ΝΕΟ-ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ
ΤΙΤΛΟΣ:
Οδός Φανερωμένης….
ΥΠΟΤΙΤΛΟΣ:
Μια περιδιάβαση στο Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Κύπρου και στο Ιστορικό Αρχείο.
ΦΥΤΕΥΤΟ: Σπάνια νομίσματα, αγγεία, αντικείμενα, έγγραφα και ντοκουμέντα κρύβει το κτήριο της Τράπεζας Κύπρου, στην καρδιά της παλιάς Λευκωσίας.
ΤΗΣ ΕΜΙΛΥΣ ΜΙΝΤΗ
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: ΘΕΟΔΩΡΑ ΙΑΚΩΒΟΥ
Κοντά στην εκκλησία της Παναγίας της Φανερωμένης, ανάμεσα στις οδούς Λήδρας και Ονασαγόρου, στην καρδιά της παλιάς Λευκωσίας, το Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας Κύπρου, όπου στεγάζεται και το Ιστορικό Αρχείο, αποτελεί ένα πραγματικό θησαυρό. Αρχαιολογικά ευρήματα και ντοκουμέντα, χάρτες, έργα τέχνης, παλαίτυπα και άλλα αντικείμενα - πέραν από πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία για την ίδια την Τράπεζα - αποτελούν ένα πραγματικό ταξίδι στον κόσμο της γνώσης. Από εκεί, μπορεί κανείς να αποκομίσει σημαντικές πληροφορίες και εμπειρίες μέσα από την ιστορική καταγραφή της οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης της Κύπρου και του ίδιου του χρηματοοικονομικού τομέα της χώρας.
ΣΗΜΕΙΟ ΑΝΑΦΟΡΑΣ
Οδός Φανερωμένης 86-90. Πόσες φορές περάσαμε μπροστά από τις μεγάλες πόρτες του κτηρίου και πόσες άλλες διασχίσαμε την αυλή του; Κι όμως: Πόσοι από εμάς ξέρουν ότι κοντά στο σπίτι, όπου παλαιότερα διέμενε ο εκάστοτε διοικητής της Τράπεζας Κύπρου, υπάρχουν ιστορικά τεκμήρια, όπως μια εμπορική απάτη με κουμπιά μέσα στο μπετόν;
Το Capital Today είχε την ευκαιρία να ξεναγηθεί στον χώρο του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Κύπρου, έναν χώρο όπου άνθρωποι με αισιοδοξία και νέο αέρα θέτουν υψηλότερους στόχους. Στις επιδιώξεις του Ιδρύματος είναι η αύξηση της προσβασιμότητας του κοινού, η προσέλκυση νέων ερευνητών, η συνεργασία με τα Πανεπιστήμια, αλλά και σχολεία Μέσης ή Δημοτικής Εκπαίδευσης. Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στη διοργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων και εκδηλώσεων, τόσο στο πλαίσιο της κοινωνικής προσφοράς όσο και για σκοπούς επιμόρφωσης και προσέλκυσης νέων ανθρώπων.
ΑΝΑΝΕΩΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΒΑΘΜΙΣΗ
Το Πολιτιστικό Ίδρυμα, το οποίο συμπλήρωσε 32 χρόνια ζωής, βιώνει μια ανανέωση και αναβάθμιση, κάτω από τη νέα του διεύθυνση, της οποίας ηγείται η Ιωάννα Χατζηκωστή, ενώ και το Δ.Σ. έχει πλέον θέσει μεγάλους στόχους κάτω από την προεδρία του Συμεών Μάτση. Το Ίδρυμα διαθέτει έξι κυπρολογικές συλλογές: Νομίσματα, χάρτες, σπάνια βιβλία και χειρόγραφα, χαρακτικά παλαιών φωτογραφιών και υδατογραφιών σύγχρονης κυπριακής τέχνης και εθνογραφικών αντικειμένων. Στον χώρο στεγάζεται και το πρώτο κατάστημα της Τράπεζας και η αίθουσα συνεδριάσεων του Δ.Σ. της Τράπεζας. Το Capital Today ξεναγήθηκε στον χώρο από τον Διευθυντή Διεύθυνσης Εταιρικών Υποθέσεων του Συγκροτήματος, Μιχάλη Περσιάνη, την Έφορο Έργων Τέχνης, Χριστίνα Χριστοδούλου και την Υπεύθυνη των Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων, Έλενα Ευθυβούλου.
ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ
Εισερχόμενοι στο κτήριο, απέναντι από το κατάστημα που λειτουργεί για εξυπηρέτηση του κοινού, ο επισκέπτης έχει την ευκαιρία να δει, σε μορφή αναπαράστασης, πώς λειτουργούσε ένα κατάστημα της Τράπεζας τα προηγούμενα χρόνια, καθώς και αντικείμενα, μηχανήματα και άλλα χρήσιμα εργαλεία για την τότε εποχή. Πολυγράφοι, γραφομηχανές, ηλεκτρονικοί υπολογιστές, πιστωτικές κάρτες. Όλα τοποθετημένα με προσοχή, δείχνουν τη διαχρονική τους εξέλιξη.
ΤΟ ΚΟΙΝΟΝ ΚΥΠΡΙΩΝ
Στο βάθος του κτηρίου το Νομισματικό Μουσείο, φυλάσσει μια συλλογή με περισσότερα από 500 κομμάτια. Είναι το μεγαλύτερο Νομισματικό Μουσείο στην Κύπρο και περιλαμβάνει από τα πρώτα νομίσματα που εκδόθηκαν στο νησί τον 6ο αιώνα π.Χ. μέχρι και σήμερα. Από τη συλλογή, δεν θα μπορούσε να απουσιάζει το «ΚΟΙΝΟΝ ΚΥΠΡΙΩΝ», το οποίο είναι το επίσημο έμβλημα της Τράπεζας Κύπρου από το 1963. «Το Κοινό των Κυπρίων συστάθηκε κατά τον 2ο αιώνα π. Χ. ως ένωση των αντιπροσώπων όλων των πόλεων οι οποίοι συγκεντρώνονταν κυρίως για θρησκευτικούς λόγους, αλλά και για να τιμήσουν τους ηγεμόνες. Η δραστηριότητά του στη ρωμαϊκή περίοδο είχε ως στόχο την εκδήλωση αφοσίωσης προς τον Ρωμαίο αυτοκράτορα, την οργάνωση θρησκευτικών τελετών και την απονομή τιμών σε ευεργέτες του δημοσίου» αναφέρεται στο βιβλίο «Νομίσματα της Κύπρου-Από τη συλλογή του Πολιτιστικού Ιδρύματος Τραπέζης Κύπρου». Σε ό,τι αφορά στο «Κοινό Κυπρίων», επισημαίνει ο κ. Περσιάνης, «ο θεσμός του αποτελεί την πρώτη απτή έκφανση ενοποίησης, αλλά και ανεξαρτησίας της Κύπρου, 21 αιώνες πριν από το 1960».
Ανάμεσα στα 500 νομίσματα, εκ των οποίων πολλά είναι σπάνια, υπάρχει επίσης ένα νόμισμα που απεικονίζει την Κλεοπάτρα να κρατά τον Καισαρίωνα (υπάρχουν μόλις δύο τέτοια παγκοσμίως). Στο Νομισματικό Μουσείο υπάρχουν βέβαια η λίρα και το ευρώ που είναι κομμάτια της νεότερης και σύγχρονης ιστορίας του τόπου.
Σύμφωνα με την κα Χριστίνα Χριστοδούλου «η Κεντρική Τράπεζα κάθε χώρας συστήνει Νομισματικό Μουσείο. Στην περίπτωση της Κύπρου πρόλαβε να το δημιουργήσει η Τράπεζα Κύπρου, η οποία έχει στην κατοχή της τη μεγαλύτερη συλλογή. Υπάρχουν βέβαια και ιδιώτες συλλέκτες, σίγουρα με μικρότερο αριθμό νομισμάτων».
