Brexit: Αναζητώντας τα αστέρια
«Όταν το σκοτάδι είναι βαθύ, μπορείς να δεις τ’ αστέρια»
Charles Austin Beard, 1874 - 1948 Αμερικανός ιστορικός

Γιάννης Τελώνης
Σύμβουλος Στρατηγικού Σχεδιασμού
Κάπως έτσι φαντάζει το τοπίο στο Ηνωμένο Βασίλειο μετά την ιστορική απόφαση για έξοδο από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Τα νέα αστέρια που θα δώσουν την οικονομική ώθηση στη χώρα, όπως οραματίζονται οι νικητές - πλέον θιασώτες - του Brexit, φαίνεται ότι θα αργήσουν να ανατείλουν. Η νέα κυβέρνηση που θα αναλάβει το ερχόμενο φθινόπωρο, θα πρέπει άμεσα να διαμορφώσει τις διαπραγματευτικές της θέσεις για τη νέα σχέση της χώρας με τα αστέρια της Ε.Ε. Είναι, όμως, ξεκάθαρη η μορφή σχέσης που θα υφίσταται μεταξύ των δυο;
Εδώ βρισκόμαστε σε βαθύ σκοτάδι. Δεδομένου του όγκου των συναλλαγών μεταξύ των δυο πλευρών φαίνεται να υπάρχουν διάφορες επιλογές. Υπάρχει όμως μια win - win επιλογή; Αυτό, είναι το κρίσιμο ερώτημα.
Από πλευράς οικονομίας η επιδίωξη θα είναι να συνεχιστεί απρόσκοπτα η πρόσβαση στην ενιαία ευρωπαϊκή αγορά και να διαφυλαχθεί η θέση του Σίτι του Λονδίνου ως η δεσπόζουσα έδρα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στην Ευρώπη. Αυτό συνεπάγεται τουλάχιστον την αποδοχή των τεσσάρων βασικών ελευθεριών (ελεύθερη διακίνηση προϊόντων, υπηρεσιών, κεφαλαίου και ανθρώπων) και σημαντική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της Ε.Ε.
Από πολιτικής πλευράς, η ελεύθερη μετακίνηση ανθρώπων - βλέπε μετανάστευση - η εξάλειψη της συνεισφοράς στον κοινοτικό προϋπολογισμό και η επαναφορά του ελέγχου νομικών και κανονιστικών διατάξεων στη δικαιοδοσία της βρετανικής Βουλής και δικαστηρίων, ήταν οι κύριες απαιτήσεις που οδήγησαν πολλούς στην αρνητική ψήφο και που θα πρέπει να ικανοποιηθούν σε σημαντικό βαθμό, σε μια νέα διευθέτηση με τις Βρυξέλλες. Επιπρόσθετα, θα πρέπει να διασκεδαστούν και οι ανησυχίες της Σκωτίας που επιμένει στην παραμονή της στην Ευρώπη αλλά και της Βορείου Ιρλανδίας, για την αποφυγή «σκληρού» συνόρου με την Ιρλανδική Δημοκρατία, ώστε να αποφευχθούν νέα προβλήματα.
Με αυτά υπόψη ας δούμε ποιες επιλογές έχει η χώρα:
Συμφωνία μέλους της Ευρωπαϊκής Οικονομικής Ζώνης: Κάτω από μια τέτοιου τύπου συμφωνία (το λεγόμενο νορβηγικό μοντέλο) το Ηνωμένο Βασίλειο θα πρέπει να διατηρήσει τις τέσσερις ελευθερίες, να πληρώνει μια σημαντική συνεισφορά στον προϋπολογισμό της Ε.Ε. και να συμμορφώνεται με τις ευρωπαϊκές οδηγίες και κανονισμούς για προϊόντα, εργοδότηση και κοινωνική πολιτική. Μια τέτοια συμφωνία θα σημαίνει πολύ λίγες αλλαγές αλλά είναι αμφίβολο αν θα γίνει αποδεκτή από τον βρετανικό λαό καθώς, προϋποθέτει ελεύθερη διακίνηση, συνεισφορά στον προϋπολογισμό και απώλεια συμμετοχής στη διαμόρφωση των οδηγιών και κανονισμών.
Συμφωνία Ελευθέρου Εμπορίου: Το Ηνωμένο Βασίλειο διαπραγματεύεται μια συμφωνία που να καλύπτει μόνο προϊόντα αλλά όχι υπηρεσίες, υιοθετώντας τις υφιστάμενες συμφωνίες της Ε.Ε. με τρίτες χώρες. Η επιλογή αυτή καλύπτει περιορισμένη πρόσβαση στην αγορά της Ευρώπης χωρίς να δημιουργεί υποχρεώσεις συνεισφοράς στον προϋπολογισμό, ή την αποδοχή της ελεύθερης διακίνησης. Αφήνει όμως εκτεθειμένο το Σίτι και δεν καλύπτει τις ανησυχίες της Σκωτίας και της Β. Ιρλανδίας.
Διμερής εταιρική συμφωνία με την Ε.Ε.: Μια τέτοια συμφωνία θα προσομοιάζει με αυτήν που προτείνεται ως «σχέση εταίρου» με την Τουρκία. Η συμφωνία θα προβλέπει περιορισμένη πρόσβαση του Η.Β. στην ευρωπαϊκή αγορά, σε τομείς που θα συμφωνηθούν, υπό την προϋπόθεση ότι η χώρα θα τηρεί τις ευρωπαϊκές οδηγίες και κανονισμούς για τους συγκεκριμένους τομείς. Μια τέτοια συμφωνία πιθανότατα να αφήνει εκτεθειμένο τον χρηματοοικονομικό τομέα, και δεν θα ικανοποιήσει ούτε τη Σκωτία, που πιθανό να ξανανοίξει ζήτημα δεύτερου δημοψηφίσματος για ανεξαρτησία. Πρόβλημα θα δημιουργηθεί και στη Β. Ιρλανδία καθώς θα προϋποθέτει τη δημιουργία «σκληρού» συνόρου με την Ιρλανδική Δημοκρατία, με κίνδυνο την κατάρρευση των συμφωνιών της Μεγάλης Παρασκευής, που έφεραν την ειρήνη στην περιοχή, ή και την έγερση αιτήματος για δημοψήφισμα, όπως προβλέπουν οι συμφωνίες.
Καμία ειδική συμφωνία/σχέση: Σε αυτό το σενάριο το Η.Β. θα ακολουθήσει τους όρους του Διεθνούς Οργανισμού Εμπορίου που διέπουν τις εμπορικές σχέσεις μεταξύ τρίτων κρατών και δεν έχουν καμία ιδιαίτερη σχέση ή συμφωνία εμπορικών όρων μεταξύ τους. Μια τέτοια σχέση θα σημαίνει ότι τα βρετανικά προϊόντα και υπηρεσίες θα αντιμετωπίζονται από την Ε.Ε. όπως αυτά που παρέχονται από τρίτες χώρες, π.χ. ΗΠΑ.
Το σενάριο αυτό δίνει τη μεγαλύτερη ευελιξία στο Η.Β. καθώς οι δασμοί που επιβάλλονται στα βρετανικά προϊόντα είναι γύρω στο 3% και που μπορεί εύκολα να καλυφθεί με μια μικρή υποτίμηση της στερλίνας. Ο χρηματοοικονομικός τομέας του Σίτι πιθανότατα να υποστεί καθίζηση.
Η διαμόρφωση μιας σχέσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση, μετά την έξοδο, θα είναι μια πολύ δύσκολη διαδικασία. Οι υποστηρικτές του Brexit έδωσαν αντικρουόμενες υποσχέσεις που καλούνται να υλοποιήσουν.
Από πλευράς της Ε.Ε. έχουν ήδη αρχίσει να διαφαίνονται κόκκινες γραμμές όπως π.χ. δεν νοείται πρόσβαση της Βρετανίας στην ενιαία αγορά χωρίς τη διασφάλιση των τεσσάρων ελευθεριών. Τέλος, η στάση των μεγάλων χωρών της Επιτροπής και του Ευρωκοινοβουλίου δείχνουν μια τάση σκλήρυνσης της θέσης τους, η οποία προδικάζει σκληρή διαπραγμάτευση.
Θα γίνει τελικά το Brexit;
Στο Η.Β. ο απερχόμενος πρωθυπουργός David Cameron αρνήθηκε να ενεργοποιήσει το άρθρο 50, πράξη που είναι απαραίτητη για την έναρξη της διαδικασίας εξόδου, αφήνοντας μια τέτοια ενέργεια στα χέρια του διαδόχου του. Επομένως, όπως δείχνουν τα πράγματα, η αβεβαιότητα θα συνεχιστεί τουλάχιστον μέχρι το τέλος του φθινοπώρου καθώς εκκρεμεί η διαδικασία εκλογής νέου ηγέτη των Συντηρητικών, ενός πιθανού ηγέτη της αντιπολίτευσης, χωρίς να αποκλείονται και νέες εκλογές. Η στάση αυτή αρχίζει να δημιουργεί ερωτήματα κατά πόσο θα γίνει τελικά το Brexit. Η ενεργοποίηση του Άρθρου 50 δεν απαιτείται μόνο με πρωθυπουργική απόφαση αλλά και με θετική ψήφο του Κοινοβουλίου. Το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος δεν μπορεί να αγνοηθεί αλλά δεν έχει νομική ισχύ.
Στο σημερινό Κοινοβούλιο τα ? περίπου των μελών είναι εναντίον του Brexit. Με την καθυστέρηση που παρατηρείται και το αλληλοφάγωμα των οπαδών του Brexit, οι οικονομικές επιπτώσεις αρχίζουν να επιδρούν αρνητικά στην πραγματική οικονομία. Μήπως η επιλογή της παραμονής θα είναι τελικά η μόνη οδός για το Ηνωμένο Βασίλειο;