Ο τέως Πρόεδρος του ΚΕΒΕ και Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Κύπρου Μάνθος Μαυρομμάτης σε μια συνέντευξη εφ’ όλης της ύλης

«Ακόμη και στη μη λύση αποτελούν πρόβλημα οι αποζημιώσεις»

Ο τέως πρόεδρος του ΚΕΒΕ και πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Πανεπιστημίου Κύπρου Μάνθος Μαυρομμάτης, σε συνέντευξή του στο Capital Today, εκφράζει την άποψη ότι η λύση του κυπριακού θα αυξήσει, χωρίς να ξοδευτεί ούτε €1, τη ροή τουριστών κατά 33% και εξηγεί γιατί για τον ίδιο αποτελεί δευτερεύον θέμα η εκ περιτροπής προεδρία

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΣΩΚΡΑΤΗ ΙΩΑΚΕΙΜ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΥΠΡΙΑΝΟΥ

Πώς o επιχειρηματικός κόσμος αποτιμά την πορεία των διαπραγματεύσεων για επίλυση του Κυπριακού; Πόσο κοντά ή μακριά εκτιμάτε ότι βρισκόμαστε από τη λύση του Κυπριακού;
Είναι γεγονός ότι έγινε πρωτόγνωρη πρόοδος στις διαπραγματεύσεις την τελευταία περίοδο. Μετά από 40 χρόνια συνομιλιών για τη διακυβέρνηση και τα συναφή θέματα, όπου ως Ε/Κ είχαμε κυρίως να δώσουμε, επιτέλους μπήκε στο τραπέζι και το εδαφικό και η ασφάλεια όπου πρώτιστα θα πάρουμε, σε σύγκριση με την παρούσα κατάσταση.
Παράλληλα, η εμπλοκή της ΕΕ είναι εκ των ων ουκ άνευ πλέον στην επίλυση του κυπριακού. Βέβαια, για να καταλήξουμε σε λύση χρειάζεται η πραγματική βούληση όλων των πλευρών, που σύντομα θα διαφανεί. Το πάρε-δώσε μεταξύ των τριών κυρίων θεμάτων (εκ περιτροπής προεδρία, επιστροφή εδαφών/προσφύγων και νέο σύστημα ασφαλείας/εγγυήσεων) μπορεί να καταλήξει σε ένα έντιμο συμβιβασμό, όπου κανείς δεν θα πάρει όλα όσα διεκδικεί σήμερα αλλά όλοι θα νοιώθουν ότι μπορούμε να κάνουμε μια νέα αρχή για τον τόπο μας.
Συναινετικός πολιτικός
Ενδεχόμενη υιοθέτηση της πρότασης των Τουρκοκυπρίων για εκ περιτροπής προεδρία πιστεύετε πως είναι λανθασμένη;
Κατ’ αρχήν υπάρχει μια παρανόηση για το όλο ζήτημα. Επειδή ο σημερινός Ε/Κ Πρόεδρος είναι παντοδύναμος (λόγω απουσίας του Τ/Κ Αντιπροέδρου), πολλοί πιστεύουν ότι τις ίδιες απόλυτες εξουσίες θα έχει και ο μελλοντικός Ομοσπονδιακός Πρόεδρος. Ουδέν αναληθέστερο. Ο Πρόεδρος θα χρειάζεται τη συναίνεση της πλειοψηφίας του Υπουργικού Συμβουλίου, στην οποία θα πρέπει να υπάρχει - τουλάχιστον - και ένας υπουργός από την άλλη κοινότητα. Ακόμη κι αν ο Πρόεδρος ήταν πάντα Ε/Κ θα είχε ανάγκη τον Τ/Κ Αντιπρόεδρο για τις σημαντικές αποφάσεις. Ο οποιοσδήποτε πρόεδρος λοιπόν, χρειάζεται στήριξη και από την άλλη κοινότητα και δεν μπορεί να αποφασίζει μόνο με τη σύμφωνη γνώμη της δίκης του κοινότητας.
Με αυτά τα δεδομένα, για μένα η καταγωγή του προέδρου είναι δευτερεύον θέμα. Το πρωτεύον ζήτημα είναι να είναι συναινετικός πολιτικός που θα κερδίσει εμπιστοσύνη και από τις δυο κοινότητες. Σημαντικό όμως, είναι να υπάρχει ένας αξιόπιστος μηχανισμός άρσης αδιεξόδων, για να μπορεί πάντοτε να καταλήγει η ομοσπονδιακή κυβέρνηση σε αποφάσεις, κάτι που έλειπε από τη Ζυρίχη και το πληρώσαμε όλοι μας πολύ ακριβά.

