Η Ελεγκτική Υπηρεσία γράφει τα πορίσματά της για τον ELA - Ο Γενικός Εισαγγελέας αποφασίζει για ποινικές υποθέσεις

Φούσκωναν τα ενέχυρα για να τρέχει ο Ela
Ακολουθούσαν διαδικασίες ή εφάρμοζαν προαποφασισμένη πολιτική

Οι τρόποι αξιολόγησης της φερεγγυότητας της Λαϊκής Τράπεζας, η επάρκεια των εξασφαλίσεων και η εποπτεία της ΚΤΚ

ΕΛΕΓΚΤΙΚΗ ΥΠΗΡΕΣΙΑ
Ο ELA (παροχή επείγουσας ρευστότητας - Emergency Liquidity Assistance) παρέχεται μόνο έναντι επαρκών ενεχύρων. Το ποσό που μπορεί να δανειστεί μια Τράπεζα από τον ELA συνδέεται με το ύψος των εγγυήσεων. Όσο μικρότερες είναι αυτές οι εγγυήσεις τόσο στενότερα είναι τα περιθώρια έκτακτης ρευστότητας. Η Ελεγκτική Υπηρεσία ενδιατρίβει λεπτομερώς στο θέμα των εξασφαλίσεων και εγγυήσεων έναντι των οποίων χορηγήθηκε η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα (ELA). Ποια ήταν η αποτίμηση των παρεχόμενων εξασφαλίσεων; Πόσο αληθή ήταν τα στοιχεία σχετικά με τις παρεχόμενες εγγυήσεις και τους όρους τυχόν συμβατικών διασφαλίσεων;
Της Χρύσως Αντωνιάδου
21 Μαρτίου 2013. Το Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας υλοποιεί την απόφασή του και τερματίζει την παροχή ρευστότητας στη Λαϊκή Τράπεζα μέσω του ELA, με απαίτηση αποπληρωμής στις 26 Μαρτίου 2013.
Η Λαϊκή Τράπεζα κινδυνεύει να οδηγηθεί σε ανεξέλεγκτη χρεωκοπία και υποχρεώνεται να ενεργοποιήσει το Ταμείο Προστασίας Καταθέσεων. Το Ταμείο όμως διατηρεί κεφάλαια μόνο €125 εκατ. Έτσι, η υποχρέωση αποπληρωμής των €6,4 δις ασφαλισμένων καταθέσεων της Λαϊκής Τράπεζας κινδυνεύει να μεταφερθεί στην Κυπριακή Δημοκρατία, και το κυπριακό κράτος να χρεοκοπήσει.
Βράδυ, 21 Μαρτίου 2013. Ο Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Πανίκος Δημητριάδης σε δημόσια δήλωσή του ζητά να εγκριθούν νομοσχέδια με τη διαδικασία του κατ’ επείγοντος, συμπεριλαμβανομένου και του νομοσχεδίου εξυγίανσης τραπεζικών ιδρυμάτων, ώστε η Λαϊκή Τράπεζα να προχωρήσει άμεσα σε εξυγίανση και όχι να εκκαθαριστεί ή να διαλυθεί.
Το δεύτερο Eurogroup της 25ης Μαρτίου 2013 καταλήγει σε συμφωνία για το πρόγραμμα στήριξης της κυπριακής οικονομίας από την Τρόικα. Ζητείται άμεση εξυγίανση της Λαϊκής Τράπεζας και απορρόφηση των εργασιών της στην Κύπρο από την Τράπεζα Κύπρου.

