ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΜΑΡΚΙΔΗΣ
ΤΙΤΛΟΣ:
Οι νέες τεχνολογίες αλλάζουν τους ανθρώπους

ΥΠΟΤΙΤΛΟΣ:
Ο διακεκριμένος Kαθηγητής Κωνσταντίνος Μαρκίδης, μιλά στο Capital Today για τις νέες τεχνολογίες
ΦΥΤΕΥΤΟ:
«Υπάρχουν 7 δισεκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο. Από τα 7 δις, τα 4 δις έχουν τουαλέτα και τα 5,5 δις έχουν κινητό τηλέφωνο!»
«Κάθε ένας από εμάς σπαταλά περίπου 90 λεπτά κάθε μέρα στις διακοπές του για θέματα δουλειάς»
«Η προαγωγή πρέπει να βασίζεται στην αξία και στην παραγωγικότητα, όχι στην ιεραρχία»
«Οι νέοι δεν μπορούν να εργαστούν σε ιεραρχικούς χώρους. Θέλουν ανοικτό χώρο και κουλτούρα που να τους επιτρέπει αυτονομία, να δοκιμάζουν νέα πράγματα και αν θέλουν να δουλέψουν από το σπίτι να το κάνουν»
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΗΝ ΕΜΙΛΥ ΜΙΝΤΗ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΥΠΡΙΑΝΟΥ
«Περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο έχουν κινητό τηλέφωνο συγκριτικά με όσους έχουν τουαλέτα». Την πιο πάνω διαπίστωση - αποτέλεσμα σχετικής έρευνας - επισημαίνει στο Capital Today ο Καθηγητής του London Business School Κωνσταντίνος Μαρκίδης, ο οποίος κατέχει μια θέση στη λίστα των “Thinker50”. Ο κ. Μαρκίδης βρέθηκε στην Κύπρο για μια μοναδική παρουσίαση υπό τον τίτλο «Το νέο μέλλον» στο πλαίσιο των καινοτόμων διαλέξεων του Life Changing Ideas, στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας και της Global Training. Στην άκρως ενδιαφέρουσα συνέντευξη που παραχώρησε στο Capital Today, ο διακεκριμένος στοχαστής και σύμβουλος επιχειρήσεων σε θέματα καινοτομίας, αναφέρθηκε στις δραστικές αλλαγές των νέων τεχνολογιών στους ανθρώπους, τους εργαζόμενους και τις επιχειρήσεις, στον τρόπο και χώρο εργασίας και στο… «τέλος» της αυστηρής ιεραρχίας.
Η ΕΠΙΔΡΑΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ
Βρίσκεστε στην Κύπρο για μια ομιλία υπό τον τίτλο, «Το νέο μέλλον». Πόσο έχουν αλλάξει τον κόσμο και τις επιχειρήσεις οι νέες τεχνολογίες;
Οι νέες τεχνολογίες έχουν επιφέρει τεράστιες αλλαγές στον κόσμο και στις επιχειρήσεις. Έχουν αλλάξει το πώς σκέφτεται πλέον ο κόσμος. Υπάρχει μια έρευνα σύμφωνα με την οποία, κοιτάζοντας για 15 λεπτά οτιδήποτε στο διαδίκτυο, «αλλάζει» το μυαλό μας: “Exposure to the internet, physically rewires the neural pathways in the brain”. Αυτό επιφέρει πολλές αλλαγές. Ανάμεσα σε αυτές, για παράδειγμα είναι το ότι ο κόσμος δεν παρακολουθεί κάτι για πολλή ώρα, ένας 18χρονος μπορεί να σε παρακολουθήσει για 29 δευτερόλεπτα. Μετά «αλλάζει» το μυαλό.