Η επόμενη μέρα για τις επιχειρήσεις
Πόσο έτοιμες είναι σήμερα οι κυπριακές επιχειρήσεις για την επόμενη μέρα σε περίπτωση επίλυσης του κυπριακού;
Πιστεύω στον δυναμισμό και τη δημιουργικότητα των Κύπριων επιχειρηματιών για να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της επανένωσης του τόπου και της οικονομίας του. Έχει γίνει ξεκάθαρο ότι η επιχειρηματικότητα θα είναι ελεύθερη σε όλο το νησί, στη βάση του κοινοτικού κεκτημένου. Ο οποιοσδήποτε Ε/κ επιχειρηματίας θα μπορεί να δραστηριοποιηθεί, να ανοίξει κατάστημα ή γραφείο στην Τ/κ πολιτεία χωρίς περιορισμούς, τηρώντας τους τοπικούς κανονισμούς και πληρώνοντας τα τοπικά τέλη, που θα είναι τα ίδια για όλους. Πιστεύω ότι θα αναπτυχθούν πολλές δικοινοτικές επιχειρηματικές συνεργασίες, διότι αυτές θα είναι αποτελεσματικότερες από τις μεμονωμένες ενέργειες για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων τους.
Τι πρέπει να γίνει κατά την άποψή σας, ώστε το κόστος της λύσης να μην το επωμιστεί ο κυπριακός λαός;
Το δημοσιονομικό κόστος της λειτουργίας της ομοσπονδιακής κυβέρνησης δεν θα είναι μεγάλο, διότι για να εκτελεί τις αρμοδιότητες που θα έχει θα αποσπάσει τα υπάρχοντα τμήματα από τις δυο δημόσιες υπηρεσίες που λειτουργούν σήμερα και θα έχει και τα ανάλογα έσοδα, κυρίως από την έμμεση φορολογία που επιβάλλεται σήμερα. Η δημιουργία νέων σωμάτων, πχ. Άνω Βουλής, δεν θα είναι ουσιαστικό πρόβλημα. Είναι γεγονός ότι η Τ/κ πολιτεία θα πρέπει να περάσει μια περίοδο προσαρμογής των δημοσίων οικονομικών της στις απαιτήσεις της ΕΕ, που αφορά την ίδια. Όπως επίσης και το πρόβλημα των Τ/κ τραπεζών, αλλά πιστεύω ότι είναι διαχειρίσιμο. Ας μην ξεχνούμε ότι ενώ η Τ/κ οικονομία είναι περίπου 4 φορές μικρότερη της δικής μας, το Τ/κ τραπεζικό σύστημα είναι 14 φορές μικρότερο του δικού μας (€3.5 δις έναντι €49 δις). Όπως είπε και ο υπουργός Οικονομικών έχει ήδη συμφωνηθεί ένα εσωτερικό δημοσιονομικό σύμφωνο που θα διασφαλίζει τη μακροοικονομική σταθερότητα.

