Χτυπά το τσουνάμι του Brexit την Κύπρο και χώρες της Ε.Ε.

Οι ανησυχίες για την «εύθραυστη» κυπριακή οικονομία επικεντρώνονται κυρίως στους «χρυσοφόρους» τομείς του τουρισμού και της παροχής υπηρεσιών.

ΤΟΥ ΝΕΣΤΟΡΑ ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ

Τσουνάμι Brexit χτυπά την Ευρωπαϊκή Ένωση και την Κύπρο. Μετά την απόφαση των Βρετανών για έξοδο της χώρας τους από την «ευρωπαϊκή οικογένεια», άπαντες στρέφουν το βλέμμα στις επιπτώσεις που θα προκύψουν. Γίνεται σαφές εξάλλου, ότι οι όποιες επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο σε οικονομικό επίπεδο. Καθώς, σε πολιτικό επίπεδο, εκφράζονται φόβοι για τάσεις μιμητισμού που θα εκκολαφθούν από τις λεγόμενες «λαϊκίστικές δυνάμεις» διαφόρων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι ανησυχίες για την «εύθραυστη» κυπριακή οικονομία επικεντρώνονται κυρίως στους «χρυσοφόρους» τομείς του τουρισμού και της παροχής υπηρεσιών, που έχουν συμβάλει τα μέγιστα στην ανάκαμψή της από το 2013 και έπειτα. Άπειρες φορές, τόσο ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, όσο και ο υπουργός Οικονομικών έχουν αναφερθεί στη συνεισφορά των δύο αυτών τομέων. Δύο τομείς που δεν «γκρεμίστηκαν» μετά τα γεγονότα του Μαρτίου του 2013, αντίθετα, κράτησαν την κυπριακή οικονομία και αποτέλεσαν τα βασικά γρανάζια της μηχανής που «έσπρωξε» τη χώρα προς την ανάκαμψη.

Σε αχαρτογράφητα νερά
Σε κάθε περίπτωση οι επιπτώσεις του «Brexit» κινούνται σε αχαρτογράφητα νερά. Η μορφή της τελικής συμφωνίας Ευρωπαϊκής Ένωσης και Ηνωμένου Βασιλείου, που θα σημάνει και την αποχώρηση της χώρας, έχει μεγάλη σημασία και για την Κύπρο. Οικονομικοί, και όχι μόνο, παράγοντες της κυπριακής οικονομίας, ευνοούν τη συνομολόγηση μιας συμφωνίας που θα φέρει τη σφραγίδα ενός «βελούδινου διαζυγίου» αντί ενός «αιματηρού».

Οι πιθανές συμφωνίες που μπορεί να συνομολογήσουν Ε.Ε. και Βρετανία:

ΠΙΝΑΚΑΣ1 - 4 ΚΑΘΕΤΕΣ ΣΤΗΛΕΣ
Νορβηγικό μοντέλο: European Economic Area
Το Η.Β. θα έχει πρόσβαση στην κοινή αγορά, αλλά θα πρέπει να δεχτεί ελεύθερη διακίνηση εργατικού δυναμικού και να ακολουθεί απολύτως τους κανόνες της Ε.Ε.

Συμφωνία Ελεύθερου Εμπορίου
Το Η.Β. εξασφαλίζει την τελωνειακή ένωση με την υπόλοιπη Ε.Ε., αλλά όχι την ελεύθερη αγοραπωλησία υπηρεσίων.

Διμερής Συμφωνία
Το Η.Β. συμφωνεί με την Ε.Ε. ελεύθερη πρόσβαση σε συγκεκριμένες αγορές, νοουμένου ότι ακολουθεί τους κανονισμούς της Ε.Ε. στις συγκεκριμένες αγορές.

Καθόλου Συμφωνία
Χωρίς συμφωνία το Η.Β. θα θεωρείται τρίτη χώρα και οι εμπορικές συναλλαγές μεταξύ Η.Β και Ε.Ε. θα διέπονται από τους κανονισμούς του παγκόσμιου οργανισμού εμπορίου.

