ΠΟΙΝΙΚΑ ΠΛΕΟΝ ΘΑ ΔΙΩΚΕΤΑΙ Η ΠΑΡΕΧΝΟΛΗΤΙΚΗ ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ

Η μάστιγα του «stalking»

Μία στις πέντε γυναίκες έχουν βιώσει κάποιας μορφής παρακολούθηση, όταν ήταν ακόμη έφηβες

Η ποινικοποίηση των δύο φαινομένων έγινε στο πλαίσιο της εναρμόνισης της κυπριακής νομοθεσίας με τις πρόνοιες της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των Γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας

ΠΑΥΛΙΝΑ ΝΕΟΦΥΤΟΥ
Stalking. Ή αλλιώς, παρενοχλητική παρακολούθηση. Ένας όρος που λίγο-πολύ όλοι έχουμε ακούσει και αντιστοιχεί σε ένα φαινόμενο που ενδεχομένως μερικοί από εμάς να έχουμε βιώσει άλλοι σε μεγαλύτερο, άλλοι σε μικρότερο βαθμό. Είτε από ένα συμμαθητή στο σχολείο, είτε από ένα αγόρι ή μια κοπέλα που γνωρίσαμε σε κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης, είτε από τον πρώην σύντροφο.
Αυτό όμως που δεν γνωρίζαμε -οι περισσότεροι τουλάχιστον- είναι ότι το εν λόγω φαινόμενο, ειδικότερα τα τελευταία χρόνια, ένεκα και της έξαρσης στη χρήση διαφόρων κοινωνικών δικτύων, έχει μετατραπεί σε μάστιγα, και μπορεί να οδηγήσει σε ιδιαίτερα επικίνδυνες έως και βίαιες συμπεριφορές εάν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως.

Ο όρος
Με τον όρο παρενοχλητική παρακολούθηση εννοούμε την επανάληψη ενεργειών που εισχωρούν ενοχλητικά στην ιδιωτική ζωή ενός ατόμου, και οι οποίες αυξάνονται σε ένταση με την πάροδο του χρόνου. Οι πράξεις αυτές λαμβάνουν διάφορες μορφές, οι οποίες από μόνες τους μπορεί να συνιστούν ή να μη συνιστούν ποινικά κολάσιμες πράξεις (π.χ τηλεφωνήματα, τηλεφωνικά και διαδικτυακά μηνύματα, επιστολές), αλλά εξαιτίας του συνδυασμού και της επίμονης και παρατεταμένης φύσης τους, να προκαλούν στον δέκτη αισθήματα αγωνίας, άγχους και φόβου, που ενδέχεται να επηρεάζουν την καθημερινή του ζωή, αλλά και τη δυνατότητα να ανταποκρίνεται στις συνηθισμένες δραστηριότητές του.
Αυτό που ίσως δεν γνωρίζατε, είναι ότι η παρενοχλητική παρακολούθηση συνιστά μορφή βίας, ενώ συχνά οδηγεί και σε άλλες μορφές βίας, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής. Άξιο μάλιστα να αναφερθεί είναι το γεγονός ότι έχουν καταγραφεί και περιπτώσεις -και στην Κύπρο- όπου ο θύτης κατέληξε να δολοφονήσει το θύμα το οποίο παρακολουθούσε. Ως εκ τούτου αποτελεί παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ενώ δεδομένου ότι η συντριπτική πλειοψηφία των προσώπων που γίνονται θύματα τέτοιων συμπεριφορών είναι γυναίκες, δικαιολογημένα το φαινόμενο καθίσταται ως μια μορφή έμφυλης βίας.

Ποινικοποιείται στην Κύπρο
Όπως έχει ήδη γίνει γνωστό, προ μερικών ημερών το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε σχετικό νομοσχέδιο, το οποίο παρουσίασε ο Υπουργός Δικαιοσύνης Ιωνάς Νικολάου, και το οποίο σύντομα θα κατατεθεί στη Βουλή για συζήτηση και ακολούθως ψήφιση, με το οποίο ποινικοποιείται η παρενόχληση (harassement) και η παρενοχλητική παρακολούθηση (stalking), ενώ προβλέπονται ποινές για τους παραβάτες.
Η ποινικοποίηση των δύο φαινομένων έγινε στο πλαίσιο της εναρμόνισης της κυπριακής νομοθεσίας με τις πρόνοιες της Σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης για την πρόληψη και καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της ενδοοικογενειακής βίας (Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης).

Σκοπός του νομοσχεδίου είναι «η ρύθμιση της προστασίας προσώπων από συμπεριφορά που είναι παρενοχλητική, καθώς και άλλα συναφή θέματα. Ειδικότερα, σκοπός του νομοσχεδίου είναι η ποινικοποίηση των δύο αδικημάτων, με διαφοροποίηση στις ποινές που επιβάλλονται, αναλόγως της έντασης της προκληθείσας παρενόχλησης και των συνεπειών της στο θύμα».