Προς κατάρρευση
26 Μαρτίου 2013. Ο Πανίκος Δημητριάδης δηλώνει πως η Λαϊκή Τράπεζα κρατήθηκε εν ζωή μέσω του «αναπνευστήρα» του ELA για εννέα μήνες. Εξηγεί πως από τον Ιούνιο του 2012, όταν απέτυχε η προσπάθεια ανακεφαλαιοποίησης και η Tράπεζα ζήτησε κρατική στήριξη, δεν υπήρχαν τα νομοθετικά εργαλεία για τη διαχείριση τυχόν εκκαθάρισης της Τράπεζας και συνεπώς θα έπρεπε να γίνει ρευστοποίησή της. Υποδεικνύει πως αυτό θα σήμαινε ότι θα ενεργοποιείτο η καταβολή των ασφαλισμένων καταθέσεων από το Ταμείο Εγγυήσεων. Μια τέτοια κίνηση θα οδηγούσε την Κυπριακή Δημοκρατία σε χρεοκοπία. Το Ταμείο δεν διαθέτει απαιτούμενα κεφάλαια για να καλύψει τους καταθέτες.
13 Αυγούστου 2013. Ο τέως Διοικητής της ΚΤΚ Πανίκος Δημητριάδης καταθέτει στη Διερευνητική Επιτροπή για την οικονομία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Ερωτώμενος αναφορικά με τη δήλωσή του ότι «η Λαϊκή Τράπεζα κρατήθηκε στη ζωή μέσω του αναπνευστήρα του ELA για 9 μήνες», αναφέρει ότι «η δήλωσή μου αυτή είχε παρερμηνευτεί». Διευκρινίζει, ωστόσο, ότι η Λαϊκή Τράπεζα παρέμενε φερέγγυα, με την προοπτική ότι θα συμφωνηθεί πρόγραμμα στήριξης.
Η δήλωση Δημητριάδη και το σκεπτικό πίσω από αυτή, λήφθηκε υπόψη κατά την έρευνα της Επιτροπής, με ιδιαίτερους προβληματισμούς. Το ερώτημα απασχολεί ακόμη και σήμερα. Η θετική αξιολόγηση της φερεγγυότητας της Λαϊκής Τράπεζας από την ΚΤΚ ήταν προκαθορισμένη απόφαση πολιτικής ή βασιζόταν στα δεδομένα που είχε ενώπιόν της;
Η Λαϊκή Τράπεζα «πέφτει»
H Λαϊκή Τράπεζα «πέφτει». Υποχρεώνεται να κλείσει, καθώς η ΕΚΤ κλείνει τις κάνουλες της ρευστότητας. Οι έρευνες, με επίκεντρο την πτώση της Τράπεζας και τον ELA, διαπιστώσεις που επιβεβαιώνονται και από την έκθεση του Γενικού Ελεγκτή της Δημοκρατίας για το θέμα, καταλήγουν σε ένα συμπέρασμα: Η αύξηση του ELA προέρχεται κυρίως από δυο δεδομένα: Από τις αυξανόμενες ανάγκες ρευστότητας του Ομίλου της Λαϊκής Τράπεζας (μεγάλες απώλειες καταθέσεων στην Κύπρο και την Ελλάδα και τη λήξη υφιστάμενου δανεισμού) και τη συνεχιζόμενη υποβάθμιση της ποιότητας και της αξίας του διαθέσιμου ενέχυρου (υποβαθμίσεις πιστοληπτικής αξιολόγησης ομολόγων και αύξηση των μη-εξυπηρετούμενων δανείων της Τράπεζας).
Το κερασάκι στην τούρτα έρχεται με την απόφαση του Δ.Σ. της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, στις 2 Ιουλίου 2012, να αναστείλει προσωρινά την πρόσβαση της Λαϊκής Τράπεζας σε πράξεις νομισματικής πολιτικής του ευρωσυστήματος για προληπτικούς λόγους, μέχρι να ολοκληρωθούν οι διαπραγματεύσεις με την Τρόικα για τη διάσωσή της.
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της όλης υπόθεσης είναι ότι, από τον Ιούλιο του 2012 και μέχρι την κατάρρευση της Λαϊκής τον Μάρτιο του 2013, ο ELA της ΚΤΚ υπήρξε η μοναδική πηγή χρηματοδότησης της Τράπεζας.

