Η Κύπρος, η καταπολέμηση της απάτης, και τα επόμενα βήματα

Πληρώσαμε ακριβά… τα χρόνια της διαφθοράς

Κανέναν δεν ωφελεί η απάτη, ακόμη και αυτούς που προσωρινά, φαινομενικά κερδίζουν


ΦΥΤΕΥΤΑ
Η μη αποτελεσματική αντιμετώπιση της απάτης και διαφθοράς μπορεί να επέμβει δυσχερώς στις ενδοευρωπαϊκές σχέσεις και στην προσπάθεια της Κύπρου να αφήσει πίσω τη χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2013.

Καθίσταται φανερό πως η διεθνική και διαδικτυακή φύση της απάτης, χρειάζεται να καταπολεμηθεί σε πολλά πλέον μέτωπα ταυτόχρονα και αυτό, ως αντίδοτο, χρειάζεται τον συνδυασμό τεχνολογίας και συνεργασίας.

Το 2013 η οικονομία της Κύπρου χτυπήθηκε από μια λύση χρηματοδότησης που ήταν συγκριτικά δρακόντεια. Ένας από τους λογούς που η Κύπρος δεν έχαιρε συμπάθειας από ευρωπαϊκούς φορείς ήταν η φήμη της ως προς τη μη αποτελεσματική καταπολέμηση της διαφθοράς, της φοροδιαφυγής και του ξεπλύματος χρήματος.
Του Αλέξανδρου Αποστολίδη,
Προέδρου του Τμήματος Οικονομικών,
Χρηματοοικονομικών και Λογιστικής,
Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου

