Πάνος Ιωαννίδης
Αποσπασματικά, μπορείς να βρεις κάποιους που ασχολούνται με τη λατέρνα. Σαν και τον Πάνο Ιωαννίδη, όμως, ο οποίος αναπαλαιώνει παλιές και φτιάχνει καινούργιες, βάζοντας μάλιστα o ίδιος τα τραγούδια σε αυτές, δύσκολα θα βρεις αρκετούς στην Ελλάδα, αν όχι σε όλο τον κόσμο.

Στις μέρες μας, πού μπορεί να χρησιμοποιηθεί μια λατέρνα;
‘Οι πελάτες μας είναι κυρίως ξενοδοχεία, εστιατόρια, κρουαζιερόπλοια και αρκετοί ιδιώτες. Πολύ συγκινητικό είναι ότι μια μερίδα ανθρώπων τις αγοράζει σαν προσωπικό δώρο. Σε αντίθεση με ό,τι ίσως νομίζαμε αρχικά, ότι δηλαδή θα αγοράζουν τις λατέρνες άνθρωποι που έχουν μεγάλη οικονομική επιφάνεια, κάτι σαν ένα έργο τέχνης για να το δείχνουν στο σαλόνι τους, πέσαμε έξω, δεν ήταν έτσι. Οι πελάτες μας είναι άνθρωποι του μεροκάματου, που μαζεύουν τα χρήματα χρόνια, με κόπο και μεράκι, κι αυτό είναι κάτι πολύ συγκινητικό’.

Έχετε πελάτες από Κύπρο; Υπάρχει η δυνατότητα να αποσταλεί μια λατέρνα εδώ.
‘Ναι, έχω δώσει και στην Κύπρο και στο εξωτερικό’.

Δεν είναι παραδοσιακό όργανο της Ελλάδας αλλά μοιάζει να είναι…
‘Ναι, μεν είναι ξενόφερτο όργανο, έχει όμως τέτοια παράδοση, έχουν γραφτεί χιλιάδες κομμάτια και έχουν κατασκευαστεί δεκάδες χιλιάδες όργανα, που μπορούμε εμείς οι Έλληνες να πούμε ότι κατά κάποιο τρόπο είναι και δικό μας παραδοσιακό όργανο. Μπορούμε να διεκδικήσουμε μια τέτοια αξία, αφού πραγματικά έγινε φοβερή δουλειά και κανένα άλλο κράτος δεν δούλεψε τόσο πολύ πάνω στη λατέρνα και δεν την έφερε στα ύψη που την είχαν φέρει οι πρόγονοί μας, καταφέρνοντας να πετύχουν αυτόν τον τρυφερό και παραπονιάρικο ήχο’.

Τι εννοούμε όταν λέμε ότι κάποιος κατασκευάζει λατέρνες;
‘Η λατέρνα είναι ένα μικρό πιάνο, που ξεκίνησε από την Αγγλία, από κάποιον κατασκευαστή στο Bristol και αμέσως μετά στο Λονδίνο. Αυτός έβγαλε τα πλήκτρα και στη θέση τους έβαλε έναν κύλινδρο με καρφιά ο οποίος περιστρεφόταν με μία μανιβέλα και καθώς γυρνούσε, το κάθε καρφάκι ενεργοποιούσε ένα σφυρί που κτυπά τις χορδές. Δηλαδή, γινόταν όλη η δουλειά που γίνεται στο πιάνο μόνο που αφαιρέσαμε ένα πλήκτρο και κατά κάποιον τρόπο βάλαμε ένα μεταλλικό δάκτυλο’.

Τι δυνατότητες έχει αυτό το όργανο;
‘Αυτός που γράφει τη μουσική για το όργανο πρέπει να καταλάβει τι μπορεί να παίξει η λατέρνα και τι δεν μπορεί να παίξει. Είναι ένα όργανο που είναι αυτόματο, με καρφιά και έχει περιορισμούς. Άρα ο σταμπαδόρος, ο άνθρωπος που γράφει τη μουσική, πρέπει να ξέρει βαθιά τα γούστα, τις ιδιοτροπίες και τις ομορφιές του οργάνου, ώστε να αναδείξει τα καλά και να κρύψει τις ατέλειές του’.

Ποια χαρακτηριστικά πρέπει να έχει ένα τραγούδι για να μπορεί να μεταγραφεί σε μια λατέρνα;
‘Ένα τραγούδι για τη λατέρνα είναι συνήθως κάποιο που έχει έντονο το στοιχείο του ρυθμού. Δηλαδή, ό,τι χορεύεται. Η λατέρνα πάντα ήταν ένα όργανο για πανηγύρια, για χορούς, για γάμους, για πολύ σπουδαίες οικογενειακές και εθνικές στιγμές. Έχει τις ημερομηνίες της. Οι μεγάλες μέρες της λατέρνας ήταν η Πρωτομαγιά, ήταν το Πάσχα, η Καθαρά Δευτέρα κ.ο.κ., ημέρες όπου έβγαινε ο κόσμος και χόρευε’.

Ποια τραγούδια της λατέρνας αγαπάτε περισσότερο;
‘Αγαπώ πολύ να βάζω στους κυλίνδρους αντιπροσωπευτικά δημοτικά, σμυρναίικα και πολίτικα, ενώ επίσης, μια κατηγορία που με συγκινεί πολύ είναι η οπερέτα, τα κρασοτράγουδα και όλα αυτά τα βαλσάκια και τα τανγκό της περιόδου του μεσοπολέμου. Και επίσης μου αρέσει πολύ να ξεσηκώνω και μεταγραφές, με τραγούδια που δεν έχουν ξαναγραφτεί ποτέ, από τους μεγάλους συνθέτες όπως ο Χατζιδάκις, ο Θεοδωράκης κ.λπ. Τώρα προσπαθώ επίσης να περάσω και ρεμπέτικα στη λατέρνα, γιατί ακούγονται πάρα πολύ ωραία. Έχω γράψει αρκετό Μάρκο και Τσιτσάνη’.