η «Επανάσταση», των κοινωνικοοικονομικών παραμέτρων τού συστήματος, που εξαγγέλλει στο ομώνυμο τελευταίο βιβλίο του ο Μακρόν όχι απλώς θα ανασχέσει, αλλά θα αναστρέψει τις παρατεταμένες πολιτικές της λιτότητας, υπόλογες στην εμβάθυνση του χάσματος των ευρωπαϊκών χωρών και στην όξυνση των προβλημάτων τους.
Η επιστράτευση ρηξικέλευθων εξυγιαντικών μέτρων και η εφαρμογή λυσιτελών εξισορροπητικών μηχανισμών επείγει για την αντιμετώπιση των οικονομικών προβλημάτων, όπως από αρμοδίους συγκεφαλαιώνονται: υποτυπώδης και επιβραδυντική ανάκαμψη, οι αλυσιδωτές επιπτώσεις από τη χρηματοπιστωτική κρίση, όγκοι δημόσιων και ιδιωτικών χρεών, το διευρυνόμενο ρήγμα Βορρά/Νότου, η επέκταση της ανασφάλειας στις αγορές εργασίας, όπου μειώνεται το ποσοστό των «βιώσιμων» θέσεων εργασίας, η νομισματική και οικονομική ασυμμετρία στην Ευρωζώνη και οι «λάθος» παρεμβατικές πολιτικές στις χειμαζόμενες οικονομίες. Κατά τη διαπίστωση του Paul De Grauwe, οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που προώθησαν οι θεσμοί, αύξησαν τις απώλειες όσων πλήττονται από την παγκοσμιοποίηση.
Εφόσον, μήτε η διατήρηση του status quo και η διάλυση της Ευρωζώνης μήτε η «λιγότερη» Ευρώπη ή η έξοδος από την ΕΕ, όπως διατυμπανίζουν οι Ευρωσκεπτικιστές κάτω από τις σημερινές ιαχές των εθνικολαϊκιστών, μπορούν να επιτευχθούν, ένας είναι ο δρόμος, που οδηγεί στον ορίζοντα μιας δυνατότερης και «περισσότερης» Ενωμένης Ευρώπης. Φτάνει να υλοποιηθούν κατά την επόμενη δεκαετία οι στόχοι προτεραιοτήτων, με τους οποίους δεσμεύτηκαν οι 27 στο πλαίσιο της πρόσφατης 60ής επετείου της Συνθήκης της Ρώμης για μια Ευρώπη ασφαλή, ευημερούσα, κοινωνική και ισχυρότερη στην παγκόσμια σκηνή. Μια Ενωμένη Ευρώπη «που στη βάση της βιώσιμης ανάπτυξης προωθεί την οικονομική και κοινωνική πρόοδο, καθώς και τη συνοχή και τη σύγκλιση, διατηρώντας την ακεραιότητα της Ενιαίας Αγοράς. Μια Ένωση που λαμβάνει υπόψη την ποικιλία των εθνικών συστημάτων και τον καίριο ρόλο των κοινωνικών εταίρων, μια Ένωση που προωθεί την ισότητα των φύλων και τα δικαιώματα και τις ίσες ευκαιρίες για όλους, μια Ένωση, η οποία αγωνίζεται κατά της ανεργίας, των διακρίσεων, του κοινωνικού αποκλεισμού και της φτώχιας, μια Ένωση όπου οι νέοι λαμβάνουν την καλύτερη εκπαίδευση και κατάρτιση και μπορούν να σπουδάσουν και να βρουν θέσεις εργασίας σε ολόκληρη την ήπειρο, μια Ένωση η οποία διατηρεί την πολιτιστική πολυμορφία και προάγει την πολιτιστική μας κληρονομιά».
Μια, εντέλει, Ενωμένη Ευρώπη για την Κύπρο, όπως την οραματίστηκε ο θεμελιωτής του ευρωπαϊκού προσανατολισμού της, αείμνηστος Γιάννος Κρανιδιώτης, που «θα διασφαλίζει τον κυπριακό Ελληνισμό και θα επιτρέψει, στην περίπτωση λύσης του προβλήματος, την επικράτηση στη Μεγαλόνησο των βασικών ελευθεριών και της ευρωπαϊκής έννομης τάξης».