Από τον Νοέμβριο του 2012 είδαν το φως της δημοσιότητας των γερμανικών μέσων μαζικής ενημέρωσης οι ισχυρισμοί της Μυστικής Υπηρεσίας της χώρας ότι, η πιθανή στήριξη των κυπριακών τραπεζών θα επέφερε διάσωση μεγάλων ποσών που ανήκαν σε εγκληματίες και ήταν αποτέλεσμα διαφθοράς και απάτης.
Οι ισχυρισμοί δεν ήταν τυχαίοι. Παρά τη δημιουργία ενός παγκόσμια ανταγωνιστικού κέντρου εγγραφής και διαχείρισης διεθνών επιχειρήσεων, δυστυχώς η Κύπρος δεν έδωσε αρκετή σημασία στη παράλληλη δημιουργία αποτελεσματικού συστήματος αντιμετώπισης της απάτης και διαφθοράς. Αυτό δημιούργησε την κακή εικόνα της Κύπρου στο εξωτερικό, αλλά και επέτρεψε μια ανεκτικότητα προς την εσωτερική διαφθορά και απάτη.
Μάστιγα η διαφθορά
Ως αποτέλεσμα, η απάτη και η διαφθορά είναι μεγάλη μάστιγα για τη χώρα μας. Από τη μια η εσωτερική απάτη και διαφθορά έχει σπαταλήσει πόρους και έχει υπονομεύσει τη λειτουργία του κράτους και της αγοράς. Από την άλλη, η διακρατική απάτη με συνένοχους στην Κύπρο, είναι ζημιογόνα για τον τομέα παροχής υπηρεσιών, που είναι από τους κύριους πυλώνες της οικονομίας μας. Πρέπει να έχουμε υπόψη μας την πραγματικότητα του μεγέθους και της ιστορίας του τομέα των διεθνών υπηρεσιών της χώρας μας. Το μέγεθος της οικονομίας και το σύντομο σχετικά ιστορικό μας στον τομέα, δεν επιτρέπουν να γλυτώσουμε τις «ταμπέλες», ακόμη κι αν παρόμοια γεγονότα που θα παραβλέπονταν, ίσως σε περιπτώσεις άλλων μεγαλύτερων και καθιερωμένων κέντρων όπως π.χ. Λονδίνο και Νέα Υόρκη.
Η απάτη και οι διαφθορά αναμφισβήτητα αποτελούν εμπόδιο στην οικονομική ευημερία, και αποτελεί «Νέμεση» στη βιώσιμη ανάπτυξη των υπηρεσιών που προσφέρει η Κύπρος διεθνώς. Ταυτόχρονα, η μη αποτελεσματική αντιμετώπιση της απάτης και διαφθοράς μπορεί να επέμβει δυσχερώς στις ενδοευρωπαϊκές σχέσεις και στην προσπάθεια της Κύπρου να αφήσει πίσω τη χρηματοπιστωτική κατάρρευση του 2013. Ως αποτέλεσμα, η αντιμετώπιση της απάτης και της διαφθοράς είναι καίριας σημασίας στη στρατηγική της Κύπρου για την ανάκαμψη της οικονομίας.
Συντονισμός για περίπλοκες υποθέσεις
Η προσπάθεια της Κύπρου στη δημιουργία αποτελεσματικότερου συστήματος καταπολέμησης απάτης, από το 2013 μέχρι σήμερα, είναι αξιοσημείωτη. Έχουν γίνει σημαντικές αλλαγές και ενίσχυση των φορέων, υπάρχει όμως και αλλαγή στη νοοτροπία όλων τον ενδιαφερόμενων. Από τους κυβερνητικούς υπάλληλους των υπευθύνων φορέων, στους δικηγόρους και λογιστές ως μεσάζοντες, αλλά και στα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, υπάρχει ενισχυμένη κατανόηση της σημασίας ως σημαιοφόροι της Κύπρου στην αλλαγή της εικόνας της νήσου σε θέματα καταπολέμησης απάτης και διαφθοράς. Όλοι οι φορείς κατανοούν όμως, ότι υπάρχει ανάγκη για καλύτερο συντονισμό και κοινή εκπαίδευση, για να είναι πιο αποτελεσματικοί στην αντιμετώπιση περίπλοκων υποθέσεων.
Πανευρωπαϊκή συμμαχία
Η αλλαγή στην Κύπρο έχει πανευρωπαϊκούς σύμμαχους. Από πλευράς της ΕΕ, ένα από τα γραφεία που είναι επιφορτισμένο με τη διασφάλιση των οικονομικών συμφερόντων της Ένωσης είναι η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Καταπολέμησης της Απάτης (OLAF). Η εν λόγω υπηρεσία έχει συνδράμει στην καταπολέμηση της απάτης σε πολλά μέτωπα. Ο ρόλος του OLAF έχει αναβαθμιστεί, αφού τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν πλέον εκχωρήσει πολλές από τις «οικονομικές» τους εξουσίες στα κεντρικά όργανα της ΕΕ. Νοουμένου ότι οι εξουσίες της ΕΕ πηγάζουν από τα κράτη μέλη, το ίδιο και ο προϋπολογισμός, η ευθύνη για χρηστή διακυβέρνηση και διαχείριση πόρων έχει αμβλυνθεί άνευ προηγουμένου. Αυτό, τόσο από την πλευρά της ΕΕ όσο και από την πλευρά των κρατών μελών προς Ε.