Πηγή: PwC

Το Άρθρο 50

Το άρθρο 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας, που περιγράφει τον μηχανισμό εξόδου μιας χώρας μέλους από την ευρωπαϊκή οικογένεια δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ στο παρελθόν και ουδείς είναι σε θέση να ξέρει πώς θα λειτουργήσει στην πράξη. Διαδικαστικά, η Βρετανία θα πρέπει να αιτηθεί την έξοδό της από την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο να συμφωνήσει τους άξονες διαπραγμάτευσης. Ακολούθως, η τελική συμφωνία πρέπει να εγκριθεί από τουλάχιστον 20 από τις 27 χώρες μέλη και από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Σε κάθε περίπτωση, σύμφωνα πάντα με το Άρθρο 50, η χώρα που αιτείται την έξοδό της έχει στη διάθεσή της δύο χρόνια για τη συμπλήρωση των διαπραγματεύσεων, εκτός και εάν εγκριθεί παράτασή τους.
Εσχάτως, ο διεθνής οίκος αξιολόγησης Moody’s σε έκθεσή του αναφέρει ότι το Brexit θα μπορούσε να επηρεάσει τη συνοχή της Ε.Ε. μακροπρόθεσμα, αν και δεν πιστεύει, επί του παρόντος, ότι θα υπάρξει περαιτέρω κατακερματισμός της. Παρά ταύτα, άπαντες τονίζουν τον κίνδυνο αποθράσυνσης των κινημάτων κατά της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε σύντομο χρονικό διάστημα και ιδιαίτερα σε χώρες που θα υπάρξουν εκλογές στους επόμενους 18 - 24 μήνες.

ΠΙΝΑΚΑΣ 2 ΧΡΟΝΟΔΙΑΓΡΑΜΜΑ
Δημοψήφισμα Η.Β. - Ε.Ε.
Καλοκαίρι 2016

Προεδρικές εκλογές στη Γαλλία
Απρίλιος - Μάιος 2017

Ομοσπονδιακές εκλογές στη Γερμανία
Αύγουστος - Οκτώβριος 2017

Προθεσμία 2 ετών - Άρθρο 50
Καλοκαίρι 2018

Πιθανές αναβολές

ΟΙ ΠΙΟ ΕΚΤΕΘΕΙΜΕΝΕΣ ΧΩΡΕΣ (ΦΩΤΟ FITCH RATINGS)

Ιρλανδία
Μάλτα
Βέλγιο
Ολλανδία
Κύπρος
Λουξεμβούργο

Οι εμπορικοί δεσμοί Κύπρου - Βρετανίας

Η Βρετανία είναι ο δεύτερος σημαντικότερος εμπορικός εταίρος της Κύπρου - μετά την Ελλάδα - τόσο στις εισαγωγές όσο και στις εξαγωγές. Βάσει στατιστικών, το 2015 η Βρετανία απορρόφησε το 7% των κυπριακών εξαγωγών της τάξης των €120,3 εκατ. Το 9% των συνολικών εισαγωγών της Κύπρου της τάξης των €451,5 εκατ. προέρχονται από τη Βρετανία. Το εμπόριο μεταξύ Κύπρου - Ηνωμένου Βασιλείου μπορεί να επηρεαστεί από την υποτίμηση της στερλίνας, γεγονός που θα καταστήσει τις κυπριακές εξαγωγές προς τη χώρα ακριβές για τα βαλάντια των Βρετανών πολιτών. Ενδέχεται, επιπλέον, να επιβληθούν εισαγωγικοί δασμοί και άλλα εμπορικά μέτρα που να δυσκολεύουν το εμπόριο.
Σύμφωνα με στοιχεία του Υπουργείου Εμπορίου, την πενταετία 2010 - 2014 το εμπόριο προϊόντων Κύπρου - Ηνωμένου Βασιλείου διαμορφώθηκε ως εξής:

ΕΜΠΟΡΙΟ ΠΡΟΪΟΝΤΩΝ

Έτος Εισαγωγές Εξαγωγές

2010 €531,4 εκατ. €86,5 εκατ.

2011 €550,2 εκατ. €125,2 εκατ.

2012 €417,3 εκατ. €128,2 εκατ.

2013 €309,4 εκατ. €209,3 εκατ.

2014 € 373,8 εκατ. €138,1 εκατ.