Μια άλλη αλλαγή είναι ο τρόπος με τον οποίο δουλεύουμε σε σχέση με πριν 20-30 χρόνια. Σήμερα οι νέοι θέλουν συνεχώς να αλλάζουν δουλειά. Υπάρχει έρευνα που δείχνει πως μετά από 18-24 μήνες είναι πιο ανυπόμονοι, θέλουν να αλλάξουν τη δουλειά τους, να κάνουν κάτι διαφορετικό ή να αλλάξουν τον τρόπο που εργάζονται. Ο κόσμος δουλεύει τώρα από το σπίτι, την καφετέρια, το αεροπλάνο. Έχουν αλλάξει επίσης οι ώρες που δουλεύουμε. Έρευνα καταδεικνύει πως κάθε ένας από εμάς σπαταλά περίπου 90 λεπτά κάθε μέρα στις διακοπές του για θέματα δουλειάς.
Στον τομέα της αγοράς υπάρχουν εναλλαγές για το πώς αγοράζουν πλέον οι πελάτες το προϊόν από μια εταιρεία. Έχει αλλάξει ο τρόπος που ψωνίζουμε, το οποίο επηρεάζεται ακόμη και στο πώς οι εταιρείες μας προσεγγίζουν μέσω του κινητού τηλεφώνου. Υπάρχει μια στατιστική έρευνα που δείχνει ότι υπάρχουν 7 δις άνθρωποι στον κόσμο. Η ερώτηση είναι: «Πόσοι από αυτούς έχουν τουαλέτα; Πόσοι έχουν κινητό τηλέφωνο;» Από τα 7 δις λοιπόν, 4 δις έχουν τουαλέτα και 5,5 δις έχουν κινητό τηλέφωνο! Σκεφτείτε ότι περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο έχουν κινητό τηλέφωνο, απ’ ότι αυτούς που έχουν τουαλέτα! Οπόταν οι νέες τεχνολογίες έχουν αλλάξει τους ανθρώπους ως ανθρώπους, τους ανθρώπους ως πελάτες, τους ανθρώπους ως εργαζόμενους, τον τρόπο που δουλεύουμε, στο πώς οι εταιρείες πωλούν τα προϊόντα τους.
Για παράδειγμα, γνωρίζω για μία εταιρεία η οποία έχει δημιουργήσει χτένα με αισθητήρα. Ανάλογα με το πώς χτενίζεις τα μαλλιά σου, μαζεύει πληροφορίες και μπορεί να σου πει αν έχεις πρόβλημα με τα μαλλιά σου, αν τα χτενίζεις πολύ δυνατά, πώς να αλλάξεις χτένισμα. Εταιρεία στην Ολλανδία έχει δημιουργήσει χαλιά με αισθητήρα και μπορούν να σου πουν αν τις επόμενες 30 μέρες θα πάθεις κόλπο! Άρα έχουν αλλάξει τα πάντα στο πώς δουλεύουμε και στο πώς σκεφτόμαστε.
ΟΙ ΚΙΝΔΥΝΟΙ
Ποιοι κίνδυνοι ελλοχεύουν από τη χρήση των νέων τεχνολογιών;
Υπάρχουν πολλοί πιθανοί κίνδυνοι, όπως μέχρι ποιο σημείο θα φτάσει αυτή η μεγάλη βάση δεδομένων. Σε λίγο θα ξέρουν τα πάντα για εμάς, τι κάνουμε, πώς σκεφτόμαστε. Θα σας δώσω το παράδειγμα για μια εταιρεία αναλύσεων στο Κέιμπριτζ στην Αγγλία, την οποία χρησιμοποίησε ο Donald Trump για να μαντέψει πώς σκεφτόταν, πώς έβλεπε ο κάθε Αμερικάνος τον Trump σε σχέση με τη Hilary Clinton. Τώρα υπάρχουν οι τεχνολογίες που μπορούν να μαντέψουν ποιοι είναι αυτοί που αμφιταλαντεύονται. Και αυτό είναι που χρησιμοποίησε ο Donald Trump. Πήγε λοιπόν και βρήκε πολλούς παραδοσιακά Δημοκρατικούς που η Hilary Clinton σκεφτόταν ότι: “είναι Δημοκρατικοί θα ψηφίσουν εμένα”, αλλά επειδή ήξερε ότι για τον άλφα ή τον βήτα λόγο είχαν αμφιβολίες για την Clinton, στόχευσε σε αυτούς τους ανθρώπους σε σημείο που κατάφερε να αντιστρέψει την ψήφο τους και να ψηφίσουν αυτό.