Η ΕΡΕΥΝΑ ΕΔΕΙΞΕ…ΓΥΝΑΙΚΕΣ
Ο τομέας της έρευνας και της αξιοποίησης του αρχειακού υλικού βρίσκεται ψηλά στις προτεραιότητες του Ιδρύματος. Το Ιστορικό Αρχείο περιλαμβάνει ιστορικά ντοκουμέντα που καταγράφουν με πληρότητα όλη την οικονομική ιστορία της Κύπρου, από το 1899 όταν δημιουργήθηκε το Ταμιευτήριο Λευκωσίας, που αργότερα μετατράπηκε σε Τράπεζα Κύπρου. Το αρχείο περιλαμβάνει πλούσιο υλικό, πέρα από τις οικονομικές πτυχές της κυπριακής ιστορίας. Σαν παράδειγμα, τα στελέχη του Ιδρύματος στάθηκαν στα μετοχολόγια των Ταμιευτηρίων: «Παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον το εύρημα σχετικής έρευνας, ότι στα περισσότερα Ταμιευτήρια ο μεγαλύτερος αριθμός μετόχων ήταν γυναίκες. Τέθηκε λοιπόν το ερώτημα πώς και γιατί, ειδικότερα σε μια εποχή που δεν υπήρχε ισότητα ανάμεσα στα δύο φύλα». Μέσα από την έρευνα φαίνεται να προκύπτει πως «ένα ενδεχόμενο είναι ότι τα Ταμιευτήρια ήταν ένας τρόπος ώστε τα πιο εύπορα νοικοκυριά να αγοράζουν τρόπον τινά μια ασφάλεια ζωής για τις συζύγους, ενώ μια δεύτερη υπόθεση οδηγεί στο συμπέρασμα πως οι γυναίκες ήταν οι οικονομικοί διαχειριστές του σπιτιού, εφόσον οι άντρες εργάζονταν. Φαίνεται να ισχύουν και τα δύο ενδεχόμενα».
«ΤΑΜΙΕΥΤΗΡΙΟΝ Η ΛΕΥΚΩΣΙΑ»
Στο Ιστορικό Αρχείο υπάρχει μια ολοκληρωμένη συλλογή Ταμιευτηρίων, η οποία αρχίζει από το Ταμιευτήριο «Η Λευκωσία» το οποίο ιδρύθηκε το 1899 και μετονομάστηκε το 1912 σε Τράπεζα Κύπρου. Η Τράπεζα Κύπρου, η οποία ξεκίνησε ως Ταμιευτήριο, απορρόφησε σταδιακά όλα τα Ταμιευτήρια που δημιουργήθηκαν και απορρόφησε όλους τους οργανισμούς όπως: Οθωμανική Τράπεζα, Τράπεζα Λάρνακας, το Συνεργατικό «Μέλισσα» και ακόμη πιο πρόσφατα τη Λαϊκή Τράπεζα. Τονίζοντας εκ νέου τον στόχο για προσέλκυση ερευνητών, που αποτελεί προτεραιότητα της νέας διεύθυνσης. «Προσπάθειά μας δεν είναι απλώς να μαζέψουμε την οικονομική ιστορία της Τράπεζας, αλλά του τόπου μας. Και δεν είναι απλά να συλλέξουμε την ιστορία μας, αλλά να αξιοποιηθεί το Αρχείο από μαθητές, σπουδαστές και ερευνητές. Αυτή είναι μια από τις μεγάλες μας προτεραιότητες», σημειώνει ο Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου, επικεφαλής του Αρχείου.