Με βάση τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία που επεξεργαστήκαμε, τα κύρια προϊόντα που εισήχθησαν από τη Βρετανία ήταν:

Κύρια προϊόντα εισαγωγής
Αυτοκίνητα και εξαρτήματα 17%
Ρουχισμός 11%
Αναψυκτικά 9%
Καύσιμα 6%
Ηλεκτρονικά είδη 6%
Φάρμακα 4%

Τα κύρια προϊόντα εξαγωγής στη Βρετανία ήταν:
Κύρια προϊόντα εξαγωγής
Λαχανικά 22%
Επεξεργασμένα μέταλλα 31%
Γαλακτοκομικά / Μέλι / Αυγά 29%

Ο τομέας των υπηρεσιών
Οι παρεχόμενες υπηρεσίες από την Κύπρο στο Ηνωμένο Βασίλειο άγγιξαν το 19% του συνόλου των εξαγωγών υπηρεσιών το 2015 και αντιστοιχούν σε 8% ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Στις ανησυχίες, που εκφράζονται δημόσια από έγκριτους οικονομολόγους, γίνεται σαφής αναφορά στον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Θεωρούν ότι η απουσία της Βρετανίας από τα κέντρα αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα στοιχίσει στην Κύπρο. Όπως εξηγούν, οι θέσεις της Βρετανίας, ως χώρας που προστατεύει το καθεστώς του χρηματοοικονομικού κέντρου, ευθυγραμμίζονταν με τις επιδιώξεις και τις προτεραιότητες της Κύπρου.

Moody’s: Σε ζώνη κινδύνου η Κύπρος

· Οι χώρες που είναι περισσότερο εκτεθειμένες μέσω του τουρισμού είναι η Κύπρος, η Πορτογαλία και η Ισπανία.
· Κύπρος, Ιρλανδία, Λουξεμβούργο και Ολλανδία στις πιο στενά συνδεδεμένες χώρες με τη βρετανική οικονομία και τον τομέα των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.
· Οι άμεσες επιπτώσεις από το Brexit είναι περιορισμένες για τα περισσότερα κράτη της Ε.Ε, καθώς έχουν περιορισμένη έκθεση στο Ηνωμένο Βασίλειο ως προορισμού εξαγωγών, τουριστικής αγοράς και πηγής επενδύσεων.

ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ

Το 2015:

· Ο τουρισμός από τη Βρετανία αντιστοιχούσε στο 40% των αφίξεων.
· Οι αφίξεις Βρετανών ξεπέρασαν το 1 εκατ.
· Τα έσοδα από τους Βρετανούς ξεπέρασαν το 35% του συνόλου των εσόδων από τον τουρισμό.
· Τα έσοδα από τους Βρετανούς τουρίστες άγγιξαν τα €800 εκατ.

Οι αφίξεις τουριστών από τη Βρετανία παρουσιάζονται αυξημένες και κατά τους πρώτους μήνες του τρέχοντος έτους. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας της Κύπρου, οι αφίξεις Βρετανών τους πρώτους πέντε μήνες του 2016 διαμορφώθηκαν ως εξής:

Αφίξεις Βρετανών τουριστών

2016 Αφίξεις Αύξηση σε σύγκριση με το 2015

Ιανουάριος: 14.552 18%

Φεβρουάριος: 22.175 28%

Μάρτιος: 59.282 44,1%

Απρίλιος: 91.391 9,6%

Μάϊος: 129.765 4,5%

Την περίοδο Ιανουαρίου - Μαΐου 2016 αφίχθηκαν στην Κύπρο 842.126 τουρίστες, oι 317.165 ήταν Βρετανοί.

Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας, που αφορούν στον περασμένο Μάρτιο του τρέχοντος έτους, για την ημερήσια και κατά κεφαλήν δαπάνη των Βρετανών τουριστών που επισκέφθηκαν την Κύπρο προκύπτουν τα εξής στοιχεία:

Μέση διάρκεια παραμονής / Κατά κεφαλή δαπάνη / Δαπάνη κατά ημέρα

10,3 μέρες - €647,87 - €62,90


Οι αρμόδιοι σε θέματα τουρισμού θεωρούν ότι το 2016 δεν θα χτυπηθεί το τουριστικό ρεύμα από τη βρετανική αγορά, δεδομένου ότι οι κρατήσεις έχουν ήδη γίνει σε μεγάλο βαθμό. Ενόψει όμως της νέας τουριστικής περιόδου, η Κύπρος κινδυνεύει να έχει σημαντικές απώλειες, καθώς η υποτίμηση της στερλίνας, μπορεί να πλήξει την αγοραστική δύναμη των Βρετανών και συνεπώς την κατανάλωση.


