Το παράδειγμα του «Ανάκυκλου»
Το επιτυχές κοινωνικό επιχειρείν
Σωφρόνης Θεμιστοκλέους
Οικονομολόγος και Νομικός

ΦΥΤΕΥΤΟ
Η Κύπρος τοποθετείται σε πολύ ψηλό επίπεδο στην ανακύκλωση ρουχισμού. Έχουν συλλεγεί 6.600 τόνοι ρουχισμού.

Η Εθνική Δήλωση Πολιτικής Επιχειρηματικότητας του Δεκεμβρίου του 2015 εμπεριείχε ίσως αρκετές καινοτομίες, αλλά κάτι τράβηξε την προσοχή μου περισσότερο από όλα τα άλλα. Δειλά, αλλά αναμφισβήτητα εκεί, υπήρχε μέσα στον σχεδιασμό της κυβέρνησης για βελτίωση της οικονομίας, η πρόνοια για την κοινωνική επιχειρηματικότητα και συγκεκριμένα, για τις κοινωνικές επιχειρήσεις.
Μεταξύ επιχειρήσεων και μη κερδοσκοπικών οργανισμών, καλύπτοντας το κενό που υπάρχει μεταξύ της επιθυμίας για απόκτηση κέρδους και αυτής για κοινωνική προσφορά, τέτοιες εταιρείες υποβοηθούμενες από το κράτος και ένα ευνοϊκό οικοσύστημα, μετατρέπουν τον παραδοσιακό σκοπό της επιχείρησης για «μεγιστοποίηση κέρδους», σε «μεγιστοποίηση οφέλους», σαν κάτι που μοιάζει βγαλμένο από Καντ-εσιανό όνειρο.
ΕΡΕΥΝΑ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΤΑΙΡΕΙΕΣ
Πέραν από τη Δήλωση Πολιτικής, η κυβέρνηση ετοιμάζεται να αναθέσει έρευνα, σχετικά με το πώς θα μπορούσαν να ενταχθούν στο κοινωνικό, πολιτικό και νομικό κυπριακό γίγνεσθαι, οι εν λόγω μορφές επιχειρήσεων.
Η έρευνα αναμένεται να είναι άκρως διαφωτιστική, καθώς σε μια Ευρώπη όπου περίπου το 10% των επιχειρήσεων είναι αυτής της μορφής και απασχολούν πάνω από 14,5 εκατ. άτομα (6,5% του ενεργού πληθυσμού της Ε.Ε.), γίνεται φανερό πως χάνουμε ένα μεγάλο κομμάτι τις πίτας. Ιδιαίτερα όταν τέτοιες εταιρείες μπορούν να αντλήσουν κεφάλαιο ευκολότερα από πηγές τύπου crowd funding - πρόκειται για επιχειρήσεις που προβλέπουν την άμεση επιστροφή στο κοινωνικό σύνολο - και ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένων και τραπεζών, που είναι αφοσιωμένα σε αυτό το κομμάτι της οικονομίας.
Σε μια Κύπρο, που παρά τις θετικές εξελίξεις, μαστίζεται από ανεργία και όπου, σύμφωνα με ανακοινωθέν εξωτερικών οργανισμών και επίσημη παραδοχή, τα κύρια προβλήματα δημιουργίας νέων επιχειρήσεων εντοπίζονται στην έλλειψη καινοτομίας και μη αποδοχής ρίσκου, οι εκ φύσεως καινοτόμες και χαμηλού επενδυτικού ρίσκου κοινωνικές επιχειρήσεις, μπορούν να ταιριάξουν θαυμάσια στην κυπριακή αγορά.
Για να καταλάβει κανείς το μέγεθος αυτού του τομέα της οικονομίας, αρκεί μόνο μία από τις πολλές περιπτώσεις. Πρόκειται για την Ευρωπαϊκή Τράπεζα “Triodos Bank”, μια από τις κορυφαίες αειφόρες τράπεζες στον κόσμο, με ισολογισμό (2012) €4.8 δις. Η τράπεζα δραστηριοποιείται στους τομείς φύση-περιβάλλον, πολιτισμό-κοινωνία και κοινωνικές επιχειρήσεις, επενδύοντας μόνο σε αειφόρες εταιρείες. Αυτό και μόνο, μπορεί να αποτελέσει μια πλούσια πηγή κεφαλαίου, ιδιαιτέρα σε μια οικονομία του δικού μας μεγέθους.
Η ΟΕΒ
Η Ομοσπονδία Εργοδοτών και Βιομηχάνων (ΟΕΒ), διά της κ. Λένας Παναγιώτου, Αναπληρώτριας Διευθύντριας του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων & Κοινωνικής Πολιτικής, τηρεί παρόμοιες, και με κάποιες προϋποθέσεις στάσεις.