ΣΠΑΝΙΑ ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΣΤΟ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΟ
Περισσότερα από 600 κομμάτια μεταξύ των οποίων και σπάνια αντικείμενα περιέχει η συλλογή αρχαιοτήτων Γεωργίου και Νεφέλης Τζιάπρα Πιερίδη και καλύπτει ένα ευρύ φάσμα της κυπριακής ιστορίας και αρχαιολογίας από την πρώιμη εποχή του χαλκού (2500 π.Χ.) έως και τη Μεσαιωνική περίοδο (16ος αιώνας). Όπως μας αναφέρει η κα. Χριστίνα Χριστοδούλου «κάποια αντικείμενα δεν τα έχει ούτε το Τμήμα Αρχαιοτήτων». Μέσα από την περιήγησή μας βλέπουμε μοναδικά δείγματα Μυκηναϊκής κεραμικής, Γεωμετρικής, Αρχαϊκής, Κλασικής, Ρωμαϊκής και Μεσαιωνικής περιόδου. Στο Πολιτιστικό Ίδρυμα της Τράπεζας εντάσσεται και το Μουσείο Πιερίδη στη Λάρνακα το οποίο δημιουργήθηκε το 1974.
Ο ΤΑΥΡΟΣ ΣΤΙΣ ΝΕΕΣ VISA
Σε ένα από τα αγγεία που βλέπουμε κατά την περιήγησή μας συναντούμε τη φιγούρα του ταύρου, ο οποίος θα αποτελεί και το νέο σύμβολο πάνω στις κάρτες VISA της Τράπεζας Κύπρου. Ως σύμβολο, ο ταύρος παραπέμπει σε θεότητα (μαζί με στρογγυλεμένη γυναίκα ήταν από τις πρώτες θεότητες). Άλλα αντικείμενα που θεωρούνται σπάνια είναι τα λευκά αγγεία, ενώ μοναδικό χαρακτηρίζεται και ένα σπασμένο αγγείο λόγω του μεγέθους του (Φωτογραφία). Παρατηρούμε επίσης αγγεία με παραστάσεις αρπακτικών πουλιών - με υπερτονισμένα τα γαμψά τους νύχια - ενώ υπάρχουν κομμάτια που έχουν πάνω χαραγμένη την κυπριακή γραφή. Υπήρχε, όπως μας εξηγούν οι άνθρωποι του μουσείου, μοναδικό κυπριακό αλφάβητο το οποίο ήταν συλλαβικό. Υπάρχουν επίσης, αγάλματα σε κύκλιο χορό, αγγεία που ήταν κούπες γάμου κ.ά.
Αυξημένο ενδιαφέρον και κινητικότητα όσον αφορά στην προσέλευση του κοινού παρατηρείται στον χώρο του Πολιτιστικού Ιδρύματος παρόλο που, όπως επισημαίνουν οι άνθρωποι του χώρου, στοχεύουμε σε αύξηση του αριθμού των επισκεπτών με συγκεκριμένες ενέργειες. Το Πολιτιστικό Ίδρυμα έχει ήδη θεσμοθετήσει σειρά εκδηλώσεων όπως το «ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ», κάτι που θα συνεχιστεί και με τη νέα χρονιά με το «ΦΑΝΕΡΩΜΕΝΗ 17». Ο θεσμός περιλαμβάνει πλούσιο πρόγραμμα εκδηλώσεων και δραστηριοτήτων για όλες τις ηλικίες ενώ στους άμεσους στόχους είναι η περαιτέρω αξιοποίηση του χώρου, με γνώμονα πάντα τη διατήρηση υψηλής ποιότητας στις δράσεις και εκδηλώσεις του Ιδρύματος. «Η ανανέωση και η αύξηση του κοινού δεν συνεπάγουν καμία έκπτωση στην ποιότητα των δραστηριοτήτων μας», τονίζουν. Ήδη, η χρονιά έκλεισε με μια σειρά εκδηλώσεων που σημείωσαν πολύ μεγάλη επιτυχία. Σύμφωνα με τα όσα μας αναφέρθηκαν «θα μπορούσαμε να πούμε ότι παρατηρείται μια αναβίωση του Πολιτιστικού Ιδρύματος το οποίο εισέρχεται σε μια νέα, πιο δημιουργική φάση». Αξίζει να σημειώσουμε πως σε ό,τι αφορά στις εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν στη διάρκεια του 2016 ο αριθμός των επισκεπτών ανέρχεται κατά μέσο όρο στα 705 άτομα, σχεδόν τριπλάσιος αριθμός σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια. Αυξημένες αναμένονται και οι πωλήσεις του καταστήματος εντός της Τράπεζας Κύπρου. Στο κατάστημα υπάρχουν και προς πώληση βιβλία (και παιδικά) αλλά και εκδόσεις της Τράπεζας.
