Εάν δεν επιθυμεί να συνεχιστεί ο βίαιος κύκλος του Ισλαμικού Κράτους, πρέπει ν' αναλάβει δράση

Οι στρατιωτικές επιλογές της Ευρώπης έναντι του ISIS

Η προσέγγιση του «Ευρωπαϊκού Φρουρίου», όπου τα προβλήματα πέρα από τα σύνορά της αγνοούνται ή παραβλέπονται και οι Ευρωπαίοι, ασκώντας την εσωστρέφεια ως εξωτερική πολιτική, δεν επηρεάζονται από αυτά, δεν αποδίδει

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ
αβελτηρία οδηγεί σε καταστροφικά αποτελέσματα

ΑΝΑΓΚΑΙΕΣ
εντατικές επιθέσεις εις βάρος τους από χερσαίες δυνάμεις

Η ΑΔΙΑΦΟΡΙΑ
της Ε.Ε. προς τις πηγές αστάθειας στην περιφέρειά της αποδείχτηκε πολύ κοστοβόρα

ΤΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΛΕΝΤΑΚΗ*

Το ερώτημα που εγείρεται από τις δυσοίωνες εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο είναι το πώς θα αντιμετωπίσει η Ευρώπη το Ισλαμικό Κράτος. Η προσέγγιση του «Ευρωπαϊκού Φρουρίου» (European Fortress), όπου τα προβλήματα πέρα από τα σύνορά της αγνοούνται ή παραβλέπονται και οι Ευρωπαίοι, ασκώντας την εσωστρέφεια ως εξωτερική πολιτική, δεν επηρεάζονται από αυτά, δεν αποδίδει. Το κατά φαντασίαν «Ευρωπαϊκό Φρούριο» αποδείχτηκε ότι δεν είναι τίποτα άλλο από στρουθακαμηλισμός, καθώς το 2015 πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες και μετανάστες από μουσουλμανικές χώρες κατέφυγαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η στρατηγική προσέγγιση του «Ευρωπαϊκού Φρουρίου» θα λειτουργούσε αν τουλάχιστον οι συγκρούσεις στην περιφέρειά της δεν είχαν κανέναν αντίκτυπο στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αντιθέτως, με πάνω από ένα εκατομμύριο πρόσφυγες και τρομοκράτες που χρησιμοποίησαν επιτυχώς τις προσφυγικές ροές για να διεισδύσουν στην Ευρώπη, χωρίς να γίνουν αντιληπτοί από τις αντιτρομοκρατικές υπηρεσίες, αποδεικνύεται ότι η ευρωπαϊκή αβελτηρία οδηγεί σε καταστροφικά αποτελέσματα. Η Ε.Ε., αν δεν επιθυμεί να συνεχιστεί ο βίαιος κύκλος του Ισλαμικού Κράτους, οφείλει ν' αναλάβει στρατιωτική δράση εναντίον του, όμως πρώτα πρέπει να εξεταστούν επισταμένα οι πολεμικές επιλογές των Ευρωπαίων.

Οι ευρωπαϊκές αεροπορικές επιθέσεις
Από την Ευρώπη μόνο το Βέλγιο, η Βρετανία, η Γαλλία και η Ολλανδία έχουν διεξαγάγει αεροπορικές επιθέσεις κατά του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία και το Ιράκ. Όμως, η τελική τύχη του Χαλιφάτου θα εξαρτηθεί από τις χερσαίες επιχειρήσεις εις βάρος του, που θα έχουν ως στόχο την ανακατάληψη των κοινοτήτων και πετρελαιοπηγών που τελούν υπό τον έλεγχό του. Ακόμα και αν όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνέβαλλαν στην αεροπορική εκστρατεία κατά του Ισλαμικού Κράτους δεν θα μπορούσαν να το καταβάλουν πλήρως. Οι αεροπορικές επιθέσεις εις βάρος των Ισλαμιστών σαφώς περιορίζουν τις επιθετικές τους ικανότητες, αποτρέποντάς τους από το να συγκεντρώνουν τα στρατεύματά τους με ασφάλεια για την διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων. Ωστόσο για να αποχωρήσουν οι Ισλαμιστές από τις κατοικημένες υπό τον έλεγχόν τους περιοχές, είναι αναγκαίες εντατικές επιθέσεις εις βάρος τους από χερσαίες δυνάμεις. Οι ένοπλοι ισλαμιστές χρησιμοποιούν κτήρια κατοικημένα από πολίτες ως ανθρώπινες ασπίδες για να αποθηκεύουν τον οπλισμό τους και να χρησιμοποιούν ως ορμητήρια για να εξαπολύουν επιθέσεις εναντίον των κρατικών δυνάμεων. Οι χερσαίες δυνάμεις, εν αντιθέσει με τις αεροπορικές, έχουν τη δυνατότητα να ξεχωρίζουν τους ένοπλους εχθρούς τους από τους άοπλους πολίτες. Όμως για τις απαραίτητες χερσαίες επιχειρήσεις κατά του Ισλαμικού Κράτους προϋποτίθενται πολύ καλά εκπαιδευμένοι και πειθαρχημένοι στρατιώτες, που έχουν αναπτύξει υψηλό βαθμό συνοχής στις μονάδες τους.

