Ο τέως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου Πανίκος Δημητριάδης μιλά για τη νέα παγκόσμια απειλή

ΤΟ “ΒAIL IN” ΚΑΝΕΙ ΤΗΝ ΚΥΠΡΟ ΑΝΘΕΚΤΙΚΗ ΑΠΟ BREXIT KAI GREXIT

ΦΥΤΕΥΤΑ
«Το εφιαλτικό σενάριο του Brexit είναι η μεγάλη αύξηση της ανεργίας, μεγάλη μείωση των τιμών ακινήτων, και μια νέα τραπεζική κρίση»

«Η κυπριακή οικονομία είναι σήμερα σε πολύ καλύτερη θέση για να αντιμετωπίσει ακόμη και το ενδεχόμενο Grexit, καθώς από τον Μάρτη του 2013 η έκθεση του τραπεζικού συστήματος της Κύπρου στην ελληνική οικονομία έχει περιοριστεί σχεδόν στο μηδέν».


ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΣΩΚΡΑΤΗ ΙΩΑΚΕΙΜ
«Το αποτέλεσμα του πρόσφατου δημοψηφίσματος στο Ηνωμένο Βασίλειο υπέρ της αποχώρησης της χώρας από την Ε.Ε., έχει δημιουργήσει τεράστια οικονομική, πολιτική και νομική αβεβαιότητα σε ολόκληρη την Ευρώπη» αναφέρει σε αποκλειστική συνέντευξή του στο CAPITAL TODAY ο τέως Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου, Δρ Πανίκος Δημητριάδης. Ο Δρ Δημητριάδης, ο οποίος σήμερα εργάζεται στο Ηνωμένο Βασίλειο ως Καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Leicester, σχολιάζει τις επιπτώσεις που ενδεχομένως να υπάρξουν για το Ηνωμένο Βασίλειο και τα νέα δεδομένα που δημιουργούνται μετά τον διορισμό νέας κυβέρνησης της χώρας. Παράλληλα, αναλύει τις επιπτώσεις για την Κύπρο και εξηγεί γιατί μετά το Brexit δεν αποκλείεται να ακολουθήσει και το Grexit.

Σε συνέντευξή σας στην Financial Times, στις αρχές του 2016, είχατε προειδοποιήσει για τις αρνητικές συνέπειες που θα επιφέρει το Brexit αλλά δεν είχατε εισακουστεί.

Ναι, δυστυχώς οι προειδοποιήσεις που πάρα πολλοί οικονομολόγοι, περιλαμβανομένου και εμού, είχαν απευθύνει μέσω της Financial Times στις αρχές του έτους, δυστυχώς δεν εισακούσθηκαν από την πλειοψηφία των ψηφοφόρων. Στις αρχές του 2016, η εφημερίδα είχε δημοσιεύσει και τις δικές μου απόψεις για το θέμα αυτό, οι οποίες σήμερα - δυστυχώς - επαληθεύονται. Προσωπικά δεν είχα μπει στη λογική των απειλών και των εκβιασμών, όπως είχαν κάνει αυτοί της καμπάνιας υπέρ του Brexit, αλλά είχα προβεί σε μια ορθολογική οικονομική ανάλυση.

Αναταράξεις
Ποιες θεωρείτε σήμερα ως τις κυριότερες επιπτώσεις για το Ηνωμένο Βασίλειο, μετά την απόφαση του Brexit;

Το «κουτί» της Πανδώρας έχει δυστυχώς ανοίξει και δεν μπορεί κανείς να ξέρει ποια θα είναι η τελική κατάληξη. Το μόνο σίγουρο είναι ότι θα υπάρξουν πολλές οικονομικές και πολιτικές αναταράξεις μέχρι να υπάρξει η τελική συμφωνία που θα διέπει τη νέα σχέση της Ε.Ε και του Ηνωμένου Βασιλείου. Ενώ, η αξία της στερλίνας θα συνεχίσει παρουσιάζει μεγάλη μεταβλητικότητα, ανάλογα με τις δυσκολίες που σίγουρα θα προκύπτουν. Στο Ηνωμένο Βασίλειο οι επιδράσεις ήδη γίνονται αισθητές στην αγορά ακινήτων και στη στάση αναμονής που τηρούν πλέον οι επενδυτές. Μεσοπρόθεσμα θα υπάρξει και μείωση των άμεσων επενδύσεων, καθότι οι ξένες εταιρείες και χρηματοιοικονομικοί οργανισμοί θα επιδιώξουν πιο σίγουρες βάσεις μέσα στην Ε.Ε., όπως η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιρλανδία. Αυτές οι εξελίξεις θα δημιουργήσουν ταυτόχρονα υφεσιακές τάσεις και πληθωριστικές πιέσεις. Το εφιαλτικό σενάριο είναι η μεγάλη αύξηση της ανεργίας, μεγάλη μείωση των τιμών ακινήτων, και μια νέα τραπεζική κρίση. Η Τράπεζα της Αγγλίας θα κληθεί να αντιμετωπίσει νέες προκλήσεις, πληθωριστικές πιέσες εν μέσω μιάς φθίνουσας οικονομίας, σε ένα κλίμα μεγάλης αβεβαιότητας και κεφαλαιακών εκροών.