Τονίζεται ότι, η εταιρική κοινωνική ευθύνη αποτελεί αναπόσπαστο ζωντανό κομμάτι μιας επιχείρησης, αλλά αυτό δεν μπορεί να καταστεί δεσμευτικό με κανόνες και γραφειοκρατία, καθώς αποστερεί ευελιξία στις επιχειρήσεις και θέτει ανυπόφορο βάρος, αγνοώντας τις λειτουργικές τους ικανότητες. Επιπλέον όμως, «μια επιχείρηση η οποία έχει ενσωματώσει στους στρατηγικούς της στόχους μια ολοκληρωμένη πολιτική εταιρικής κοινωνικής ευθύνης, μακροπρόθεσμα αυξάνει το κέρδος και την ανταγωνιστικότητά της, έναντι αντίστοιχων εταιρειών που δεν είναι κοινωνικά υπεύθυνες».
Οι κοινωνικές επιχειρήσεις μπορούν, και πρέπει, να ενσωματωθούν στην κυπριακή πραγματικότητα. Όμως, «τυχόν ευελιξία ή άλλες ρυθμίσεις που δίνονται σε τέτοιας μορφής επιχειρήσεις, δεν μπορεί να είναι τέτοιες που θα φέρουν σε δυσμενή θέση άλλες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στους ίδιους τομείς». Πρέπει να υπάρξει μια γενική απομάκρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από την τάση για ρυθμιστική νομοθέτηση της ΕΚΕ προς μια πιο εθελοντική βάση, στάση που αντικατοπτρίζει τη θέση του Business Europe (Ευρωπαϊκή Οργάνωση Εργοδοτών), στην οποία ανήκει η ΟΕΒ και την οποία στάση υιοθετεί πλήρως.
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΝΑΙ
Στο θέμα της ένταξης της έννοιας της κοινωνικής επιχείρησης στην Κύπρο, ξεχωρίζει μια εταιρεία. Ο «Ανάκυκλος Περιβαλλοντική» ανέπτυξε μια κοινωνική επιχείρηση, εν απουσία πλαισίων υποστήριξης και χρηματοδότησης και το έπραξε άκρως επιτυχημένα.
Αναγνωρισμένη ως η πρώτη και βραβευμένη ως η καλύτερη κοινωνική επιχείρηση της Κύπρου από την Ε.Ε., έχει πρώτο μέλημα το περιβάλλον, ενώ αναλαμβάνει δράση και σε άλλους τομείς. Κύρια δραστηριότητά της είναι η ανακύκλωση ρούχων, τα οποία πουλά στην Κύπρο και το εξωτερικό, τα οποία στη συνέχεια γίνεται ξανά διαλογή τους ως προϊόντα επαναπώλησης ή ως πρώτες ύλες κατασκευής κλωστών, μονωτικών υλικών κ.ά.
ΣΕΜΝΗ ΑΡΧΗ, ΑΠΡΟΒΛΕΠΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
Μια ομάδα ατόμων έθεσε ως σκοπό της να βοηθήσει. Χαρακτηριστικά, όταν ξεκίνησαν δεν ήξεραν πως επρόκειτο για κοινωνική επιχείρηση, όμως οδηγήθηκαν εκεί.
Χρησιμοποιώντας δικές τους οικονομίες και όποια δάνεια μπορούσαν να εξασφαλίσουν (τα οποία και αποπλήρωσαν), χωρίς οποιαδήποτε δωρεά, η κοινωνική αυτή επιχείρηση (εγγεγραμμένη ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός), ξεκίνησε τον Ιούλιο του 2010 με «πέντε άτομα και πέντε κάδους». Υιοθετώντας καλές πρακτικές από το εξωτερικό και μελετώντας τον τρόπο οργάνωσης της συλλογής ρούχων και των όποιων δομών υπήρχαν στην Κύπρο, βρίσκονται τώρα με ένα εγχείρημα το οποίο εργοδοτεί 35 άτομα και κάνει εξαγωγές παγκόσμια.
Το σημαντικότερο είναι ότι, ενώ τότε ο τρόπος διαλογής των ρούχων οδηγούσε το μεγαλύτερο ποσοστό στις χωματερές, με αποτέλεσμα, λόγω της τοξικότητας των ρούχων, να επιβαρύνεται το περιβάλλον. Τώρα όλα χρησιμοποιούνται αποφέροντας εισόδημα, δημιουργώντας «όχι μόνο θέσεις εργασίας, αλλά «καλές θέσεις εργασίας» και δίνοντας πίσω πολλά στην κοινωνία και κράτος και αυτό, με ποικίλους τρόπους.
ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΔΡΑΣΗ
Καταρχάς, πρόκειται για ένα μη κερδοσκοπικό οργανισμό που ζει με ιδίους πόρους. Ήδη, και πριν από την ίδρυση του «Ανάκυκλου», οι ιδρυτές είχαν εμπλοκή σε συλλογή ρουχισμού και, σε ό,τι αφορά την κα. Αντρούλλα Σιάτη, υπήρξε ακόμα και αποστολή ρούχων στον αντικαρκινικό των Τ/Κ «στα κρυφά, πριν ανοίξουν τα οδοφράγματα».
Επιτελείται επίσης περιβαλλοντικό έργο με άλλους οργανισμούς, όπως δενδροφυτεύσεις, δημιουργία συλλογικών σπορίων και τράπεζα σπόρων με τις παραδοσιακές σποριές της Κύπρου.
Επιπλέον, ο «Ανάκυκλος» πραγματοποιεί περί τις 80 δράσεις τον χρόνο, που αφορούν από κατασκευές με ανακυκλώσιμα υλικά και ευαισθητοποιήσεις στα σχολεία, μέχρι φεστιβάλ και προγράμματα. Όπως, για παράδειγμα, η «υιοθέτηση σπόρου» από παιδιά σχολείων, όπου όταν φυτρώσει ο σπόρος που υιοθετείται, μεταφυτεύεται στον λαχανόκηπο του σχολείου, στη συνέχεια τα παιδιά φυλάγουν τους σπόρους που αποκομίζουν από το φυτό και τους αποθηκεύουν στην τράπεζα σπόρων, αυξάνοντας έτσι τα αποθέματά της.
Συνεργάζονται επίσης, με πολλά κοινωφελή ιδρύματα απ’ τα οποία και αγοράζουν τη συλλογή ρούχων που αναλαμβάνουν, προσφέροντας έτσι πόρους σε αυτά. Επιπλέον, περίπου 2.500 λήπτες δημόσιου βοηθήματος, παίρνουν δωρεάν ρούχα από τον «Ανάκυκλο», μέσω των καταστημάτων και κατ’ οίκον παράδοσης, σε συνεργασία με κρατικές υπηρεσίες.
Μέχρι στιγμής, έχουν συλλεγεί 6.600 τόνοι ρουχισμού, πράγμα που τοποθετεί την Κύπρο σε πολύ ψηλό επίπεδο στην ανακύκλωση ρουχισμού, ενώ πολλοί από τους εργαζόμενους προσλήφθηκαν μέσω προγραμμάτων της κυβέρνησης για ανεργία και ενδυνάμωση ευπαθών ομάδων.
ΕΜΠΟΔΙΑ
Η κρίση δεν άφησε ανεπηρέαστο και αυτό το κομμάτι της οικονομίας, ενώ η αγορά κατακλύστηκε από κερδοσκοπικούς οργανισμούς, κάτι που οδήγησε σε μια κούρσα προς τα κάτω, με τις τιμές να πέφτουν σε χαμηλά επίπεδα.
Το ανησυχητικό όμως είναι ο αθέμιτος ανταγωνισμός. Σύμφωνα πάντα με τον «Ανάκυκλο», λόγος γίνεται για π.χ. δύο οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στην ίδια αγορά τα τελευταία δύο-τρία χρόνια. Ο ένας, καθαρά κερδοσκοπικός, τοποθετεί τους κάδους του, που έχει σχεδόν αντιγράψει από τον «Ανάκυκλο», χωρίς τις απαραίτητες άδειες από τις αρμόδιες αρχές, δίπλα από αυτούς του «Ανάκυκλου». Ο άλλος είναι μη κερδοσκοπικός μεν, αλλά έχει δανείσει το όνομα του σ’ ένα εξωτερικό επενδυτή, ο οποίος και επωφελείται, μερικώς, από τις εισπράξεις.
ΕΝ ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΙ
Ο οργανισμός, θα ήθελε να δει τον εαυτό του να εξελίσσεται παράλληλα σε ένα κέντρο εκμάθησης μοντέλων κοινωνικών επιχειρήσεων, όπου θα μπορούσαν να μεταλαμπαδεύσουν τις καλές πρακτικές που αποκόμισαν και δημιούργησαν σε άλλους, οι οποίοι και θα ήθελαν να δραστηριοποιηθούν στον τομέα των κοινωνικών επιχειρήσεων.
Για να επέλθει αυτό, εκτός από το νομικό και κοινωνικό οικοσύστημα, χρειάζονται και κονδύλια, για να μπορέσουν και άλλες πρωτοβουλίες να ανέλθουν, καθιστώντας την κοινωνία πιο αυτοδύναμη. Εξ’ άλλου, θεωρώ αυτόν ως τον πραγματικό σκοπό και μεγαλύτερο όφελος της κοινωνικής επιχείρησης.