Ε. και, σημαντικότερα ίσως, αναμεταξύ τους. Έτσι, είναι αναπόφευκτο, πως σε αυτή την κοινή πορεία που επιλέχτηκε δεν υπάρχει περιθώριο στραβοπατήματος για κανέναν από τους εταίρους. Στην προσπάθεια της βοήθειας προς την Κύπρο, η υπηρεσία OLAF συγχρηματοδότησε (μέσα από το πρόγραμμα HERCULE III) μαζί με το Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου το εκπαιδευτικό έργο «Συντονισμός Διερεύνησης Οικονομικών Εγκλημάτων Απάτης στην Κύπρο (FICC)» που ολοκληρώθηκε τον περασμένο μήνα. Η δράση αποτελείτο από έξι εκπαιδευτικά εργαστήρια για τους φορείς επιφορτισμένους για την πρόληψη και καταπολέμηση της απάτης, καθώς και ένα πανευρωπαϊκό συνέδριο που αποσκοπούσε στην επίδειξη καλών πρακτικών από το εξωτερικό και τη σηματοδότηση των επόμενων βημάτων για την ενίσχυση του τοπικού πλαισίου καταπολέμησης απάτης και διαφθοράς.
Όπως διαφάνηκε από τη εκπαιδευτική δράση FICC, παρά την αλλαγή νοοτροπίας και πλαισίου καταπολέμησης της απάτης υπάρχει ευκαιρία για περαιτέρω βελτίωση. Από τα βασικότερα τέτοια βήματα, είναι η απομάκρυνση της κακής φήμης που έχει η κυπριακή οικονομία μετά την οικονομική κρίση, μέσω της δημιουργίας μιας κοινής εθνικής στρατηγικής καταπολέμησης της απάτης.
Τεχνολογική αναβάθμιση
Επιπλέον, είναι εξίσου αναγκαία η ενσωμάτωση της τεχνολογίας και η τεχνολογική αναβάθμιση του όλου οικοσυστήματος καταπολέμησης της απάτης, σε όλα τα επίπεδα. Διατηρώντας την ελπίδα, ότι αυτό μπορεί να γίνει σχετικά εύκολα. Η σύγχρονη προσαρμοστικότητα της τεχνολογίας επιτρέπει σχετικά ραγδαία στους ενδιαφερόμενους να φθάσουν σε ένα παραγωγικό επίπεδο, με το τελικό κέρδος που θα επωφεληθούν να ξεπερνά το αρχικό κόστος, όσο υψηλό κι αν φαντάζει.
Συνδυάζοντας τα πρώτα δύο, καθίσταται φανερό πως η διεθνική και διαδικτυακή φύση της απάτης χρειάζεται να καταπολεμηθεί σε πολλά πλέον μέτωπα ταυτόχρονα και αυτό - ως αντίδοτο - χρειάζεται τον συνδυασμό τεχνολογίας και συνεργασίας.
Πρόσθετα, αναφέρεται πως είναι άμεση η ανάγκη ανανέωση της νομοθεσίας που θα λαμβάνει υπόψιν τις νέες τεχνολογίες. Ιδιαίτερα, στην Κύπρο υπάρχουν αρκετά μεγάλες βάσεις δεδομένων (π.χ. τραπεζικά δεδομένα) που δεν αξιοποιούνται πλήρως.
Αυτοί οι πυλώνες, δηλαδή ο καλύτερος συντονισμός και εκπαίδευση τον ενδιαφερομένων φορέων, η ανάγκη δημιουργίας μια κοινής εθνική στρατηγικής, η τεχνολογική αναβάθμιση του όλου οικοσυστήματος και η ανανέωση του νομικού πλαισίου είναι αλληλένδετοι και εξαρτημένοι ο ένας από τον άλλο. Πρέπει να χτιστούν ταυτόχρονα και να ανατροφοδοτούνται δυναμικά, ο ένας από τον άλλο.
Εκτεθειμένοι
Τέλος, τα προαναφερόμενα διαβήματα θα είναι πιο αποτελεσματικά με μια παράλληλη αλλαγή στην ανεκτικότητα ως προς την απάτη. Αυτό επαφίεται στον καθένα μας. Πρέπει να δούμε ξεκάθαρα, πως κανέναν δεν ωφελεί η απάτη, ακόμα και αυτούς που προσωρινά, φαινομενικά κερδίζουν, και αυτό για δύο τουλάχιστο λόγους. Πρώτο, όσοι εμπλέκονται με αυτήν παραμένουν επί μακρός εκτεθειμένοι. Δεύτερο, η απάτη δημιουργεί αρνητικές προεκτάσεις στην αγορά της Κύπρου, όπως έχουμε προαναφέρει, μειώνοντας τον ρυθμό ανάπτυξης της αγοράς. Στο τέλος χάνουμε όλοι.
Η ουσιαστική καταπολέμηση της απάτης και διαφθοράς μπορεί να επέλθει μόνο εφόσον γίνει υπό το πρίσμα της εσωτερικής ευθύνης του καθενός μας, μέσω της δημιουργίας μιας κοινής κουλτούρας καταπολέμησης της απάτης.