Σε ό,τι αφορά τη μεγάλη βάση προσωπικών δεδομένων, να αναφέρουμε ως παράδειγμα ότι υπάρχει τώρα η τεχνολογία που επιτρέπει σε κάποιον να πληροφορείται κατά πόσον θα έχει πρόβλημα υγείας. Αυτό τι σημαίνει; Η ασφαλιστική εταιρεία θα τον ασφαλίζει αν γνωρίζει ότι σε έξι μήνες μπορεί να πάθει κάτι; Άρα, ο πρώτος κίνδυνος είναι η κατάχρηση και η παραβίαση των προσωπικών δεδομένων. Αυτό θα το δούμε οπωσδήποτε. Και θα δείτε ότι τα επόμενα 5-10 χρόνια θα υπάρχει μεγάλη ζήτηση από τις κυβερνήσεις να μας προστατέψουν σε αυτό τον τομέα.
ΤΑ ΡΟΜΠΟΤ
Το δεύτερο που πιστεύω είναι ότι θα χαθούν πάρα πολλές δουλειές. Υπάρχει ήδη η τεχνολογία. Υπάρχουν εστιατόρια στο εξωτερικό, στην Ιαπωνία όπου οι σεφ είναι ρομπότ. Δεν χρειάζονται άνθρωποι να μαγειρεύουν. Η τεχνολογία επιτρέπει επίσης στα ρομπότ να είναι ρεσεψιονίστ. Έχω δει ρομπότ που όχι μόνο κάνουν αυτές τις δουλειές μηχανικά, αλλά μπορούν και σκέφτονται (artificial intelligence). Πολλές δουλειές θα χαθούν και το ερώτημα είναι, τι θα κάνει ο άνθρωπος; Υπάρχουν και ηθικά ζητήματα.
Ακόμη ένα παράδειγμα: Αυτή τη στιγμή ο άνθρωπος εργάζεται και ένα 30%-40% το πληρώνει σε φόρο. Αύριο αν δουλεύει το ρομπότ, θα πληρώνει φόρο; Για να πληρώνει φόρο, πρέπει να του δίνεις μισθό! Αυτά όταν τα ακούνε οι άνθρωποι τα βλέπουν στο μακρινό μέλλον, όμως γίνονται ήδη αυτή τη στιγμή. Θυμάμαι πως το 1995, όταν δούλευα για ένα μεγάλο οίκο μόδας και ανέφερα σε μια ομιλία μου πως η εταιρεία δουλεύει σε μια τεχνολογία που θα επιτρέπει να αλλάζει το χρώμα του φορέματος βάσει του σκηνικού, ο κόσμος δεν το πίστευε. 20 χρόνια μετά η τεχνολογία υπάρχει.
Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ
Αλλαγές παρατηρούνται και σε θέματα συμπεριφοράς. Στην Ιαπωνία, για παράδειγμα, ένα μεγάλο πρόβλημα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι είναι η μοναξιά, είναι μοναχικοί οι άνθρωποι. Όταν η σύντροφος πεθάνει, ο άντρας γίνεται μελαγχολικός, γιατί δεν έχει φίλους, δεν έχει τι να κάνει. Τι κάνουν; Έχουν γεμίσει με τεχνητά ολογράμματα που είναι η παρέα τους. Μιλούν μεταξύ τους, πηγαίνουν δουλειά, τους τηλεφωνούν, πηγαίνουν σπίτι και κάνουν παρέα. Ψυχοπαθητικά πράγματα. Αυτά αλλάζουν και τη συμπεριφορά μας, αλλά και τα ήθη και έθιμά μας.