Η έγκριση των 70 αιτημάτων
Η Ελεγκτική Υπηρεσία στον έλεγχο που πραγματοποιεί εδώ και μήνες και αφορά στις διαδικασίες παραχώρησης ELA από την ΚΤΚ προς τη Λαϊκή Τράπεζας, ενδιατρίβει λεπτομερώς σε θέματα που αφορούν στην τήρηση των ενδεδειγμένων διαδικασιών από την ΚΤΚ. Το ερώτημα που βρίσκουν μπροστά τους οι λειτουργοί της Υπηρεσίας είναι βασανιστικό: «Ήταν καθ’ όλα δικαιολογημένες οι αποφάσεις για έγκριση των 70 σχετικών αιτημάτων ELA της Τράπεζας;».
Ωστόσο, το έργο της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, που είναι εξαιρετικά δύσκολο και «σκαλώνει» αρκετές φορές στην άρνηση της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου να παραδώσει έγγραφα και πληροφορίες, αρχίζει με ένα σημαντικό θέμα. Η Λαϊκή Τράπεζα είχε επαρκή εποπτεία από την ΚΤΚ την περίοδο πριν την έναρξη παραχώρησης του ELA; Προχωρεί επίσης σε ένα δεύτερο βασανιστικό ερώτημα: Ποιος ήταν ο τρόπος διαχείρισης του ELA αμέσως μετά την απόφαση να κλείσει η Τράπεζα τον Μάρτιο του 2013;.
Για να απαντηθούν αυτά τα ερωτήματα, η Ελεγκτική Υπηρεσία καταγράφει όλη τη διαδικασία αξιολόγησης που πραγματοποιεί η ΚΤΚ και τις γενικότερες αποφάσεις που λαμβάνονται, σύμφωνα με τα δεδομένα και τις ιδιαιτερότητες της κάθε περιόδου.

Όλα στο μικροσκόπιο
Ειδικότερα, στην έκθεσή της που βρίσκεται στο τελικό στάδιο της ετοιμασίας, καταγράφονται:
· Oι αξιολογήσεις φερεγγυότητας της Λαϊκής Τράπεζας.
· Τα θέματα επάρκειας εξασφαλίσεων.
· Τα ζητήματα διαχείρισης κινδύνου και λογιστικού χειρισμού.
· Οι εξελίξεις σε σχέση με την περίοδο αμέσως πριν την παραχώρηση ELA.
· Οι συνθήκες που στρέφουν την Τράπεζα στον μηχανισμό έκτακτης ρευστότητας (ELA).
· Η εποπτεία που ασκείται από την ΚΤΚ την κρίσιμη περίοδο.
· Τα γεγονότα σε σχέση με τον τρόπο διαχείρισης του ELA μετά την απόφαση του Μαρτίου 2013 για το κλείσιμο της Τράπεζας.
· Οι τρόποι αξιολόγησης της φερεγγυότητας της Τράπεζας από την ΚΤΚ (ιδιαίτερα όταν ο συνολικός δείκτης κεφαλαιακής επάρκειάς της «προσγειώνεται» κάτω από το όριο 8%).
· Τα γεγονότα που αφορούν στην παρατεταμένη εξάρτηση της Τράπεζας από το ELA και στην αύξησή του σε μη επιτρεπτά επίπεδα για τα κυπριακά δεδομένα.
· Η απουσία ενός εφικτού σχεδίου εξόδου της Τράπεζας από το ELA σε συνδυασμό και με την παρατεταμένη μη λήψη δραστικών μέτρων (ρευστοποίηση της Τράπεζας με οργανωμένο τρόπο, ή προώθηση νομοσχεδίου εξυγίανσης πιστωτικών ιδρυμάτων, σύμφωνα με τις εισηγήσεις του ΔΝΤ που υποβλήθηκαν τον Οκτώβριο του 2011)
· Οι μεθοδολογίες εκτίμησης των εξασφαλίσεων που χρησιμοποιήθηκαν από την ΚΤΚ, με τις οποίες διαφαίνεται εάν οι εξασφαλίσεις ήταν πράξεις τεχνοκρατικής ανάλυσης ή απόφαση πολιτικής της ΚΤΚ.
· Η αξία των εξασφαλίσεων, σύμφωνα με τη σχετική μεθοδολογία εκτίμησης, παρουσιάζει μείωση κάτω από το ποσό του ELA που παρέχεται (εξαιτίας της αύξησης των μη-εξυπηρετούμενων δανείων, της υποβάθμισης της πιστοληπτικής αξιολόγησης των ομολόγων ή και της μη-επάρκειας νέων εξασφαλίσεων).
· Τα διαφορετικά τεχνοκρατικά κριτήρια.

