Η Γερμανική Ευρώπη και Ordeoliberalism

Κυριακός Ε. Γεωργίου
Εργάτης Γνώσης

Στα τρία προηγούμενα άρθρα της στήλης έγινε αναφορά στα κύρια προβλήματα που αντιμετωπίζει η ΕΕ ως αποτέλεσμα των λανθασμένων πολιτικών και της απουσίας πεφωτισμένων ηγεσιών. Στο καταληκτικό κείμενο της τετραλογίας γίνεται αναφορά στην υπό διαμόρφωση γερμανική Ευρώπη.

Η γερμανική οικονομική πολιτική βασίζεται στη λογική της ελεύθερης αυτορρυθμιζόμενης αγοράς, της σταθερότητας των τιμών και κατ’ επέκταση του ελέγχου του πληθωρισμού. Καθοδηγείται από το Οrdoliberalism, μια θεωρία που αναπτύχθηκε ως αντίδραση τόσο στις συνέπειες του ανεξέλεγκτου φιλελευθερισμού και του ασυγκράτητου πληθωρισμού στις αρχές του 20ού αιώνα και της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης, όσο και στον μετέπειτα δημοσιονομικό και νομισματικό παρεμβατισμό των εθνικοσοσιαλιστών.
Το κεντρικό δόγμα είναι ότι οι κυβερνήσεις θα πρέπει να ρυθμίζουν τις αγορές με τέτοιο τρόπο, ώστε τα αποτελέσματα της λειτουργίας των αγορών να προσεγγίζουν το θεωρητικό αποτέλεσμα που θα παρήγαγε μια αγορά στην οποία επικρατεί τέλειος ανταγωνισμός. Ο πληθωρισμός θεωρείται στρέβλωση των πολύτιμων μηνυμάτων που δίνονται μέσω των τιμών, άρα δημιουργός υψηλού οικονομικού κόστους.
H πολιτική αυτή, σε μεγάλο βαθμό, συμπίπτει με τον νεοφιλελευθερισμό όπως είχε εκφραστεί πολιτικά τη δεκαετία του ‘80 από τον Ronald Regan στις ΗΠΑ και από τη Margaret Thatcher στο Ηνωμένο Βασίλειο. Στις χώρες αυτές δεν είχε συνέχεια, αλλά στην Κύπρο σήμερα υπάρχουν πολιτικοί που θεωρούν ότι αυτό είναι το επιβεβλημένο υπόδειγμα.
Πέραν από τη Γερμανία και τις συμμάχους της, η πολιτική του Οrdoliberalism δεν έχει μεγάλη επιρροή. Από την άλλη υπάρχει ο αντίλογος. Η πολιτική τήρηση του αφηγήματος «οι κανόνες είναι κανόνες» θα οδηγήσει την Ευρωζώνη στη διάλυση, προειδοποιεί ο υπουργός Οικονομικών, Ευκλείδης Τσακαλώτος (2016), και υποστηρίζει πως η απάντηση της Ευρώπης στην άνοδο των ακραίων πολιτικών δυνάμεων πρέπει να είναι η εφαρμογή μιας νέας οικονομικής πολιτικής, που δεν θα θέτει ως προτεραιότητα τον πληθωρισμό και τα ελλείμματα, αλλά την τόνωση της ανάπτυξης και τη μείωση της ανεργίας.

Όπως χαρακτηριστικά επισημαίνουν ο νομπελίστας Καθηγητής Χριστόφορος Πισσαρίδης και η οικονομολόγος Ελενα Παναρίτη σε κοινό άρθρο στη Huffington Post, η ρίζα του προβλήματος στην ευρωζώνη δεν είναι το κόστος εργασίας και οι τιμές. H έξοδος από την κρίση και η ανάπτυξη θα προέλθουν μέσα από τη βελτίωση της παραγωγικότητας, που θα στηρίζεται στην καινοτομία και στην επιχειρηματικότητα. «Η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως περισσότερες επενδύσεις, όχι περισσότερη λιτότητα, η οποία δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα ευελπιστεί να λύσει» (Panarites .e.a. 2014).

Στην ίδια λογική, ο Thomas Piketty (Παπαδόπουλος, 2014) θεωρεί ότι η διαχείριση της οικονομικής κρίσης από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και την Τρόικα είναι απόλυτα καταστροφική. Προτείνει ότι η ολοκλήρωση της Ευρώπης περνά μέσα από τη λειτουργία ενός Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου που θα λαμβάνει αποφάσεις στη βάση της πλειοψηφίας και την αντιμετώπιση των ακραίων πολιτικών, για να οδηγηθούμε σε μια πιο δημοκρατική και κοινωνική Ευρώπη.


Panaritis, E. & Pissarides, C. (2014) Is There Growth or Is it Just Plain Wishful Thinking?, The Huffington Post.

Παπαδόπουλος, Παύλος (2014). Τομά Πικετί: «ΕΕ και Τρόικα χειρίστηκαν καταστροφικά την κρίση», Το Βήμα 21/12/2014.

Tsakalotos, E. (2016). A Europe of two narratives. The Open Democracy. 27 December 2016