Οι σύμμαχοι της Δύσης
Από τους συμμάχους της Δύσης στην περιοχή, μόνο κάποιες κουρδικές οργανώσεις διαθέτουν τέτοιας ποιότητας ένοπλες δυνάμεις, αλλά πάσχουν από άλλα πολύ σοβαρά προβλήματα. Οι αξιόμαχες κουρδικές δυνάμεις είναι ολιγάριθμες, πολλές κουρδικές οργανώσεις αυτοάμυνας σχετίζονται με Κούρδους αυτονομιστές, που στις μέρες μας έχουν εξαπολύσει μία τρομοκρατική εκστρατεία κατά της Τουρκίας. Παράλληλα, οι κουρδικές ηγεσίες φαίνονται να στοχεύουν στην αυτονόμηση των περιοχών τους, κάτι που ανησυχεί την Βαγδάτη ως προς το Ιράκ, αλλά και την Άγκυρα ως προς τη Συρία. Οι Σύριοι αντιφρονούντες του Ελεύθερου Συριακού Στρατού έχουν δεχτεί γενναιόδωρη υλική υποστήριξη από τη Δύση και παρόλ’ αυτά εξακολουθούν να αποδεικνύονται τελείως ανίκανοι στις πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον του καθεστώτος του Άσαντ και των Ισλαμιστικών οργανώσεων της περιοχής. Θεωρούνται μετριοπαθείς, παρότι πολλοί από αυτούς έχουν προβεί σε απίστευτες ακρότητες και αποδείχτηκαν πλήρως αναξιόπιστοι ως στρατιωτική δύναμη και πολιτικός σύμμαχος της Δύσης, όταν 3000 από αυτούς αυτομόλησαν στο Ισλαμικό Κράτος με τον πολεμικό εξοπλισμό που τους είχε παραχωρήσει η Δύση. Καθ’ όλη τη διάρκεια του Συριακού Εμφυλίου ο Ελεύθερος Συριακός Στρατός ήταν η πιο αδύναμη παράταξη και δίχως υλική υποστήριξη και μισθούς από τη Δύση, θα είχε αφανιστεί προ πολλού, καθώς πάσχει από χαμηλό ηθικό και πολύ υψηλό αριθμό λιποτακτών.