ELA στη Λαϊκή Τράπεζα
Σεπτέμβριο του 2011
· Tο ύψος της χρηματοδότησης αυξάνεται δραματικά κατά τη διάρκεια των 2011 και 2012
Αρχές Ιουλίου 2012
· Ο ELA φθάνει τα €9,8 δις και παραμένει στα ίδια περίπου επίπεδα μέχρι την κατάρρευση της Τράπεζας τον Μάρτιο του 2013.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία δουλεύει αυτή τη στιγμή πυρετωδώς στην τελική έκθεσή της για τον ELA. Πολύ σύντομα, τα τελικά συμπεράσματά θα βρίσκονται στα χέρια του Γενικού Εισαγγελέα Κώστα Κληρίδη. Ο Γενικός Ελεγκτής της Κυπριακής Δημοκρατίας Δρ Οδυσσέας Μιχαηλίδης καταβάλλει συντονισμένες προσπάθειες για να μην υπάρξει η παραμικρή διαρροή, καθώς κάτι τέτοιο θα δημιουργήσει προβλήματα αναφορικά με τις ποινικές υποθέσεις που ενδεχόμενα να παρουσιαστούν στο Δικαστήριο. Ο τελικός λόγος ανήκει στον Γενικό Εισαγγελέα.

Η εργασία της Ελεγκτικής Υπηρεσίας κινείται, σε 5 χρονικές περιόδους:

Πρώτη περίοδος
H πρώτη περίοδος καλύπτει το χρονικό διάστημα:
· Πριν και μετά τις κρίσιμες αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον Οκτώβριο του 2011 (κούρεμα ελληνικών ομολόγων κατά 50% και δέσμευση της Κυπριακής Δημοκρατίας να ανακεφαλαιοποιήσει τις τράπεζές της μέχρι τον Ιούνιο του 2012)
· Την υποβολή του σχεδίου ανακεφαλαιοποίησης της πρώην Λαϊκής στην ΚΤΚ τον Ιανουάριο του 2012, μέχρι και την επίσημη ανακοίνωση των προκαταρκτικών οικονομικών αποτελεσμάτων της για το 2011, στις 24 Φεβρουαρίου του 2012. Στα αποτελέσματα αναγνωρίζονται ζημιές €2,5 δις ως αποτέλεσμα του «κουρέματος» των ελληνικών ομολόγων.
Στο τέλος της περιόδου αυτής το συνολικό ELA που χορηγήθηκε στη Λαϊκή Τράπεζα ανέρχεται στα €4,5 δις.

Δεύτερη περίοδος
Η δεύτερη περίοδος καλύπτει το χρονικό διάστημα μέχρι τις 16 Μαΐου 2012:
· Διορισμός υπηρεσιακής κυβέρνησης στην Ελλάδα για την πραγματοποίηση επαναληπτικών βουλευτικών εκλογών τον Ιούνιο του 2012.
· Αναποτελεσματικές προσπάθειες για να εξευρεθούν νέα ιδιωτικά κεφάλαια.
· Προσπάθειες, σε συνεργασία με τις Κυπριακές Αρχές, για να αποξενωθούν οι εργασίες της Τράπεζας στην Ελλάδα. Η μεγάλη αβεβαιότητα για την παραμονή της Ελλάδας στη ζώνη του ευρώ, αποτελούσαν το κυριότερο εμπόδιο για τη συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στην ανακεφαλαιοποίηση της τράπεζας.
Την περίοδο αυτή ο ELA μειώθηκε στα €3,8 δις.