Ένα άλλο παράδειγμα: τους παλιούς καλούς καιρούς αν μια εταιρεία δεν σου πρόσφερε αυτό που ήθελες ή ήσουν αγανακτισμένος, έγραφες ένα γράμμα, τηλεφωνούσες, ή το έλεγες στον γείτονα. Τώρα τι κάνει ο κόσμος; Κάνει βίντεο, το ανεβάζει στο διαδίκτυο και το βλέπει εκατομμύρια κόσμος. Ο πελάτης έχει αποκτήσει περισσότερη φωνή. Έχει γίνει πιο επιθετικός.
Πώς οι νέες τεχνολογίες μπορούν να συμβάλουν στην έρευνα και στην καινοτομία σήμερα, δύο τομείς που συγκριτικά με άλλες χώρες η Κύπρος καταγράφει χαμηλές επιδόσεις;
Η έρευνα και η καινοτομία, ή αλλιώς το R&D, χρειάζονται δισεκατομμύρια. Ουδέποτε η Κύπρος θα συναγωνιστεί την Αμερική ή την ΕΕ ή τη Γερμανία σε αυτό τον τομέα. Είμαστε μικρή χώρα. Αυτό που βλέπουμε τώρα δεν είναι μόνο νέες τεχνολογίες, αλλά και νέους τρόπους αξιοποίησης της υφιστάμενης τεχνολογίας. Μια υφιστάμενη τεχνολογία μπορεί να χρησιμοποιηθεί με τρόπο που να δημιουργεί κάτι νέο. Για παράδειγμα, ο κ. Δημήτρης Ζόππος (προηγούμενος ομιλητής του Life Changing Idea) ο οποίος πώλησε για €150 εκατ. την εταιρεία του, δεν δημιούργησε νέα τεχνολογία, αλλά ήταν καινοτομικό το επιχειρηματικό μοντέλο, ο τρόπος με τον οποίο προσέγγισε την αγορά. Η καινοτομία δεν είναι μόνο στην τεχνολογία αλλά στον τρόπο με τον οποίο χειρίζεται κανείς την αγορά και τον συναγωνισμό. Εγώ το αποκαλώ επιχειρηματικό μοντέλο. Είναι ένας τομέας που ακόμη και μια μικρή χώρα όπως η Κύπρος μπορεί να διαπρέψει γιατί δεν χρειάζονται πολλά λεφτά ή επενδύσεις, αλλά εξυπνάδα και τόλμη. Είναι ευκαιρία για την Κύπρο και μπορεί να βοηθήσει εταιρείες να διακριθούν. Πρέπει όμως να αλλάξουν κάποια πράγματα και στον επιχειρηματικό και στον κοινωνικό τομέα. Οι εταιρείες δεν μπορούν από μόνες τους να φέρουν για παράδειγμα την επιτυχία του Ισραήλ. Χρειάζονται κίνητρα. Δεν υπάρχει για παράδειγμα φορολογική ώθηση, η οποία να επιτρέπει σε έναν επιχειρηματία που θέλει να επενδύσει σε μικρές εταιρείες να αφαιρέσει το ποσό αυτό που θα επενδύσει στο τέλος του χρόνου από τους φόρους.
Μπορούμε να κάνουμε τις καλύτερες εταιρείες, αλλά το πρόβλημα είναι πως δεν υπάρχει το κεφάλαιο. Εμείς ως Κύπριοι έχουμε εφευρετικό μυαλό. Πρέπει να είμαστε περήφανοι για τη χώρα μας. Ξεκινήσαμε το 1960 ως μια αποικία, ήρθε η καταστροφή του 1974 και ξανασταθήκαμε στα πόδια μας. Είχαμε τις αναταραχές των τελευταίων 5-10 χρόνων όμως βλέπουμε πως ο Κύπριος είναι δημιουργικός. Εφευρίσκουμε ιδέες, μας αρέσει να κάνουμε νέα πράγματα.