Επίσης, ορίζονται οι περιστάσεις, οι οποίες θα προσμετρώνται ως επιβαρυντικές κατά την επιμέτρηση της ποινής, ενώ προβλέπεται η δυνατότητα στα Δικαστήρια να εκδίδουν διατάγματα, με στόχο την προστασία του θύματος ή άλλων ατόμων του περιβάλλοντός του. Περιλαμβάνεται δε ειδικό μέρος σχετικά με τις αστικές θεραπείες και ειδικότερα προνοείται δικαίωμα του θύματος σε αποζημίωση και αποκατάσταση μετά την έκδοση τελεσίδικης καταδικαστικής απόφασης.

Επικίνδυνα περιστατικά
Απόδειξη των επικίνδυνων διαστάσεων που δύναται να λάβει το φαινόμενο, είναι δύο περιστατικά τα οποία συνέβησαν πριν από τρία χρόνια στην Κύπρο -το ένα μάλιστα κατέληξε σε φόνο του θύματος από τον θύτη- και τα οποία, αν και καταγγέλθηκαν στην Αστυνομία, ένεκα της τότε ανυπαρξίας θεσμικού πλαισίου, δεν κατέστη δυνατή η επαρκής αντιμετώπισή τους.

Ένας επίμονος «θαυμαστής»
Το πρώτο περιστατικό αφορούσε καταγγελία γυναίκας η οποία υποστήριξε ότι για δυόμισι περίπου χρόνια λάμβανε ερωτικά μηνύματα και επιστολές από άγνωστο προς αυτήν πρόσωπο. Παρά το γεγονός ότι άλλαξε αριθμό τηλεφώνου, ο αριθμός του νέου της τηλεφώνου εντοπίστηκε ξανά και η παρενόχληση συνεχίστηκε. Μηνύματα και κλήσεις με ερωτικό περιεχόμενο και αναφορές στην ίδια λάμβανε και ο σύζυγός της, ενώ ο αποστολέας χρησιμοποιούσε διαφορετικούς κάθε φορά τηλεφωνικούς αριθμούς. Δύο τουλάχιστον φορές, γραπτά σημειώματα ερωτικής φύσης είχαν τοποθετηθεί στον ανεμοθώρακα του αυτοκινήτου της παραπονουμένης, ενώ σε άλλες περιπτώσεις λουλούδια τοποθετούνταν στο αυτοκίνητό της.
Σε μια δε περίπτωση, άγνωστος άντρας ο οποίος φορούσε κράνος και γάντια και επέβαινε μοτοσυκλέτας, χωρίς αριθμούς εγγραφής, επιχείρησε να μπει το σπίτι της και να της παραδώσει δέμα. Ως αποτέλεσμα των πιο πάνω, η παραπονούμενη βίωνε έντονο άγχος και φόβο, ενώ είχε διασαλευθεί σοβαρά η σχέση με τον σύζυγό της. Η παραπονούμενη αποτάθηκε πολλές φορές στον κατά τόπο αρμόδιο Αστυνομικό Σταθμό, ζητώντας να εντοπιστεί το πρόσωπο το οποίο την παρεχνολούσε, ενώ στην υπόθεση ενεπλάκη και το Γραφείο της Επιτρόπου Διοικήσεως.
Από την αστυνομική διερεύνηση του θέματος προέκυψε ότι η παραπονούμενη είχε δεχθεί κλήσεις ή μηνύματα από τουλάχιστον 23 αριθμούς σταθερών τηλεφώνων και έξι κινητών. Οι αριθμοί σταθερών τηλεφώνων ανήκαν σε τηλεφωνικούς θαλάμους της Αρχής Τηλεπικοινωνιών σε διάφορες περιοχές της Λευκωσίας, ενώ οι αριθμοί κινητών τηλεφώνων αφορούσαν αριθμούς τηλεφώνων προπληρωμένης υπηρεσίας και δεν υπήρχαν κατοχυρωμένα στοιχεία κατόχου. Συνεπώς, σύμφωνα με την Αστυνομία, δεν ήταν δυνατή η εξασφάλιση περαιτέρω τηλεπικοινωνιακών δεδομένων, αφού η έκδοση από το Δικαστήριο διατάγματος πρόσβασης σε δεδομένα δεν μπορεί -σύμφωνα με τη γνωμάτευση του Γενικού Εισαγγελέα- να γίνει, παρά μόνο για σκοπούς διερεύνησης αδικημάτων που τιμωρούνται με ποινή φυλάκισης άνω των πέντε ετών. Η υπόθεση παραμένει μέχρι και σήμερα ανεξιχνίαστη.

Απόπειρα ανθρωποκτονίας
Η δεύτερη περίπτωση παρενοχλητικής παρακολούθησης, η οποία μάλιστα είχε τραγικό τέλος, μιας και το θύμα κατέληξε στο νοσοκομείο μετά από απόπειρα ανθρωποκτονίας εναντίον του και ο θύτης αυτοκτόνησε, συνέβη το 2013, σε χωριό της επαρχίας Λάρνακας. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα όσα κατήγγειλε η παραπονούμενη αλλά και η φίλη και συγκάτοικός της, τον τελευταίο ενάμιση χρόνο, πριν από την απόπειρα κατά της ζωής της, δεχόταν συνεχείς απειλές και παρενόχληση από τον αποβιώσαντα πρώην σύντροφό της, λόγω της απόφασής της να διακόψει τη σχέση τους.
Για πέντε ολόκληρους μήνες μάλιστα, σύμφωνα με την παραπονούμενη, ο πρώην σύντροφός της είχε εγκατασταθεί στο κλιμακοστάσιο της πολυκατοικίας όπου διέμενε αυτή και η συγκάτοικός της. Σε αυτό το διάστημα η παραπονούμενη επισκέφτηκε επανειλημμένως τον Αστυνομικό Σταθμό της περιοχής, χωρίς όμως να γίνει οποιαδήποτε κίνηση εναντίον του, παρά μόνο συστάσεις όπως συμμορφωθεί. Η υπόθεση είχε τελικά τραγικό τέλος, όταν τον Σεπτέμβριο της ίδιας χρονιά, ο πρώην σύντροφός της μετέβη στην οικία της, προβαίνοντας σε απόπειρα ανθρωποκτονίας εναντίον της, ενώ στη συνέχεια ο ίδιος αυτοκτόνησε.

Μία στις πέντε γυναίκες βίωσε stalking
Άξια αναφοράς είναι και τα αποτελέσματα σχετικής έρευνας του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τη βία κατά των γυναικών (2014). Τα ευρήματα της έρευνας κατέδειξαν ότι η ψυχολογική βία από συντρόφους αποτελεί διαδεδομένο φαινόμενο, και οι επιπτώσεις της πρέπει να αναγνωριστούν. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι δύο στις πέντε γυναίκες (43%) έχουν υποστεί κάποιας μορφής ψυχολογική βία από έναν τέως ή νυν σύντροφο. Ειδικότερα, 25% έχουν υποστεί μείωση της προσωπικότητάς τους, ή κατ’ ιδίαν εξευτελισμό από τον σύντροφο, 14% έχουν δεχθεί απειλές χρήσης σωματικής βίας, ενώ στο 5% των περιπτώσεων τούς απαγόρευσαν την έξοδο από το σπίτι, πήραν τα κλειδιά του αυτοκινήτου ή τις κλείδωσαν στο σπίτι. Σε σχέση με το stalking, τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι μία στις πέντε γυναίκες έχουν βιώσει κάποιας μορφής παρενοχλητική παρακολούθηση από την ηλικία των 15 ετών και άνω. Ωστόσο, τρεις στις τέσσερεις υποθέσεις παρενοχλητικής παρακολούθησης που αναφέρθηκαν στην έρευνα δεν καταγγέλθηκαν στην αστυνομία.

Η μάστιγα του cyber - stalking
Καθώς ο κόσμος γίνεται όλο και πιο εξαρτημένος από την τεχνολογία ως μέσο επικοινωνίας και αναψυχής, τα εγκλήματα που σχετίζονται με τη χρήση του διαδικτύου έχουν αυξηθεί σε ανησυχητικό βαθμό. Μάλιστα, ένας από τους πιο αναδυόμενους και εξαπλωμένους τύπους ηλεκτρονικού εγκλήματος είναι το cyberstalking, δηλαδή η παρενόχληση μέσω διαδικτύου.

Συγκεκριμένα, διάφοροι χρήστες χρησιμοποιούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ως ένα «όπλο» για να παρενοχλούν, να εκφοβίζουν, να απειλούν ή να παρακολουθούν τους «στόχους» τους. Αυτό δύναται να γίνεται είτε μέσω άμεσης επικοινωνίας με το θύμα μέσω email, chat rooms, κοινωνικών ιστοσελίδων, είτε μέσα από τη μυστική συλλογή πληροφοριών για το θύμα από τον θύτη, ή ακόμη και συγκεκαλυμμένη παρατήρηση των κινήσεών του.

Παρά το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις το cyber stalking υποβιβάζεται συγκρινόμενο με την παρενόχληση που βιώνει κάποιος στην καθημερινή του ζωή, εντούτοις για το θύμα αποτελεί μια ιδιαίτερα ψυχοφθόρα κατάσταση. Συγκεκριμένα, για το θύμα που βιώνει την κατάσταση και δεν γνωρίζει αν ο δράστης είναι στην άλλη πλευρά του πλανήτη ή ζει πίσω από τη διπλανή πόρτα, ο φόβος και συχνά η ντροπή είναι πραγματική. Μάλιστα, τα συναισθήματα που του προκαλούνται είναι πέρα για πέρα δικαιολογημένα, καθώς υπάρχουν πολλά περιστατικά κατά τα οποία το cyberstalking μετατράπηκε σε καταδίωξη στην πραγματική ζωή του θύματος.