ΛΕΩΦΟΡΕΙΟ ΜΟΥ, ΤΑΛΑΙΠΩΡΙΑ ΜΟΥ!
Μια περιδιάβαση και μια συνομιλία με τον γενικό διευθυντή του ΟΣΕΛ, ανατρέπει τα δεδομένα…
ΤΟΥ ΣΩΦΡΟΝΗ ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΕΟΥΣ
Οικονομολόγος-Νομικός

Η σημασία του λεωφορείου για την οικονομία είναι γνωστή. Έρευνες αλλά και η λογική κάνουν λόγο για λιγότερες ώρες μποτιλιαρίσματος, καλύτερη εργασιακή πρόσβαση, λιγότερα έξοδα νοικοκυριών, αύξηση διαθέσιμου εισοδήματος, μείωση μεταβιβαστικών πληρωμών στα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα, μέχρι και εξοικονόμηση καυσίμων και ενέργειας, μείωση ρύπων, προστασία περιβάλλοντος, λιγότερο στρες και άγχος και μείωση δυστυχημάτων. Η λίστα παραμένει ανεξάντλητη στον βαθμό που τα λεωφορεία και η λειτουργία τους αποδίδει.
Στη Λευκωσία, τα προβλήματα είναι γνωστά και πάνω κάτω όλοι όσοι χρησιμοποίησαν το λεωφορείο καταλήγουν στα ίδια περίπου συμπεράσματα, όπως έπραξα και εγώ δοκιμάζοντας το λεωφορείο για μια μέρα. Αφού κατέγραψα τις εμπειρίες μου, αποφάσισα να θέσω τις παρατηρήσεις μου, ενώπιον του γενικού διευθυντή του ΟΣΕΛ, Ανδρέα Αθανασιάδη.
Αν και υπάρχουν θετικά, όπως η καθαριότητα των λεωφορείων και ο επαρκής κλιματισμός, εντούτοις αυτά επισκιάζονται από τα διάφορα προβλήματα που εντόπισα, σε ό,τι αφορά τη διαδρομή και την όλη εμπειρία μου.
Οι στάσεις είναι ανεπαρκείς και σε πολλές από αυτές λείπουν τα προστατευτικά κουβούκλια, ούτε υπάρχουν χάρτες. Επίσης, η ιστοσελίδα του ΟΣΕΛ δεν είναι ενημερωμένη, το κόμιστρο είναι πολύ ψηλό και δεν υπάρχουν αρκετές συνδεόμενες στάσεις· το χειρότερο δε είναι η αναμονή και η καθυστέρηση που επιφέρει η χρήση του λεωφορείου. Χαρακτηριστικά αναφέρω πως, με το λεωφορείο χρειάστηκα λίγο περισσότερο από δυο ώρες για μια διαδρομή (Μακαρίου - Πλατεία Σολωμού - Δημαρχείο Στροβόλου - και πίσω στην Πλατεία Σολωμού), που σε ανάλογη κίνηση θα πραγματοποιούσα εντός 20 - 30 λεπτών με το αυτοκίνητο.
Τα παράπονα των οδηγών, από την άλλη, πολλά. Πρωταρχικά, και μεταξύ άλλων, αναφέρουν ότι δεν υπάρχει ουσιαστικός διάλογος μεταξύ οδηγών - που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή - και διεύθυνσης για το πώς θα μπορούσε να βελτιωθεί το υπάρχον σύστημα. Επιπλέον, η κατανομή γραμμών και ωραρίων, ιδιαίτερα μεταξύ έκτακτων και μόνιμων οδηγών, δημιουργεί προβλήματα στις εργασιακές σχέσεις. Αλλά και η οδική αρωγή των πλείστων οδηγών Ι.Χ. για το λεωφορείο είναι, στην καλύτερη περίπτωση, παραπληροφορημένη, καθώς η προτεραιότητα που οφείλεται να δίνεται στο λεωφορείο είναι ανύπαρκτη. Οι καβγάδες συχνοί και η απουσία κατάλληλων στάσεων σημαίνει, μεταξύ άλλων, πρόσθετο άγχος για τον οδηγό και κίνδυνο για όσους περιμένουν το λεωφορείο. Σε όλα αυτά, φυσικά κυριαρχεί η απορία του «γιατί;».
Η απάντηση ξαφνιάζει
Ο Ανδρέας Αθανασιάδης, γενικός διευθυντής του ΟΣΕΛ, ανατρέποντας προκαταλήψεις, εξηγεί την πραγματική φύση των πραγμάτων. Τα όσα ακολουθούν αποτελούν την ουσία της συζήτησης που είχα μαζί του.