Τρίτη περίοδος
Η τρίτη περίοδος περιλαμβάνει τα αιτήματα για ELA μέχρι τις 3 Ιουλίου 2012 και καλύπτει:
· Την απόφαση του Δ.Σ. της ΕΚΤ για αναστολή της πρόσβασης της τράπεζας σε πράξεις νομισματικής πολιτικής του ευρωσυστήματος.
· Τη δεύτερη προεκλογική περίοδο στην Ελλάδα.
· Τις επαναληπτικές εκλογές στις 17.6.2012.
· Την υποβολή επίσημου αιτήματος της Κυπριακής Δημοκρατίας για παραχώρηση χρηματοδοτικής στήριξης από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης (ΕΜΣ).
· Την παραχώρηση κρατικής στήριξης στην τράπεζα ύψους €1,8 δις.
Την περίοδο αυτή το ύψος του ELA υπερδιπλασιάστηκε και ανήλθε συνολικά στα €9,8 δις.

Τέταρτη περίοδος
Η τέταρτη περίοδος καλύπτει χρονικά:
· Tις διαπραγματεύσεις που ακολούθησαν μεταξύ Τρόικας και κυπριακών Αρχών μέχρι την επίτευξη της κατ’ αρχήν συμφωνίας μνημονίου τον Νοέμβριο του 2012.

Πέμπτη περίοδος
Η πέμπτη και τελευταία περίοδος καλύπτει:
· Την περίοδο μέχρι τις αποφάσεις των δύο Eurogroup Μαρτίου 2013 για κούρεμα καταθέσεων, κλείσιμο της τράπεζας και μεταφορά του ELA στην Τράπεζα Κύπρου.
Κατά την τέταρτη και πέμπτη περίοδο δεν υπήρξαν σημαντικές μεταβολές του ELA.

Το Πλαίσιο Πολιτικής για την παραχώρηση του ELA αναφέρει πως η ρευστότητα αυτή παραχωρείται για να επιλύονται προβλήματα σε φερέγγυα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Στην περίπτωση της Λαϊκής Τράπεζας η παραχώρηση ELA διήρκεσε 18 συνεχείς μήνες μέχρι το κλείσιμο της τράπεζας.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία εξέτασε κατά πόσον η χρηματοδότηση ELA στη Λαϊκή Τράπεζα θεωρείτο εύλογα ως χρηματοδότηση προς εποπτευόμενο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, το οποίο αντιμετώπιζε «προσωρινά» πρόβλημα ρευστότητας αλλά, κατά τα άλλα, ήταν «φερέγγυο», ή εάν η θετική αξιολόγηση της φερεγγυότητας της τράπεζας από την ΚΤΚ ήταν προκαθορισμένη απόφαση πολιτικής.

Πότε με ποιους όρους παραχωρείται ο ELA:
Όλες οι πράξεις χρηματοδότησης από μια εθνική Κεντρική Τράπεζα θεωρούνται έκτακτη ρευστότητα. Οι χρηματοδοτήσεις αυτές παραχωρούνται βάσει της Ενιαίας Νομισματικής Πολιτικής του ευρωσυστήματος και με ευθύνη της ενδιαφερόμενης Εθνικής Τράπεζας. Η τελευταία αναλαμβάνει το κόστος και τους κινδύνους που πιθανότατα να προκύψουν.
Η χρηματοδότηση ELA παραχωρείται σε εξαιρετικές περιπτώσεις προς εποπτευόμενα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τα οποία αντιμετωπίζουν προσωρινά πρόβλημα ρευστότητας, αλλά είναι φερέγγυα.
Στην περίπτωση της Κύπρου η χρηματοδότηση ELA από την ΚΤΚ παραχωρείται σύμφωνα με το Άρθρο 43 (6) του περί Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου Νόμου του 2002, όπως μετέπειτα τροποποιήθηκε.
Για την παραχώρηση ELA από την ΚΤΚ το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα:
· Υποβάλλει σχετικό γραπτό αίτημα στην ΚΤΚ.
· H KTK πριν την έγκριση του ELA υποβάλλει σχετικό γραπτό αίτημα στην ΕΚΤ και εξασφαλίζει απόφαση μη-αντίρρησης από το Δ.Σ.
· Το αίτημα μη-αντίρρησης περιλαμβάνει την αξιολόγηση της φερεγγυότητας του τραπεζικού ιδρύματος από το τμήμα Εποπτείας & Ρύθμισης Τραπεζικών Ιδρυμάτων της ΚΤΚ, πληροφορίες για τις εξασφαλίσεις που παραχωρεί η τράπεζα στην ΚΤΚ, εκτίμηση του μέγιστου ποσού ELA που ενδέχεται να χρειαστεί η τράπεζα τις επόμενες 2-3 εβδομάδες.
· Το αίτημα αξιολογείται από την Εκτελεστική Επιτροπή της ΕΚΤ η οποία υποβάλλει σχετική εισήγηση προς το Δ.Σ. για λήψη απόφασης αντίρρησης ή μη-αντίρρησης.
· Εάν το Δ.Σ. της ΕΚΤ αποφασίσει να μην φέρει αντίρρηση, η ΚΤΚ έχει το δικαίωμα να παραχωρήσει ELA στο αιτούμενο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, μέχρι το ποσό και για την περίοδο που αποφασίστηκε.
· Η χρηματοδότηση ELA από την ΚΤΚ παραχωρείται συνήθως υπό τη μορφή δανείου ή υπό τη μορφή πράξεων πώλησης-επαναγοράς τίτλων (repos).
· Η ΚΤΚ λαμβάνει ως εξασφάλιση δανειακές απαιτήσεις του τραπεζικού ιδρύματος (επιχειρηματικά/προσωπικά δάνεια, λογαριασμούς υπεραναλήψεων κτλ.) ή άλλα στοιχεία ενεργητικού (ακίνητα, μετοχές κτλ.).
· Στην περίπτωση των πράξεων πώλησης-επαναγοράς η εξασφάλιση της ΚΤΚ αφορά συνήθως ομόλογα/γραμμάτια της τράπεζας.
Σύμφωνα με τα πρακτικά της ΕΚΤ, όπως αποκάλυψε η εφημερίδα New York Times ημερ. 17 Οκτωβρίου 2014, ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Γερμανίας (Bundensbank) αντιδρούσε στην παραχώρηση έκτακτης ρευστότητας στη Λαϊκή Τράπεζα και υποστήριζε πως “η ίδια Τράπεζα διόγκωνε εσκεμμένα την αξία των περιουσιακών της στοιχείων που έθετε ως εξασφάλιση, για να παίρνει χρήματα από το μηχανισμό ELA». Εξηγούσε πως «η παροχή χρημάτων στη Λαϊκή παραβίαζε το δόγμα της ΕΚΤ να μην στηρίζει προβληματικά πιστωτικά ιδρύματα και ότι δεν ήταν καθήκον του Δ.Σ. της ΕΚΤ να διατηρεί στη ζωή τράπεζες που ανέμεναν ανακεφαλαιοποίηση και δεν ήταν φερέγγυες».
Σε απάντησή της η ΕΚΤ, η οποία δημοσιοποιήθηκε στην ιστοσελίδα της αναφέρει πως «η ΕΚΤ δεν παρέχει ούτε εγκρίνει την παραχώρηση ELA και ότι αυτό αποτελεί αρμοδιότητα της ΚΤΚ», προσθέτοντας ότι «η ΕΚΤ δεν ενεργούσε ως ο επόπτης και στηρίχθηκε πλήρως στην αξιολόγηση της ΚΤΚ».