Η κυβέρνηση του Ιράκ
Η τωρινή κυβέρνηση του Ιράκ έχει διαβεί πολλά θετικά βήματα ως προς την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Σουνιτών και Σιιτών στο Ιράκ, μετά την πτώση του αλ Μάλικι από την πρωθυπουργία, και στοχεύει στη διατήρηση της ενότητας της χώρας. Η αδυναμία της Βαγδάτης είναι ότι οι άμεσα ελεγχόμενες ένοπλες δυνάμεις της πάσχουν από φτωχή οργάνωση. Αυτή η κατάσταση υποχρεώνει την ιρακινή κυβέρνηση στο να βασίζεται για την διεξαγωγή στρατιωτικών επιχειρήσεων σε μεγάλο βαθμό σε σιιτικές πολιτοφυλακές, που όμως σχετίζονται με το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν. Οι ιρακινές ένοπλες δυνάμεις σήμερα, χάρη στη στρατιωτική υποστήριξη της Δύσης και του Ιράν, ανακτούν σημαντικά τμήματα των εδαφών που είχαν κατακτηθεί από το Ισλαμικό Κράτος. Όμως έδειξαν πολύ κακή συμπεριφορά απέναντι στον άμαχο πληθυσμό των Σουνιτών κατά την ανακατάληψη του Τικρίτ. Η εκδικητικότητά τους απέναντι στους Σουνίτες κάνει πιο δύσκολο το έργο της συμφιλίωσης ανάμεσα στις κοινότητες των Σιιτών και Σουνιτών, των οποίων η αντιπαράθεση αποτελεί το κύριο αίτιο της βίας στο Ιράκ από τότε που ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος του 2006. Σήμερα διεξάγεται η πολιορκία της Φαλούτζα από ιρακινές αντιτρομοκρατικές δυνάμεις, της μεγαλύτερης πόλης του Δυτικού Ιράκ υπό τον έλεγχο του Ισλαμικού Κράτους. Οι Ισλαμιστές έχουν μετατρέψει τον άμαχο πληθυσμό της πόλης σε ανθρώπινη ασπίδα και έχουν προκαλέσει ανθρωπιστική κρίση, καθώς δεν του επιτρέπουν να διαφύγει από την εμπόλεμη ζώνη και οι άνθρωποι αφανίζονται από ασιτία κάτω από τις τραγικές συνθήκες της πολιορκίας. Οι ελπιδοφόρες αναλύσεις ότι επίκειται σύντομα κατάρρευση του Ισλαμικού Κράτους θα αποδειχτούν φαύλες. Στη Φαλούτζα πριν από δώδεκα χρόνια είχαν χρειαστεί πάνω από δεκατρείς χιλιάδες στρατιώτες των συμμαχικών δυνάμεων για να εκκαθαρίσουν ισλαμιστές, που είχαν μικρή προετοιμασία για τη μάχη. Σήμερα, ύστερα από δύο χρόνια κατοχής της Φαλούτζα από το Ισλαμικό Κράτος, οι Ισλαμιστές έχουν κατασκευάσει αμέτρητα τούνελ για να αποφεύγουν τον εντοπισμό κατά τους ελιγμούς τους εναντίον των κυβερνητικών δυνάμεων, γνωρίζουν καλά την πόλη και κρατούν ομήρους τους κατοίκους της. Το πως οι ιρακινές κρατικές δυνάμεις, που μάχονται για την επανάκτηση της Φαλούτζα, θα χειριστούν την ομηρεία των άμαχων Σουνιτών από τους Ισλαμιστές, θα κρίνει σε μεγάλο βαθμό τις ελπίδες της νόμιμης κυβέρνησης της Βαγδάτης για την αποκατάσταση της ομαλότητας στην περιοχή, δυστυχώς όμως μέχρι στιγμής η κατάσταση όλο και χειροτερεύει.

Ο ρόλος των ΗΠΑ και της Βρετανίας
Οι ΗΠΑ και η Βρετανία έχουν εξαπολύσει μέρος των Ειδικών Δυνάμεών τους στη Συρία, στοχοποιώντας την ηγεσία του Ισλαμικού Κράτους. Όμως μερικές εκατοντάδες των πιο εκπαιδευμένων μελών των Δυτικών ενόπλων δυνάμεων δεν μπορούν να ανατρέψουν από μόνοι τους το Ισλαμικό Κράτος και σε καμία περίπτωση δεν έχουν τη δυνατότητα να ελέγξουν κατοικημένες περιοχές, παρέχοντας ασφάλεια στους κατοίκους τους. Η στρατηγική του “αποκεφαλισμού της εχθρικής ηγεσίας” (leadership decapitation) είναι αμφίβολης αξίας, καθώς οι σκοτωμένοι διοικητές του Ισλαμικού Κράτους πρόκειται να αντικατασταθούν με άλλους αξιωματικούς βάσει αξιοκρατικών κριτηρίων, όπως η απόδοσή τους στα πεδία μάχης. Το μόνο που θα πετύχει αυτή η στρατηγική θα είναι η ανανέωση της στρατιωτικής ηγεσίας του Ισλαμικού Κράτους.