Η πορεία στον ΟΣΕΛ
Τελειώνοντας το ΑΤΙ, μετανάστευσε στις ΗΠΑ όπου και εργάστηκε επιτυχώς για δέκα χρόνια, ενώ παράλληλα απόκτησε ΜΒΑ σε Operation Management. Η επιθυμία του να επιστρέψει στον τόπο του, τον έφερε πίσω στην Κύπρο.
Έχοντας προϋπηρεσία δεκατριών χρόνων - δέκα εκ των οποίων στην KPMG - κατά τη διάρκεια της οποίας μελέτησε και πρότεινε λύσεις σε ό,τι αφορά την αναδιοργάνωση των δημοσίων οργανισμών, και ενώ η μελέτη του σχετικά με το κόστος της γραφειοκρατίας στις επιχειρήσεις είδε το φως της δημοσιότητας, θεωρείται το πιο αρμόδιο άτομο για έναν οργανισμό όπως ο ΟΣΕΛ. Ένας οργανισμός που κινείται σε αυτήν την γκρίζα ζώνη της αβάστακτης γραφειοκρατίας και ενός μεταβατικού σχεδίου από διάσπαρτες οικογενειακές επιχειρήσεις (ΠΕΑΛ). Επιχειρήσεις οι οποίες πολλές φορές δρούσαν χαοτικά και ανταγωνιστικά, σε μια κοινοπραξία εταιρειών με περίπου 400 άτομα που προσπαθούν να εξυπηρετήσουν την πρωτεύουσα, στην οποία δεν υπάρχουν καν οι πολεοδομικές προδιαγραφές για δημόσιες συγκοινωνίες. Ο κ. Αθανασιάδης δηλώνει πως δεν φοβάται τις μεγάλες αλλαγές και στον ενάμισι περίπου χρόνο που είναι εκεί, έχουν επιτευχθεί αρκετές.
Το φταίξιμο εκεί που πρέπει
Οι στάσεις, από την κατασκευή μέχρι και τη συντήρηση, αποτελούν ευθύνη των Δήμων - και όπου δεν υπάρχουν, των Δημοσίων Έργων. Το ύψος του κομίστρου καθορίζεται από την κυβέρνηση (τα έσοδα του οποίου και εισπράττει) και όχι από τον ΟΣΕΛ, ο οποίος θα επιθυμούσε ένα χαμηλότερο κόμιστρο, τουλάχιστον σε ό,τι αφορά τις αστικές διαδρομές.
Σε ό,τι αφορά επιδοτήσεις, συγκριτικά ο ΟΣΕΛ είναι πιο κερδοφόρος από τις ΠΕΑΛ - οι οποίες επίσης επιδοτούνταν, αλλά στο σημείο που να μην παρουσίαζαν ζημιά. Εξάλλου, οι δημόσιες συγκοινωνίες δεν είναι πουθενά κερδοφόρες και η επιδότηση είναι φαινόμενο που εμφανίζεται παντού, απλά σε ορισμένες περιπτώσεις διαφέρει η μέθοδος, π.χ. παραχώρηση δικαιωμάτων χρήσης γης, αντί χρηματική επιδότηση.
Το στοίχημα είναι το κέντρο
Τα λεωφορεία εκτός κέντρου είναι συνήθως γεμάτα με σχετικά επαρκείς διαδρομές. Το μεγάλο πρόβλημα εστιάζεται στην αστική περιοχή.
Αν και υπάρχει ο νέος στόλος των 120 λεωφορείων, εντούτοις η επέκταση των δρομολογίων και της συχνότητας των διαδρομών, δεν είναι εύκολη. Η σύμβαση προβλέπει συγκεκριμένες διαδρομές, με συγκεκριμένη συχνότητα. Το κράτος επιδοτεί κατά χιλιόμετρο διαδρομής και οποιαδήποτε μεγάλης έκτασης αλλαγή μόνο, οπόταν ουσιαστικά χρειάζεται την τροποποίηση της σύμβασης και αυτό αποτελεί πρωτοβουλία της κυβέρνησης· και - δυστυχώς - στο όλο θέμα, υπάρχουν διάφορες συζητήσεις.
Ο κ. Αθανασιάδης αναμένει πως η πεζοδρόμηση της Μακαρίου, όπου και θα επιτρέπεται η διέλευση μόνο λεωφορείων, θα πείσει για την αξία του λεωφορείου.
