Διαφθορά και κατάχρηση της εξουσίας

Φαινόμενα διαφθοράς και κατάχρησης εξουσίας έχουν δει επανειλημμένα το φως της δημοσιότητας, σε διάφορους τομείς της κρατικής και ιδιωτικής λειτουργίας. Είναι δεδομένο ότι υπάρχουν άλλα τόσα, ίσως και περισσότερα ακόμα περιστατικά. Τι είναι η κατάχρηση εξουσίας, πώς ερμηνεύεται και πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί από ψυχολογικής σκοπιάς;

Κατάχρηση εξουσίας παρατηρείται όταν κάποιος υπερβαίνει τις εξουσίες που του παρέχει ο νόμος ή η θέση του και τις χρησιμοποιεί για προσωπικό του όφελος. Οι πλείστες περιπτώσεις που βλέπουν το φως της δημοσιότητας αφορούν οικονομικά και σεξουαλικά αδικήματα, όπως όταν ένας πολιτικός ή άλλος αξιωματούχος παρενοχλεί σεξουαλικά άτομα που εξαρτώνται από αυτόν, αποδέχεται δωροδοκία ή χρησιμοποιεί τη θέση του για υπεξαίρεση χρημάτων και παράνομη κερδοσκοπία.
Η κατάχρηση εξουσίας όμως, δεν περιορίζεται σε αυτά. Ένας πρόεδρος, πολιτικός ή άλλος προϊστάμενος μπορεί να προωθεί αυθαιρεσίες και να εφαρμόζει νομοθεσίες και κανονισμούς κατά το δοκούν, ευνοώντας ή αδικώντας άτομα ανάλογα με συμπάθειες, αντιπάθειες και προσωπικά συμφέροντα.

Πού οφείλεται και πώς αντιμετωπίζεται

Σύμφωνα με τη Διεθνή Διαφάνεια, την παγκόσμια συμμαχία κατά της διαφθοράς που παρουσιάζει κάθε χρόνο σχετική έρευνα, η μεγαλύτερη διαφθορά εντοπίζεται σε χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, αλλά δεν περιορίζεται εκεί. Ανάμεσα στις χώρες με ψηλά ποσοστά διαφθοράς βρίσκονται η Σομαλία, το Ιράν, η Ρωσία, η Αργεντινή και η Ιταλία. Ανάμεσα σε αυτές με τα μικρότερα ποσοστά είναι οι Σκανδιναβικές, η Σιγκαπούρη, ο Καναδάς και η Ουρουγουάη.
Έχει διαφανεί ότι, ενώ η φτώχεια παίζει σημαντικό ρόλο, δεν είναι τόσο καθοριστική, αφού και σε χώρες με ευμάρεια υπάρχει διαφθορά. Φαίνεται ότι η απάντηση βρίσκεται στην «πάστα» των ανθρώπων που ασκούν εξουσία και στη στάση της κοινωνίας. Σε χώρες με μειωμένη διαφθορά αναζητούνται οι καλύτεροι σε διάφορους επαγγελματικούς τομείς για συμμετοχή στο πολιτικό σύστημα και διασφαλίζεται ότι οι ικανότεροι και πιο ηθικοί άνθρωποι αναλαμβάνουν θέσεις εξουσίας.
Η διαφθορά ανθίζει όπου αναλαμβάνουν εξουσίες ανίκανοι και διεφθαρμένοι άνθρωποι και το σύστημα τους ανέχεται και τους συντηρεί. Αν βρουν πρόσφορο έδαφος, δηλαδή κενά στη νομοθεσία και ανοχή της πολιτείας και του κοινού, μπορούν να συγκεντρώσουν πολλές εξουσίες στα χέρια τους και να προβούν σε πολλαπλές καταχρήσεις.
Οι δράστες είναι συνήθως νάρκισσοι και κοινωνιοπαθείς. Άνθρωποι που διακατέχονται από ένα αίσθημα παντοδυναμίας και απουσία ενσυναίσθησης.
Μπορούν να γίνουν ιδιαίτερα επικίνδυνοι και χειριστικοί, ιδιαίτερα αν σχετίζονται με ευάλωτες ομάδες του πληθυσμού, όπως παιδιά και ασθενείς, προς τους οποίους μπορούν να προσποιούνται ενδιαφέρον και διάθεση προσφοράς, ενώ στην πραγματικότητα τους χρησιμοποιούν για τα συμφέροντά τους. Όσοι αμφισβητούν τις πρακτικές τους μετατρέπονται από αυτούς σε αποδιοπομπαίους τράγους και αντικείμενα καταδίωξης.
Γι’ αυτό και πολλοί σωπαίνουν και αποχωρούν, από φόβο και αίσθηση αδυναμίας. Η μεμψιμοιρία, η σιωπή και η παραίτηση όμως, αν και κατανοητές, καταλήγουν να γίνονται συνενοχή και να τροφοδοτούν τη διαφθορά. Ο δράστης, της οποιασδήποτε κατάχρησης, ενδυναμώνεται και συνεχίζει ανενόχλητος μέχρι ένα άτομο ή μια ομάδα να τον σταματήσουν.