Σε πολιτικό επίπεδο ποιες εξελίξεις αναμένετε;

Οι πολιτικές εξελίξεις θα καθορίσουν τόσο τη μελλοντική σχέση του Ηνωμένου Βασιλείου με την Ε.Ε. όσο και τη δυνατότητα να αποφευχθεί η διάσπαση της χώρας, που θα συμβεί εάν η Σκωτία αποχωρήσει για να ενταχθεί, ως ανεξάρτητη πλέον χώρα, στην Ε.Ε. Θα καθορίσουν επίσης τη δυναμική εξέλιξη της ίδιας της Ε.Ε.

Εκτιμάτε ότι τον δρόμο του Ηνωμένου Βασιλείου θα ακολουθήσουν και άλλες χώρες;

Ναι, δεν αποκλείεται το Brexit να μιμηθούν κι άλλες χώρες, και δεν αποκλείεται επίσης να επανέλθει στο προσκήνιο για ακόμη μια φορά και θέμα Grexit, ανάλογα με τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα και άλλες χώρες. Το εφιαλτικό σενάριο είναι σίγουρα η σταδιακή διάλυση της Ε.Ε., και η άνοδος στην εξουσιά κυβερνήσεων με εσωστρεφή ή/και εθνικιστική ατζέντα. Δυστυχώς πολλοί σήμερα έχουν ξεχάσει ότι η Ε.Ε. ήταν ένα έργο ειρήνης μετά από δύο οδυνηρούς παγκόσμιους πολέμους.

Αισιόδοξο σενάριο υπάρχει για σας;
Υπάρχει φυσικά και ένα δεύτερο - πολύ πιο αισιόδοξο σενάριο - σύμφωνα με το οποίο το Ηνωμένο Βασίλειο αποφασίζει τελικά να μην εξέλθει από την Ε.Ε., αλλά αυτό προς το παρόν δεν είναι το βασικό σενάριο. Θεωρώ ότι η νέα κυβέρνηση της κ. Μέι ορθώς πράττει να μην υποβάλει την επίσημη αίτηση αποχώρησης του Ηνωμένου Βασιλείου προτού αρχίσουν οι διαπραγματεύσεις. Θεωρώ επίσης, θετικό το γεγονός ότι ο ηγέτης της εκστρατείας του Brexit Boris Johnson βρίσκεται σήμερα στην κυβέρνηση ως Υπουργός Εξωτερικών. Δεν αποκλείω το ενδεχόμενο να υπάρξουν δεύτερες σκέψεις ανάμεσα και στους πλέον ενθέρμους υποστηρικτές του Brexit, όταν αρχίσει να γίνεται ευρέως αντιληπτό ότι αυτά τα οποία έλπιζαν να πετύχουν με την έξοδο από την Ε.Ε., δεν είναι εφικτά. Αυτό το σενάριο περιλαμβάνει και πρόωρες εκλογές, με κυρίαρχο θέμα την ανατροπή της απόφασης του δημοψηφίσματος. Ακόμη και με αυτό το αισιόδοξο, για μένα, σενάριο, η αβεβαιότητα η οποία θα συνεχίζεται για αρκετούς μήνες αν όχι και χρόνια, θα επιφέρει μεγάλα πλήγματα στην οικονομία αλλά τουλάχιστον θα αποφευχθούν οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες οικονομικές και πολιτικές επιπτώσεις του Brexit.

Επιπτώσεις στις επενδύσεις
Στην Κύπρο ποιες επιπτώσεις αναμένετε;
Όσον αφορά στην Κύπρο, σίγουρα θα υπάρξουν αρνητικές επιπτώσεις, λόγω των ιδιαίτερα στενών οικονομικών και πολιτικών σχέσεων που υπάρχουν μεταξύ των δύο χωρών. Ο τουρισμός, οι εξαγωγές αγροτικών και άλλων προϊόντων, θα επηρεαστούν αρκετά από τη μείωση της αξίας της στερλίνας και από μιά ενδεχόμενη ύφεση στη Βρετανία, η οποία θα επηρεάσει και την υπόλοιπη Ευρώπη. Πιο σημαντικό όμως, είναι η αβεβαιότητα που έχει δημιουργηθεί γύρω από το μέλλον της ίδιας της Ε.Ε., η οποία και θα επηρεάσει περισσότερο χώρες της περιφέρειας. Πιθανότατα να επηρεαστούν οι επενδύσεις και οι ροές κεφαλαίων, μέχρι τουλάχιστον να ξεκαθαρίσει η εικόνα για το μέλλον της Ε.Ε.

Η Κύπρος του 2016 είναι καλά οχυρωμένη για να αντέξει πιθανούς κραδασμούς;
Το θετικό είναι ότι, η κυπριακή οικονομία σήμερα είναι πιο καλύτερα οχυρωμένη από ποτέ, για να αντιμετωπίσει κλυδωνισμούς.

Γιατί το λέτε αυτό;
Οι κυπριακές τράπεζες έχουν ισχυρή κεφαλαιακή βάση, και είναι σε πολύ καλύτερη θέση να αντιμετωπίσουν νέους κινδύνους. Τα δημόσια οικονομικά βρίσκονται σε βιώσιμη τροχιά, λόγω των μέτρων που πάρθηκαν βάσει του Προγράμματος, ως επίσης και λόγω της μορφής διάσωσης του τραπεζικού συστήματος. Η διάσωση με ίδια μέσα (bail-in) περιόρισε την ανάγκη για επιπρόσθετα υφεσιακά μέτρα λιτότητας, κάτι που θα ήταν αναπόφευκτο αν το δημόσιο χρέος ήταν ψηλότερο κατά 30%. Είναι πλέον διεθνώς αναγνωρισμένο ότι η σχετικά γρήγορη ανάκαμψη που παρουσίασε η κυπριακή οικονομία οφείλεται κυρίως στη μορφή διάσωσης του τραπεζικού συστήματος, η οποία προστάτευσε τον κύπριο φορολογούμενο πολίτη και τις μελλοντικές γενιές από ένα υπέρβαρο δημόσιο χρέος ελληνικών διαστάσεων.

Ο κίνδυνος του Grexit
Η Κύπρος μπορεί να αντέξει τους κλυδωνισμούς τόσο του Brexit, όσο και του Grexit;
Το ενδεχόμενο Grexit δεν αποκλείεται να επανέλθει στο προσκήνιο καθώς, η
ελληνική οικονομία παραμένει και σήμερα η πλέον ευάλωτη στην ευρωζώνη. Το κλίμα στην ευρωζώνη επιβαρύνεται επίσης λόγω και της τραπεζικής κρίσης στην Ιταλία, η οποία, σε συνδυασμό με το Brexit, ενδεχομένως να δημιουργήσει συνθήκες «τέλειας καταιγίδας» η οποία θα κλονίσει την Ε.Ε. στο προσεχές μέλλον. Η κυπριακή οικονομία είναι σήμερα σε πολύ καλύτερη θέση για να αντιμετωπίσει ακόμη και το ενδεχόμενο Grexit, καθώς από τον Μάρτη του 2013 η έκθεση του τραπεζικού συστήματος της Κύπρου στην ελληνική οικονομία έχει περιοριστεί σχεδόν στο μηδέν. Να υπενθυμίσω ότι το 2011 η έκθεση του τραπεζικού της συστήματος ανερχόταν στο 140% του κυπριακού ΑΕΠ, κάτι που οδήγησε σε σειρά υποβαθμίσεων του αξιόχρεου της χώρας, λόγω της ελληνικής κρίσης που εξασθένισε τους ισολογισμούς των τραπεζών που είχαν έκθεση στην Ελλάδα.

Μας λέτε λοιπόν ότι χωρίς “bail in” η Κύπρος σήμερα θα ήταν σίγουρα εκτός ευρωζώνης;
Ένα Grexit το 2012 θα οδηγούσε, σχεδόν αυτόματα, και την Κύπρο σε έξοδο από την ευρωζώνη - αυτό ήταν και το βασικό σενάριο που επικρατούσε τότε στην Ευρώπη, δηλαδή αν φύγει η Ελλάδα θα φύγει μαζί της και η Κύπρος. Σε αντίθεση, το 2015, όταν και πάλι η Ελλάδα κινδύνευε, η Κύπρος ήταν σχεδόν πλήρως οχυρωμένη για τον κίνδυνο αυτό, λόγω του ring-fencing που πραγματοποιήθηκε το 2013 και ίσως και γι’ αυτό πολλοί θεωρούσαν ότι τότε η ευρωζώνη θα μπορούσε να επιβιώσει και χωρίς την Ελλάδα.

ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ
Ο Δρ Πανίκος Δημητριάδης είναι Καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο του Leicester στο Ην. Βασίλειο, όπου διδάσκει μακρoοικονομικά και τραπεζικά μαθήματα. Έχει διδακτορικό τίτλο από το Πανεπιστήμιο Cambridge. Εξελέγη εταίρος της Βρετανικής Ακαδημίας Κοινωνικών Επιστημών το 2011. Διετέλεσε Διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου από τον Μάιο του 2012 μέχρι τον Απρίλιο του 2014.