Άλλη παράμετρος της λύσης είναι οι μεγάλες επενδύσεις σε έργα υποδομής τόσο στην Τ/κ πολιτεία όσο και στις περιοχές που θα επιστραφούν σε εμάς. Αυτό βέβαια δεν συνιστά κόστος, είναι επένδυση, και είμαι σίγουρος ότι οι αρμόδιοι ξένοι οργανισμοί θα συμβάλουν ουσιαστικά. Πολλές από αυτές τις επενδύσεις μπορούν να γίνουν ως συμπράξεις δημοσίου-ιδιωτικού τομέα που θα προσελκύσουν ξένα επενδυτικά ταμεία και δεν θα επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά. Στη Γενεύη η ΕΕ αναφέρθηκε σε βοήθεια €3.1 δις για τη λύση, που πιστεύω ότι θα διοχετευθούν πρώτιστα σε αυτούς τους τομείς.
Σε ό,τι αφορά το περιουσιακό, ποια είναι η άποψή σας;
Μέρος του κόστους της λύσης είναι το περιουσιακό, για το οποίο δεν έχουμε ακόμη ενδείξεις. Πιστεύω όμως ότι αυτό θα το αντιμετωπίσουμε ακόμα και στην περίπτωση της μη λύσης.
Γιατί το λέτε αυτό;
Επειδή η αποτυχία στις συνομιλίες μπορεί να θεωρηθεί από πολλούς πρόσφυγες ως οριστική απώλεια των περιουσιών τους και στην απελπισία τους να καταφύγουν μαζικά στην Επιτροπή Αποζημιώσεων των κατεχόμενων. Τότε, φοβάμαι ότι θα αναγκαστούμε να παρέμβουμε ως κράτος και να τους αποζημιώσουμε για να μην τις ξεπουλήσουν. Άρα και στη μη λύση θα έχουμε πρόβλημα καταβολής αποζημιώσεων, που θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε μόνοι μας, μέσα σε αρνητικές οικονομικές συγκυρίες, χωρίς εξωτερική στήριξη. Ενώ με τη λύση θα έχουμε την αρωγή της διεθνούς κοινότητας, θα έχουμε ευοίωνες προοπτικές ανάπτυξης και εισροή ξένων κεφαλαίων που θα μας επιτρέψουμε να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικότερα τη μεγάλη αδικία που γίνεται έναντι των προσφύγων μας όλα αυτά τα χρόνια.
Τα τουρκικά προϊόντα
Το χάσμα που υπάρχει σήμερα στις τιμές συγκεκριμένων προϊόντων σε σύγκριση με τουρκικά προϊόντα, θεωρείτε ότι θα πλήξει τις κυπριακές επιχειρήσεις;
Πρόσφατα δημοσιεύτηκε στον Τύπο ότι υπάρχει μεγάλο χάσμα στις τιμές των φαρμάκων, που εισάγονται από τρίτες χώρες στα κατεχόμενα και μπορεί να μην πληρούν τα επίπεδα ποιότητας που απαιτούνται. Μετά τη λύση, οι έλεγχοι στις εισαγωγές θα είναι αυστηρότεροι, διότι το απαιτεί η ΕΕ, και θα εφαρμόζεται το κοινό εξωτερικό δασμολόγιο της ΕΕ, που θα επιβάλλεται σε όλα τα προϊόντα, ασχέτως λιμανιού ή αεροδρομίου εισαγωγής.
Αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχει διαφορά και στις τιμές των καυσίμων, που πιθανόν να οφείλεται σε διαφορετικό φόρο κατανάλωσης στις δυο πλευρές. Μετά τη λύση, όλοι οι φόροι κατανάλωσης, όπως και ο ΦΠΑ, θα είναι οι ίδιοι σε ολόκληρο το νησί.
Κάποιοι φοβούνται ότι θα κατακλυστούμε από τουρκικά προϊόντα που θα πλημμυρίσουν την αγορά μας. Ας μην ξεχνούμε ότι και σήμερα η Κυπριακή Δημοκρατία δεν απαγορεύει την εισαγωγή τουρκικών προϊόντων, τα οποία έρχονται μέσω τρίτων χωρών (πέρσι έφθασαν τα €15 εκατ.). Η Τελωνειακή Ένωση ΕΕ-Τουρκίας θα επιτρέπει την απρόσκοπτη εισαγωγή τουρκικών βιομηχανικών προϊόντων, που πιστεύω ότι θα αντικαταστήσουν άλλες εισαγωγές από χώρες της Άπω Ανατολής. Τα τουρκικά γεωργικά προϊόντα δεν καλύπτονται από την Τελωνειακή Ένωση και θα υπόκεινται στους περιορισμούς και τους δασμούς που επιβάλλει η ΕΕ σήμερα.

H αβεβαιότητα που παρατηρείται τη δεδομένη στιγμή όσον αφορά στις πιθανότητες και στο χρόνο επίλυσης ή μη του Κυπριακού, εκτιμάτε ότι κάνει ζημιά στην προσπάθεια προσέλκυσης ξένων και εγχώριων επενδύσεων στην Κύπρο;
Δεν υπάρχει καμία αμφιβολία για αυτό. Η λύση του Κυπριακού θα αυξήσει τις ξένες επενδύσεις διότι θα υπάρχουν πολύ περισσότερες προσοδοφόρες επενδυτικές ευκαιρίες. Αλλά και κάτι άλλο πολύ σημαντικό: θα μας επιτρέψει να γίνουμε ένα πραγματικό περιφερειακό κέντρο επιχειρηματικής δραστηριότητας. Μέχρι τώρα, οι πολυεθνικές εταιρείες απέφευγαν να εγκαταστήσουν τα περιφερειακά τους γραφεία στη Κύπρο (παρά τα άλλα πλεονεκτήματα) διότι αντιλαμβάνονταν ότι από την Κύπρο δεν μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τη μεγαλύτερη αγορά της περιοχής, δηλαδή την ίδια την Τουρκία. Όταν αρθεί αυτό το εμπόδιο, μαζί με τα άλλα πλεονεκτήματα μας (μέλος ΕΕ, μορφωμένο ανθρώπινο δυναμικό, ευρεία χρήση αγγλικής γλώσσας, κράτος δικαίου, ποιότητα ζωής, χαμηλή εγκληματικότητα) πιστεύω ότι πολλές πολυεθνικές εταιρείες θα έχουν εδώ φυσική παρουσία για να εξυπηρετούν τις εργασίες τους σ? όλη τη γύρω περιοχή.

Άμεσα οφέλη για την Κύπρο
Μελέτες κατέδειξαν ότι αναμένεται διπλασιασμός του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της Κύπρου, σε περίπτωση που επιτευχθεί λύση του Κυπριακού. Eσάς ποια είναι η άποψή σας;
Αυτά αφορούν στο απώτερο μέλλον και πιστεύω ότι μπορεί να πραγματοποιηθούν. Θέλω όμως να αναφερθώ σε μερικά απτά παραδείγματα που θα έχουν άμεση ωφέλεια στην οικονομία σήμερα:
Τουρισμός, όπου το 2016 καταγράφηκε ρεκόρ τουριστών στις ελεύθερες περιοχές, οι οποίοι έφθασαν τα 3,2 εκατ. Με τη λύση ακόμη 1,1 εκατ. Τούρκοι τουρίστες - που επισκέφθηκαν φέτος τα κατεχόμενα - θα μπορούν ανεμπόδιστα να έρχονται και σε μας. Χωρίς να ξοδέψουμε ούτε ένα ευρώ θα αυξήσουμε τη ροή τουριστών κατά 33%. Δεν ισχυρίζομαι ότι θα όλοι τους θα προστρέξουν σε μας, αλλά σίγουρα θα κάνουν εκδρομές, θα ψωνίζουν, θα τρώνε στα εστιατόρια μας και σιγά σιγά θα μένουν και στα δικά μας ξενοδοχεία.
Ναυτιλία, όπου ο στόλος μας σήμερα έχει περίπου 1000 πλοία υπό κυπριακή σημαία. Οι ναυτιλιακές εταιρείες που ήταν εγγεγραμμένες στην Κύπρο το 2016 έχουν άλλες 2000 πλοία με ξένη σημαία. Με την άρση του εμπάργκο θα έχουν κάθε λόγο να τα μεταφέρουν στην κυπριακή σημαία, καθιστώντας τον στόλο μας όχι μόνο τον μεγαλύτερο στη ΕΕ, αλλά ανάμεσα στους 4 μεγαλύτερους σε όλο τον κόσμο. Πέρα από τα επιπλέον οφέλη που θα έχει η οικονομία μας σε πολλούς παράπλευρους τομείς.
Δημόσιο χρέος, όπου η Κύπρος το 2016 είχε €17,5 δις περίπου δημόσιο χρέος. Τα €7,5 δις είναι δανεισμένα από τους ευρωπαίους εταίρους μας με πολύ ευνοϊκά επιτόκια. Τα υπόλοιπα €10 δις είναι δανεισμένα από τις διεθνείς αγορές με επιτόκια περίπου 4% κατά μέσο όρο. Αν με την εξάλειψη του πολιτικού κινδύνου και την αναβάθμιση της οικονομίας το επιτόκιο μειωθεί κατά 1%, τότε εξοικονομούμε €100 εκατ. κάθε χρόνο για την εξυπηρέτηση του χρέους μας.

Θα προσελκύσουμε φοιτητές
Θα θέλαμε την άποψή σας ως Πρόεδρος του Δ.Σ. του Πανεπιστημίου Κύπρου, κατά πόσον πιστεύετε ότι θα επηρεαστεί θετικά ή αρνητικά το Πανεπιστήμιο σε περίπτωση επίλυσης του Κυπριακού;
Όπως ξέρετε, η Τ/κ οικονομία βασίζεται σε σημαντικό βαθμό στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, για την οποία οι πολλές δεκάδες χιλιάδες ξένοι φοιτητές αποτελούν ουσιαστικό αιμοδότη. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου είναι έτοιμο να διαδραματίσει τον δικό του εποικοδομητικό ρόλο για να αποτελέσει η τριτοβάθμια εκπαίδευση ένα πραγματικό ζυμωτήρι ειρηνικής συνύπαρξης, συνεργασίας και δημιουργίας για τις δυο κοινότητες του νησιού. Παράλληλα, θέλουμε να αποτελέσουμε σημείο αναφοράς ακαδημαϊκής αριστείας και ερευνητικής δραστηριότητας που θα προσελκύσει ακόμη περισσότερους και καλούς φοιτητές απ’ όλη τη γύρω περιοχή.

Η Κύπρος βρίσκεται από τον περασμένο χρόνο εκτός μνημονίου. Εκτιμάτε ότι έχουν περάσει τα δύσκολα για τις κυπριακές επιχειρήσεις;
Οι πιο δύσκολες εποχές έχουν περάσει, αλλά οι μεγάλες προκλήσεις για όλους μας συνεχίζουν να βρίσκονται μπροστά μας και χρειάζεται πολιτική βούληση απ’ όλους τους φορείς της πολιτείας για να τις ξεπεράσουμε. Η μεταρρύθμιση της δημόσιας υπηρεσίας, οι αποκρατικοποιήσεις των ημικρατικών οργανισμών, το κόστος του ΓεΣΥ και, πάνω από όλα, η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων του τραπεζικού συστήματος, είναι οι δύσκολες αποφάσεις που βρίσκονται ενώπιον μας και απαιτούν απαντήσεις. Αν προωθήσουμε τις σωστές λύσεις, και όχι ημίμετρα με πολιτικές σκοπιμότητες, τότε πιστεύω ότι η επιχειρηματικότητα θα μεγαλουργήσει και θα αποτελεί τον ουσιαστικότερο πυλώνα στήριξης της κυπριακής κοινωνίας του αύριο.

Δεν καταργείται η ΑΤΑ
Γιατί οι εργοδοτικές οργανώσεις εμμένουν στην κατάργηση της ΑΤΑ;
Δεν νομίζω ότι τίθεται θέμα κατάργησης της ΑΤΑ σήμερα. Σίγουρα τίθεται θέμα εκσυγχρονισμού ενός θεσμού που απέτυχε και εγκαταλείφθηκε στις πλείστες ανεπτυγμένες οικονομίες. Εάν θέλουμε να έχουμε ένα σύστημα μερικής αναπλήρωσης της αύξησης του κόστους ζωής για το καλό της κοινωνικής ευημερίας, τότε να το σχεδιάσουμε μέσα στο πλαίσιο των πραγματικών δυνατοτήτων της οικονομίας και να το αναθεωρούμε περιοδικά. Στη σημερινή εποχή, όπου όλα μεταβάλλονται ραγδαία, τίποτα δεν μπορεί να είναι αυτόματο και τίποτα δεν θεωρείται δεδομένο. Η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας πρέπει να διαφυλάσσεται ως κόρη οφθαλμού, διαφορετικά υπονομεύουμε τις σημερινές δυνατότητες και πληρώνουμε τα σπασμένα στο μέλλον.


ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Who is who
O Μάνθος Μαυρομμάτης γεννήθηκε στη Λευκωσία το 1957. Σπούδασε Οικονομικά στο London School of Economics και πήρε πτυχίο BSc (Econ). Απέκτησε μεταπτυχιακό τίτλο ΜΒΑ από το διεθνούς φήμης Business School του University of Chicago. Είναι Γενικός Διευθυντής οικογενειακής επιχείρησης και μέλος σε Διοικητικά Συμβούλια άλλων ιδιωτικών εταιριών. Υπήρξε Πρόεδρος του Οργανισμού Νεολαίας Κύπρου και μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου της Αρχής Κρατικών Εκθέσεων Κύπρου. Υπηρέτησε ως Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Λευκωσίας και μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής του ΚΕΒΕ τα έτη 1999-2005. Τον Δεκέμβριο του 2005 εξελέγη Πρόεδρος του Κυπριακού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου (ΚΕΒΕ). Από την ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν ο εκπρόσωπος του ΚΕΒΕ για δυο χρόνια στην Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή (ΟΚΕ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις Βρυξέλλες, που είναι το θεσμικό όργανο σε πανευρωπαϊκό επίπεδο για τους κοινωνικούς εταίρους. Εκπροσώπησε την Κύπρο στην ομάδα ΟΚΕ για τη Στρατηγική της Λισσαβόνας για θέματα ανταγωνιστικότητας και επιχειρηματικότητας. Ειδικεύεται στα θέματα της Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης (ΟΝΕ) της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κυρίως σε ό,τι αφορά το ευρώ. Σήμερα είναι Επίτιμος Πρόεδρος του ΚΕΒΕ και Πρόεδρος του Δ.Σ. του Πανεπιστημίου Κύπρου.