Η ιταλική κρίση και το ευρώ

Μιχάλης Φλωρεντιάδης, οικονομολόγος

Το ιταλικό «όχι» στο δημοψήφισμα που κάλεσε ο Πρωθυπουργός Ματέο Ρένζι, οδήγησε αρχικά το ευρώ σε χαμηλό 21 μηνών έναντι του δολαρίου εξαιτίας των ανησυχιών για πολιτική αστάθεια στην τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης. Το «όχι» των Ιταλών οδήγησε στην παραίτηση του Πρωθυπουργού και στην ανάγκη σχηματισμού νέας κυβέρνησης. Η αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης θα οδηγούσε ίσως σε νέες εκλογές, οι οποίες θα ενείχαν περαιτέρω αβεβαιότητα λόγω του ενδεχομένου να ενισχυθούν οι δυνάμεις που εκφράζονται εναντίον του ευρώ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το δημοψήφισμα είχε ως στόχο να διευκολύνει την εφαρμογή ορισμένων διαρθρωτικών αλλαγών, οι οποίες θα βοηθούσαν την ιταλική οικονομία να ξεπεράσει το τέλμα στο οποίο βρίσκεται.
Ωστόσο, φαίνεται για την ώρα ότι ο κίνδυνος νέων εκλογών δεν είναι μεγάλος, καθώς ίσως κάποιος άλλος από το κόμμα του Ρένζι αναλάβει να σχηματίσει κυβέρνηση μαζί με τις ίδιες δυνάμεις, που συμμετείχαν στον σημερινό συνασπισμό. Το σενάριο αυτό, οδήγησε σε ανάκαμψη του ευρώ, ενώ οι αποδόσεις των ιταλικών κυβερνητικών χρεογράφων επίσης δεν σημείωσαν ιδιαίτερη άνοδο λόγω της εμπιστοσύνης που επέδειξαν οι επενδυτές και στο γεγονός ότι η Ιταλία θα απέφευγε μια νέα κρίση εξαιτίας του δημοψηφίσματος. Ακόμη, το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα συνεχίζει να αγοράζει ιταλικά κυβερνητικά χρεόγραφα μέσω του Προγράμματος Ποσοτικής Χαλάρωσης εμποδίζει την υπερβολική άνοδο των ιταλικών αποδόσεων.

… γνωστό το αποτέλεσμα
Άλλοι λόγοι που το ευρώ δεν αντέδρασε με πιο αρνητικό τρόπο στο αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος, είναι ότι οι αγορές είχαν λίγο-πολύ προεξοφλήσει το αρνητικό αποτέλεσμα από τις δημοσκοπήσεις που έδειχναν εύκολη επικράτηση για το στρατόπεδο του «όχι». Είναι επίσης, σχεδόν σύνηθες φαινόμενο για την Ιταλία να κυβερνιέται από αδύνατες κυβερνήσεις, οι οποίες δεν μπορούν να περάσουν τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις από τη Βουλή των Αντιπροσώπων και τη Γερουσία. Έτσι, η μετά-δημοψηφίσματος κατάσταση δεν ήταν κάτι το νέο.
Το ιταλικό «όχι» επίσης, δεν ήταν ενδεικτικό της δύναμης των αντιευρωπαϊστών αλλά μάλλον μια προσωπική ήττα του Ρένζι, αφού ακόμη και πολιτικές δυνάμεις που είναι υπέρ της Ευρωπαϊκής Ένωσης τοποθετήθηκαν κατά της κυβερνητικής πρότασης. Μια πρόσφατη δημοσκόπηση καταδεικνύει επίσης, ότι το ποσοστό των ψηφοφόρων που υποστηρίζουν έξοδο από την Ευρωζώνη είναι κάτω του 15%, γεγονός που δείχνει ότι παρά τα προβλήματα που αντιμετωπίζει η ιταλική οικονομία, οι Ιταλοί δεν επιθυμούν να επιστρέψουν στη λιρέτα.
Τέλος, το πιο άμεσο πρόβλημα που προκύπτει μετά το αρνητικό αποτέλεσμα είναι η δυσκολία που ενδεχομένως να αντιμετωπίσουν οι ιταλικές τράπεζες στην άντληση κεφαλαίων. Να σημειωθεί ότι ακόμη κι αν το αποτέλεσμα ήταν θετικό, οι επενδυτές δεν αναμενόταν να σχηματίσουν «ουρές» για να επενδύσουν στις ιταλικές τράπεζες. Η είδηση ότι η ιταλική κυβέρνηση μελετούσε τρόπους για στήριξη με δημόσια κεφάλαια της τρίτης μεγαλύτερης τράπεζας Monte dei Paschi, αναπτέρωσε τις ελπίδες ότι οι ιταλικές τράπεζες δεν θα χρειαστεί να στραφούν προς «κούρεμα» αξιογράφων για την ανακεφαλαιοποίηση.
Έτσι, τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ιταλία θα συνεχιστούν, αλλά οι αγορές δεν πιστεύουν ότι θα ξεσπάσει άμεσα κάποια κρίση λόγω του δημοψηφίσματος.