Η κυβέρνηση δεν δρα πάντα ομαλά
Ο γενικός διευθυντής του ΟΣΕΛ θα ήθελε να δει στο τραπέζι μια κοινοπραξία υπουργείων, με κοινό στόχο τη βελτίωση των δημοσίων μεταφορών. Το θέμα αγγίζει τα Υπουργεία Συγκοινωνιών, Οικονομικών, Περιβάλλοντος και τον ΚΟΤ, ωστόσο το όλο σενάριο φαντάζει εφιαλτικά απόμακρο και όπως χαρακτηριστικά δηλώνει και ο ίδιος: «Τα υπουργεία δρουν ανεξάρτητα, ακόμα και ανταγωνιστικά, οι δομές είναι κακές και τα κανάλια επικοινωνίας δεν είναι επισημοποιημένα».
Κίνητρα, αλλά και αντικίνητρα
Η αγορά είναι μικρή και όσο η προτεραιότητα δεν δίνεται στο λεωφορείο ζημιώνει την κοινωνία. Όλα αυτά όμως, ωχριούν μπροστά στη νοοτροπία μας για τη μη χρήση λεωφορείου.
Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει «καταλήξαμε να θεωρούμε το λεωφορείο ως ένα όχημα μεταφοράς ξένων εργατών, έχοντας κατά νου την ταλαιπωρία που ζούσαμε με το λεωφορείο το ’70. Η παγκόσμια μέρα κινητικότητας, κατά την οποία παραχωρήθηκε δωρεάν η χρήση του λεωφορείου, προσέλκυσε πολύ κόσμο, πράγμα που καταδεικνύει πως ίσως οι συνήθειες μας είναι έτοιμες για αλλαγή».
Ο ΟΣΕΛ χρειάζεται κίνητρα για να μπορέσει να είναι πιο αποδοτικός, όπως στάσεις, φθηνότερο κόμιστρο κ.τ.λ., αλλά και αντικίνητρα, όπως λεωφορειολωρίδες, αυστηρότερη εφαρμογή του ΚΟΚ και ίσως, ένα μοντέλο τύπου Λονδίνου (όπου καταβάλλεται ένα σημαντικό ποσό για τη χρήση Ι.Χ. ανάλογα με τη ζώνη που επιθυμείς να κινηθείς).
Το πρόβλημα πρόσβασης αναπήρων, η εκπαίδευση οδηγών, η αγορά κατάλληλων λεωφορείων και η μετατροπή των ελλειμματικών υφιστάμενων, ξεκινά να λύνεται, ενώ υπάρχει σε εξέλιξη η προσπάθεια προκήρυξης διαγωνισμού αγοράς νέων λεωφορείων. Επιπλέον, υπάρχει πρόθεση εγκατάστασης καμερών και χρήσης ακυρωτικών μηχανών, επαναφορτιζόμενης κάρτας με χαμηλότερο κόμιστρο - η οποία ίσως και να χρησιμοποιείται και ως αναγνωριστική ταυτότητα σε άλλους οργανισμούς - και η εγκατάλειψη του «κόλπου» των λεωφορείων.
Εν κατακλείδι
Ο κ. Αθανασιάδης δηλώνει πως «πάντα ακολουθούμε τη στρατηγική της ανοικτής πόρτας προς τους οδηγούς» ενώ παρόμοια στάση ακολουθεί και στις συνεργασίες του με όλα τα άλλα ενδιαφερόμενα μέλη. Από την άλλη, δεν αρνείται και το ενδεχόμενο ανάμειξης της ιδιωτικής πρωτοβουλίας και του επιχειρηματικού κόσμου.
Γνωρίζει τα προβλήματα του λεωφορείου, από την ανεπάρκεια στάσεων και το ψηλό αστικό κόμιστρο, μέχρι την ανάγκη αναβάθμισης της ιστοσελίδας του ΟΣΕΛ και την εξεύρεση διαφορετικών τρόπων επιδοτήσεων του οργανισμού.
Εν κατακλείδι, κατακλείδι
Η δική μου συμβουλή είναι αυτή· εάν έχετε μόνο μια απλή μονή διαδρομή να κάνετε, το λεωφορείο μπορεί να αποτελέσει μια ευχάριστη εμπειρία, ιδιαίτερα όταν με 1.5 ευρώ μπορείτε να βρεθείτε στην πλατεία του Τροόδους και την Κακοπετριά, ωστόσο αποφεύγετε τις άτυπα συνδεόμενες διαδρομές και, πάσας φύσεως, διπλές διαδρομές.
Ελπίζω οι αρμόδιοι επί του θέματος να επιληφθούν των προβλημάτων το συντομότερο, όσο δύσκολα κι αν φαντάζουν. Αν και θέτοντας τον κ. Αθανασιάδη επί του τιμονιού αποτελεί μια καλή αρχή, θεωρώ ότι για να καταστεί πιο παραγωγικός ο ΟΣΕΛ χρειάζεται μια πραγματική συνεργασία όλων.