Άγχος: Αίτια και αντιμετώπιση

Λουΐζα Θεοφάνους - Ιωακείμ
Συμβουλευτική Ψυχολόγος - Ψυχοθεραπεύτρια
*B.Sc. (Hons), M.Sc., MBACP
[email protected], 22 376950 - 96 319724

Άγχος είναι η αντίδραση που έχουμε - ψυχολογικά, σωματικά και στη συμπεριφορά μας - όταν νιώθουμε πως δεν μπορούμε να ανταπεξέλθουμε ικανοποιητικά σε κάτι που έχουμε να αντιμετωπίσουμε. Σε συναισθηματικό επίπεδο, το άγχος εκδηλώνεται με συναισθήματα έντασης, αγωνίας, ανησυχίας, σύγχυσης, δυσκολίας συγκέντρωσης και νευρικότητας. Τα συναισθήματα αυτά συχνά σωματοποιούνται, δηλαδή εκδηλώνονται με σωματικά συμπτώματα, παρόλο που η βάση τους είναι ψυχολογική. Έτσι, ο άνθρωπος που υποφέρει με άγχος, μπορεί να έχει συχνούς πονοκεφάλους, πόνους στο στήθος και στο στομάχι κ.ά. Τα συμπτώματα αυτά συχνά του προκαλούν κούραση και δυσφορία. Ο άνθρωπος που υποφέρει με άγχος, συχνά κινείται νευρικά και ασυντόνιστα, είναι αφηρημένος, μιλά και κινείται πολύ γρήγορα, δεν έχει υπομονή να ολοκληρώσει κάτι.

Στην ψυχολογία διαχωρίζουμε το άγχος που οφείλεται σε πραγματικά γεγονότα του παρόντος (όπως η απώλεια εργασίας, υγείας ή σημαντικής σχέσης), το οποίο ονομάζουμε πραγματικό άγχος ή στρες, από το λεγόμενο νευρωτικό άγχος. Στις περιπτώσεις του πραγματικού άγχους συνήθως χρειάζονται πρακτικές αλλαγές, χρόνος και στήριξη προς το άτομο που υποφέρει, ώστε να μπορέσει να αποδεχθεί ή να αντιμετωπίσει - κατά περίπτωση - μια δύσκολη κατάσταση. Το νευρωτικό άγχος δεν επηρεάζεται ιδιαίτερα από τις εξωτερικές συνθήκες ζωής κάποιου, συνήθως είναι χρόνιο και σχετίζεται με τραυματικά βιώματα του παρελθόντος (συχνά της παιδικής ηλικίας), εσωτερικές ψυχικές συγκρούσεις και θέματα προσωπικότητας του ατόμου, όπως ανασφάλειες, φοβίες, καταναγκασμούς, τάσεις εξάρτησης και άλλα.

Οι σημαντικότεροι από τους παράγοντες που διερευνώνται στην κατανόηση και αντιμετώπιση του άγχους θεωρούνται οι ακόλουθοι: καταπιεσμένα συναισθήματα όπως ο θυμός ή σεξουαλικές επιθυμίες, αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα, ανικανοποίητες επιθυμίες, συνειδητοί ή υποσυνείδητοι φόβοι, ενοχές και φόβος ενοχών, χαμηλή αυτοεκτίμηση και αυτοπεποίθηση.

Ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να αξιολογήσει αν το άγχος είναι πραγματικό ή νευρωτικό. Στις περιπτώσεις του νευρωτικού άγχους, η επαγγελματική βοήθεια θεωρείται απαραίτητη. Τα αγχολυτικά φάρμακα, αν και προσφέρουν σε πολλούς ανθρώπους μια άμεση ανακούφιση από την ένταση, δεν προσφέρουν οριστική επίλυση του προβλήματος, καθώς δεν αντιμετωπίζουν θέματα προσωπικότητας και συναισθημάτων. Αντίθετα, με την ψυχοθεραπεία, ο άνθρωπος που υποφέρει μπορεί να επεξεργαστεί τα καταπιεσμένα βιώματα και συναισθήματα, τα αλληλοσυγκρουόμενα συναισθήματα, τους φόβους και άλλες ανησυχίες του. Με την αυτοέκφραση και τον διάλογο, αποκτάται η αυτογνωσία που οδηγεί σε συναισθηματική απελευθέρωση από τα δεσμά του άγχους.