Επίσης, σε συνεργασία με τη Μητρόπολη Μόρφου και το τμήμα Αρχαιοτήτων, εκδίδονται εκκλησιαστικά βιβλία τα έσοδα των οποίων αξιοποιούνται για αναστήλωση των Μνημείων. Διαχρονικά έχει δοθεί ένα €1 εκατ. για τον σκοπό αυτό. Πέραν των βιβλίων, υπάρχουν προς πώληση κοσμήματα εμπνευσμένα μέσα από τις συλλογές της Τράπεζας Κύπρου.
ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Στόχος μας είναι να προσελκύσουμε περισσότερο κόσμο στο Μουσείο, δηλώνει η υπεύθυνη των Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων Έλενα Ευθυβούλου σημειώνοντας πως γίνεται αρκετή δουλειά με τη σχολική κοινότητα. Όπως μας αναφέρει, έχουν πραγματοποιηθεί πολλά εκπαιδευτικά προγράμματα διαδραστικού χαρακτήρα, ώστε οι μαθητές- ακόμη και μέσα από το παιχνίδι - να αποκτούν περισσότερη επαφή και ενδιαφέρον για το χώρο. Για παράδειγμα, ένα από τα παιχνίδια που οργανώθηκε ήταν το κυνήγι θησαυρού και η έκθεση κεραμικής.
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
ΔΟΥΝΑΙ ΚΑΙ ΛΑΒΕΙΝ
Αμέτρητα τα αντικείμενα που κοσμούν το Πολιτιστικό Ίδρυμα και το Ιστορικό Αρχείο. Πολλές λεπτομέρειες και άλλες τόσες φανερές και κρυφές. Στην περιήγησή μας είδαμε το βιβλίο χορηγήσεων και δανειοδοτήσεων με τις επιγραφές αριστερά και δεξιά της σελίδας: «ΔΟΥΝΑΙ ΚΑΙ ΛΑΒΕΙΝ».
ΖΥΓΑΡΙΑ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ:
Με εξειδικευμένα βαράκια, έλεγχε, μεταξύ άλλων, και την αυθεντικότητα νομισμάτων.
ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΕΣ:
Ορισμένοι ηλεκτρονικοί υπολογιστές είναι τόσο παλιοί που θεωρούνται μουσειακοί. Από τους πρώτους φορητούς ηλεκτρονικούς υπολογιστές, χρονολογίας 1922.
ΚΟΥΠΕΣ ΓΑΜΟΥ:
Έτρωγαν και έπιναν μέσα σε αυτές οι άνθρωποι της εποχής, ωστόσο, δεν γνώριζαν πως το υλικό χρωματισμού τους ήταν ιδιαίτερα βλαβερό.
ΚΑΡΤΕΣ:
Η εξέλιξη της Visas
ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ:
Οι Γενικές Ασφάλειες Κύπρου
ΚΡΙΑΡΙΑ:
Αρχαίο πιπερό. Η συλλογή αυτή βρισκόταν στην Κερύνεια και σώθηκε από τύχη όταν την έφερε στη Λευκωσία, λίγες μέρες πριν την εισβολή, ο γνωστός αρχαιολόγος Βάσος Καραγιώργης για να τη μελετήσει.