Χάρης Γεωργιάδης

· Οι επιπτώσεις σε τουρισμό και εξαγωγές θα είναι διαχειρίσιμες.
· Η συνταγή, έναντι του Brexit, είναι η συστηματική προσπάθεια για τη δημιουργία μιας πιο ανταγωνιστικής και παραγωγικής οικονομίας.
· Η Κύπρος δεν είναι απομονωμένη, ούτε από τις ευρωπαϊκές, ούτε από τις διεθνείς εξελίξεις.

Τζον Χούρικαν

· Η Κύπρος πρέπει να κατανοήσει ότι έχει γίνει πιο ακριβή για ανθρώπους που χρησιμοποιούν στερλίνες.
· Οι κυπριακές εξαγωγές στο Ηνωμένο Βασίλειο πρέπει να καταστούν πιο ανταγωνιστικές ή να εξευρεθούν νέες αγορές.
· Κάθε τομέας, κάθε επιχείρηση θα πρέπει να είναι προνοητικοί για να εντοπίσουν τα πλεονεκτήματα.

Έξοδος στις αγορές και ποσοτική χαλάρωση (ένθετο σκρηνάκι)
Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης έχει προγραμματίσει να επιχειρήσει μια έξοδο στις διεθνείς αγορές το τρέχον έτος προκειμένου να εξασφαλίσει €1 δις. Αν και οι αποδόσεις των κυπριακών ομολόγων δεν φαίνεται για την ώρα να επηρεάζονται σε σημαντικό βαθμό από το Brexit, ουδείς μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο να συμβεί εντός των επόμενων μηνών.
Στα αρνητικά, καταγράφεται και το γεγονός ότι η Κύπρος - μετά την έξοδό της από το μνημόνιο - έχασε την πρόσβασή της στο Πρόγραμμα Ποσοτικής Χαλάρωσης της ΕΚΤ, με δεδομένο ότι το αξιόχρεο της χώρας δεν βρίσκεται στην επενδυτική βαθμίδα των οίκων αξιολόγησης.

Ποιος είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος που διατρέχει η κυπριακή οικονομία εξαιτίας του Brexit σύμφωνα με τους επικεφαλής των μεγάλων ελεγκτικών οίκων της Κύπρου;

Άγγελος Γρηγοριάδης - Πρόεδρος Δ.Σ. KPMG Κύπρου

· Είναι δύσκολο να εκτιμηθούν οι συνέπειες της απόφασης για Brexit και αυτό λόγω του γεγονότος ότι δεν είναι καθόλου ξεκάθαρη η μορφή της σχέσης που θα έχει η Μεγάλη Βρετανία με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
· Η αδύναμη στερλίνα επηρεάζει την αγοραστική δύναμη των Βρετανών και κάνει το τουριστικό προϊόν ακριβότερο.

Ευγένιος Ευγενίου - Διευθύνων Σύμβουλος PwC Κύπρου

· Αποτελεί μια αρνητική εξέλιξη για την Ε.Ε. και κατ’ επέκταση και για την Κύπρο.
· Δεν ξέρουμε το πότε και το πώς θα υλοποιηθεί αυτή η απόφαση, αλλά ούτε και το πώς θα διαμορφωθεί η σχέση του Η.Β. με την Ε.Ε.
· Θα πρέπει να θωρακίσουμε την οικονομία μας ενισχύοντας παράλληλα την αξιοπιστία και την ανταγωνιστικότητα της Κύπρου.

Σταύρος Παντζαρής - Διευθύνων Σύμβουλος EY Κύπρου
· Το περίγραμμα της νέας σχέσης που θα δημιουργηθεί μεταξύ του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ε.Ε. θα πάρει χρόνο να διασαφηνιστεί.
· Ο πιο ορατός και άμεσος κίνδυνος είναι ίσως η μείωση της αγοραστικής δύναμης των Βρετανών, λόγω της υποτίμησης της στερλίνας, που θα επιφέρει αλυσιδωτές αρνητικές επιπτώσεις σε διάφορους τομείς της οικονομίας.