Η διοίκηση των ενόπλων δυνάμεων του ΙΚ
Είναι σημαντικό να έχουμε υπ' όψιν, ότι οι ένοπλες δυνάμεις του Ισλαμικού Κράτους πλέον διοικούνται από Ιρακινούς σουνίτες, πρώην υποστηρικτές του Ιρακινού Μπάαθ, οι οποίοι κατά το πρόσφατο παρελθόν ήταν τα πιο ικανά στελέχη των ιρακινών ενόπλων δυνάμεων και οι πιο εντυπωσιακές στρατιωτικές επιτυχίες του Ισλαμικού Κράτους οφείλονται στις ικανότητές τους. Αν η Ε.Ε. ακολουθήσει το παράδειγμα των ΗΠΑ στέλνοντας Ειδικές Δυνάμεις με αεροπορική υποστήριξη, θα διεξάγει μια στρατιωτική παρέμβαση στη Συρία χαμηλού κόστους που θα περιορίσει ώς ένα βαθμό την επέκταση των Ισλαμιστών, αλλά αμφίβολης αξίας, καθώς αυτή η προσέγγιση δεν δίνει λύση στην έλλειψη ασφάλειας του συριακού πληθυσμού, ούτε μειώνει τις ροές Ευρωπαίων εθελοντών προς το Ισλαμικό Κράτος. Ακόμα και αν αναγκαστεί να υποχωρήσει το Ισλαμικό Κράτος από την Συρία, εφόσον δεν υπάρχουν εκεί ισχυρές ένοπλες δυνάμεις για να καταλάβουν τις πρώην περιοχές υπό τον έλεγχό του, το κενό θα το γεμίσει κάποια άλλη ισλαμιστική οργάνωση σαν την αλ Νούσρα. Η αλ Νούσρα υπηρετεί τα συμφέροντα τής αλ Κάιντα στη Συρία και αποτελεί τον ισχυρότερο ανταγωνιστή του Ισλαμικού Κράτους για τον έλεγχο των περιοχών όπου κατοικούν Σύριοι Σουνίτες, οι οποίοι αποτελούν και τη συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού της χώρας.

Η ανάγκη μιας ευρωπαϊκής επέμβασης στη Συρία
Ο αντικειμενικός στόχος της Δύσης στη Συρία οφείλει να είναι η παροχή ασφάλειας και πολιτικής σταθερότητας προς τον πληθυσμό της Συρίας, ανεξαρτήτως θρησκεύματος και εθνικής ομάδας. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μόνο αν σύσσωμη η Ε.Ε. αποφασίσει να επέμβει στην περιοχή και να αποκαταστήσει την ομαλή λειτουργία του συριακού κράτους μέσω μιας μεγάλης έκτασης στρατιωτικής επέμβασης. Έχοντας αποκτήσει πολύτιμες γνώσεις από την πολύ επίπονη εμπειρία του εκδημοκρατισμού του Ιράκ κατά την περίοδο 2003-2011, η Ε.Ε. κατέχει τη δυνατότητα να επαναλάβει αυτό το εγχείρημα στη Συρία με επιτυχία. Πλέον φαίνεται ότι δεν υπάρχουν άλλες επιλογές αν η Ε.Ε. επιθυμεί να τερματίσει τις προσφυγικές ροές προς τα εδάφη της και τις τρομοκρατικές επιθέσεις στις πρωτεύουσές της. Ως πολεμικό εγχείρημα μια μεγάλης έκτασης επέμβαση στη Συρία, που θα διαλύσει το Ισλαμικό Κράτος και τις λοιπές Ισλαμιστικές οργανώσεις, υποχρεώνοντας τον Άσαντ και τη Ρωσία σε έναν πολιτικό συμβιβασμό, δεν αποτελεί κάτι το ιδιαίτερα δύσκολο σε σχέση με το τι έχουν πετύχει οι Ευρωπαίοι στο πρόσφατο παρελθόν σε αυτό το πεδίο. Ο Άσαντ πάνω απ' μ όλα επιθυμεί τη επιβίωσή του και να αποφύγει να απαντήσει στη Δικαιοσύνη για τα εγκλήματα που έχουν διαπράξει οι δυνάμεις του, επίσης φαίνεται να έχει συμβιβαστεί με το ότι δεν πρόκειται να ξανακυβερνήσει τη Συρία. Η Μόσχα με την πρόσφατη περιορισμένη επέμβασή της στην περιοχή έδειξε ότι ενδιαφέρεται περισσότερο για την εξασφάλιση της ύπαρξης της ναυτικής της βάσης στη Λατάκεια, παρά για την τελική τύχη των Σύρων Μπααθιστών. Το μεγαλύτερο κόστος για τους Ευρωπαίους θα προέλθει από την ανοικοδόμηση της Συρίας και την επιστροφή της ομαλότητας στη χώρα. Όσο παράδοξο και αν ακούγεται, η αδιαφορία της Ε.Ε. προς τις πηγές αστάθειας στην περιφέρειά της αποδείχτηκε πολύ πιο κοστοβόρα, απ' ό,τι θα ήταν μια πολιτική παρέμβαση στον Συριακό Εμφύλιο όταν ξέσπασε το 2011. Το κόστος της σταθεροποίησης της Συρίας θα μπορούσε να μειωθεί για τους Ευρωπαίους, καθώς θα ωφεληθούν και οι γείτονες της Συρίας όπως το Ισραήλ, η Ιορδανία, ο Λίβανος και η Τουρκία και γι’ αυτό θα υπήρχαν πολλοί λόγοι να συνδράμουν την ευρωπαϊκή προσπάθεια.