ΑΛΛΑΓΗ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ
Υπάρχουν τομείς που χρειαζόμαστε αλλαγές. Πολύ σημαντικό είναι η αλλαγή κουλτούρας. Οι κυπριακές εταιρείες είναι ακόμα πολύ ιεραρχικές. Βλέπουμε ότι σήμερα οι νέοι δεν μπορούν να εργαστούν σε ιεραρχικούς χώρους. Θέλουν ανοικτό χώρο και κουλτούρα που να τους επιτρέπει αυτονομία, να δοκιμάζουν νέα πράγματα και αν θέλουν να δουλέψουν από το σπίτι να το κάνουν. Στην Κύπρο δεν το έχουμε αυτό. Χρειάζονται επίσης, ενθαρρύνσεις νέων ειδών για τους εργαζόμενους. Συνήθως η προαγωγή βασίζεται κυρίως στην ιεραρχία, στα χρόνια που εργάζεται κάποιος, ενώ πρέπει έστω και αν είναι 22 χρονών κάποιος, αν είναι καλός να πάρει την προαγωγή. Η προαγωγή πρέπει να βασίζεται στην αξία και την παραγωγικότητα, όχι στην ιεραρχία. Στην Κύπρο επικρατεί επίσης ακόμη το στοιχείο της συγγένειας, όμως κάθε φορά που η θέση δίνεται σε κάποιο γνωστό ίσως να μην την πήρε κάποιος που άξιζε περισσότερο. Επιμένω, όμως, να λέω πώς το να αλλάξουν μόνο οι επιχειρήσεις δεν είναι αρκετό, χρειάζονται αλλαγές και στην κοινωνία ως σύνολο.
ΤΟ ΧΑΣΜΑ ΓΕΝΕΩΝ
Πώς μπορούν να διαχειριστούν οι εταιρείες το «χάσμα γενεών» που δημιουργείται ανάμεσα σε νεότερους που είναι πιο εξοικειωμένοι με τις νέες τεχνολογίες και μεγαλύτερους σε ηλικία υπαλλήλους;
Αυτό είναι τεράστιο πρόβλημα παγκοσμίως. Υπάρχουν εταιρείες στο εξωτερικό που για να εργοδοτήσουν νέους ανθρώπους προβαίνουν σε κάποιες ενέργειες που τους βοηθούν. Υπάρχουν όμως οι 50χρονοι, 60χρονοι που είναι συνηθισμένοι να εργάζονται διαφορετικά. Όταν είσαι αφεντικό μέσα στην εταιρεία πρέπει να δεις τι κουλτούρα δημιουργείς που θα είναι καλή για τους νεότερους, αλλά δεν δημιουργεί πρόβλημα με τους μεγαλύτερους. Και είναι ένα μεγάλο πρόβλημα και δεν υπάρχει μία λύση. Οι εταιρείες δοκιμάζουν διάφορα πράγματα. Βλέπουμε ότι πιο ανοιχτόμυαλοι στο εξωτερικό επιλέγουν ένα 20χρονο για μια εβδομάδα ή μια μέρα κάθε μήνα και του λένε, «εσύ θα είσαι το αφεντικό μου. Θα μου λες και θα με συμβουλεύεις τι πρέπει να κάνω». Αυτό είναι μια στρατηγική. Άλλες εταιρείες παίρνουν πχ. το Δ.Σ. για δύο εβδομάδες στο Silicon Valley, για να δουν από κοντά το τι γίνεται. Όμως το χάσμα γενεών, παραμένει ένα πρόβλημα και δεν έχουμε βρει τη λύση του.
ΕΝΘΕΤΟ 1
ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΗ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ
Παλαιότερα η στρατηγική καθοριζόταν από το Δ.Σ., τον Διευθυντή, τώρα η ιδέα είναι: Γιατί δεν αφήνουμε όλους στην εταιρεία να μας δώσουν ιδέες; Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να κάνουμε τα πάντα που μας λένε. Αλλά ας ανοίξουμε τη στρατηγική και ας προσκαλέσουμε αυτούς τους ανθρώπους να μας δώσουν τις ιδέες τους και μετά επιλέγουμε τι θα κάνουμε. Εξάλλου, τώρα υπάρχουν οι νέες τεχνολογίες που επιτρέπουν σε όλους να συνεισφέρουν και να δει ο ένας την ιδέα του άλλου.
ΕΝΘΕΤΟ 2
ΑΝΟΙΚΤΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΙΑ
Πριν από 10 χρόνια, η καινοτομία γινόταν μέσα στην εταιρεία. Τώρα δεν χρειάζεται να τα ανακαλύψει όλα η εταιρεία, μπορεί κάποιος άλλος να το κάνει, η εταιρεία να το αγοράσει και να το πουλήσει σαν δικό της. Βλέπουμε πολλές εταιρείες τώρα αντί να έχουν το δικό τους εσωτερικό R&D να επιλέγουν ανοικτή καινοτομία. Δημιουργούν ένα τμήμα από ανθρώπους που σκοπός τους είναι να κοιτάζουν τι γίνεται και όταν βρουν μια τεχνολογία ή ένα προϊόν που τους αφορά, το αγοράζουν και το πωλούν.
ΕΝΘΕΤΟ 3
ΕΜΦΑΣΗ ΣΤΗ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΟΤΗΤΑ
Άλλα σημαντικά σημεία που μας ανέπτυξε ο κ. Μαρκίδης είναι το πώς μπορούν να γνωρίζουν οι εργοδότες αν ο εργαζόμενος στο σπίτι, πράγματι δουλεύει; Σύμφωνα με τον κ. Μαρκίδη, «το 2009 45% των εργαζόμενων στην Αμερική εργάστηκε από το σπίτι. Αναμένεται ότι το 2020 το ποσοστό θα ανέλθει στο 75%. Πώς όμως οι διευθυντές γνωρίζουν αν πράγματι δουλεύουν; Κατά μέσο όρο ένας εργαζόμενος στη διάρκεια της εργασίας του είναι συνδεδεμένος με το Facebook, το Twitter ή τα Social Media, μια ώρα τη μέρα. Πώς γνωρίζει λοιπόν ο διευθυντής αν την ώρα που βλέπει τον υπάλληλο μπροστά από τον υπολογιστή ότι δουλεύει; Η απάντηση των εταιρειών είναι πως δεν μπορεί να γίνει έλεγχος με κανόνες και κανονισμούς, και ότι στο τέλος αυτό που μετρούν είναι το αποτέλεσμα και την παραγωγικότητα τους».

WHO IS WHO
· Ο Kαθηγητής Κωνσταντίνος Μαρκίδης κατάγεται από την Κύπρο. Eίναι Καθηγητής Στρατηγικής και Επιχειρηματικότητας (Strategy and Entrepreneurship) και κατέχει την έδρα του Robert P. Bauman, Chair of Strategic Leadership στο London Business School.
· Είναι κάτοχος πτυχίου ΒΑ (Άριστα-1983) και μεταπτυχιακού (ΜΑ-1984) στα Οικονομικά από το Πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Κατέχει επίσης, MBA (1985) και DBA (1990) από το Harvard Business School.
· Συμμετέχει στη συντακτική επιτροπή πολλών επιστημονικών περιοδικών. Είναι μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Strategic Management Society. Υπήρξε συνεργάτης στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός το 1999-2003 και 2012-2013.
· Έχει δημοσιεύσει πολλά βιβλία σχετικά με θέματα στρατηγικής και καινοτομίας συμπεριλαμβανομένων των best-seller: All the Right Moves: A Guide to Crafting Breakthrough Strategy; (HBS Press, 2000); Fast Second (Wiley, 2004) και Game-Changing Strategies: How to Create new Market Space in Established Industries by Breaking the Rules (Wiley 2008). Αυτό το διάστημα εργάζεται στο νέο του βιβλίο From Idea to Impact: How to scale up and diffuse social innovations.
· Ο κ. Μαρκίδης βρίσκεται στη λίστα “Thinker50” και είναι από τους πιο διακεκριμένους στοχαστές και συμβούλους επιχειρήσεων σε θέματα καινοτομίας.