Καρκίνωμα το Χαλιφάτο…
Ο πιο απλός τρόπος που μπορεί να εξηγηθεί το πρόβλημα του Ισλαμικού Κράτους είναι αν το παρομοιάσει κανείς με τον καρκίνο. Αυτήν τη στιγμή έχουμε περάσει το στάδιο της πρόληψης κατά της ασθένειας, που υπήρχε στην αρχή του Συριακού Εμφυλίου το 2011 και βρισκόμαστε αντιμέτωποι με το Ισλαμικό Κράτος που έχει εξελιχθεί σε όγκο. Οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί και η στόχευση διοικητών από ειδικές δυνάμεις έχουν την ίδια αποτελεσματικότητα κατά του Ισλαμισμού με εκείνην της ασπιρίνης κατά του καρκίνου. Κάποιος που πάσχει από όγκο, δυστυχώς χρειάζεται πολύ ακριβή και επίπονη θεραπεία, όπως οι χειρουργικές επεμβάσεις και η χημειοθεραπεία. Επειδή η Ευρώπη δεν πήρε μέτρα στην αρχή της σύρραξης, πλέον αντιμετωπίζει αυτήν την μακάβρια πρόκληση, όσο δηλαδή δεν αποδέχεται να εμπλακεί με το σύνολο των δυνάμεών της για να αποκαταστήσει το κράτος της Συρίας, το οποίο δημιούργησε η ίδια πριν από έναν αιώνα, θα συνεχίσει να αυξάνεται το κόστος της αντιμετώπισης του προβλήματος, που μοιραία θα εξακολουθήσει να διογκώνεται. Πρόσφατα ήταν η επέτειος των εκατό χρόνων από τη σύναψη της συμφωνίας του Sykes-Picot, βάσει της οποίας Ευρωπαίοι δημιούργησαν τη σύγχρονη Μέση Ανατολή. Στο τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου Ευρωπαίοι αποικιοκράτες διαμέλισαν και μοίρασαν την Οθωμανική Μέση Ανατολή μεταξύ τους. Σήμερα οι μεταμοντέρνοι απόγονοί τους καλούνται να επέμβουν σε ένα μικρό τμήμα της Μέσης Ανατολής, όχι για να επιφέρουν την ευρωπαϊκή εκμετάλλευση των πρώτων υλών και της αγοράς μιας αποικίας, αλλά για να αποκαταστήσουν την ειρήνη, την πολιτική αυτοδιάθεση και την πολιτισμική και θρησκευτική ετερότητα σε μία χώρα, που όσο περισσότερο της επιτρέπουν να καταστρέφεται, τόσο περισσότερο βλάπτονται και οι ίδιοι.
* Ο Κωνσταντίνος Λεντάκης σπούδασε πολιτικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο της Γλασκόβης και ολοκλήρωσε μεταπτυχιακές σπουδές στις κλασικές σπουδές στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου. Σήμερα είναι υπ. διδάκτορας του τμήματος Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου και το 2014 διετέλεσε ειδικός σύμβουλος των Υπουργών Αβραμόπουλου και Δένδια στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας