Ανάπτυξη μόνο με τήρηση των θεσμών

Toυ Δρος Ανδρέα Ασσιώτη*

Η κυπριακή οικονομία βρίσκεται σε τροχιά ανάκαμψης. Τα τελευταία επίσημα στοιχεία της ποσοστιαίας μεταβολής του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) για το πρώτο τρίμηνο του 2016, αποτυπώνουν ότι η κυπριακή οικονομία εξελίσσεται πολύ καλύτερα από τις τελευταίες αναθεωρημένες προβλέψεις, τόσο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής όσο και του ΔΝΤ.
Η προσήλωση στην υλοποίηση του Προγράμματος Οικονομικής Προσαρμογής αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο για την επιστροφή στην οικονομική ανάπτυξη. Η καλύτερη εξέλιξη της οικονομίας από την αναμενόμενη σε συνδυασμό με την πρόοδο που έχει επιτευχθεί -ιδιαίτερα σε σχέση με τη δημοσιονομική εξυγίανση και τη σταθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος- επέτρεψαν, μέσα σ’ ένα κλίμα βελτιωμένης εμπιστοσύνης, την ολοκλήρωση του Προγράμματος νωρίτερα από το προβλεπόμενο χρονοδιάγραμμα και χωρίς προληπτική πιστωτική γραμμή στήριξης.

Ανθεκτικότητα
Η θετική πορεία των μακροοικονομικών μεγεθών, αντικατοπτρίζει την ανθεκτικότητα και ευελιξία της κυπριακής οικονομίας, αναδεικνύοντας παράλληλα τις προοπτικές του σύγχρονου οικονομικού περιβάλλοντος της χώρας. Από την άλλη, ο ρυθμός ανάπτυξης μιας μικρής, ανοιχτής οικονομίας όπως η κυπριακή μπορεί να χαρακτηρισθεί ως εύθραυστος, ιδιαίτερα λόγω των προκλήσεων που συνεχίζει να αντιμετωπίζει,.
Η καλύτερη επίδοση της οικονομίας από την αναμενόμενη δεν αποτελεί εφησυχασμό και δεν σηματοδοτεί τη χαλάρωση των προσπαθειών για την περαιτέρω μεταρρύθμιση της. Αντίθετα, χρειάζονται περισσότερες και μεγαλύτερης διάρκειας προσπάθειες για να μπορέσει η οικονομία να επανατοποθετηθεί σε μια βιώσιμη πορεία ανάπτυξης. Η επιτάχυνση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων θα συμβάλει στην αναζωογόνηση των παραγωγικών επενδύσεων, οι οποίες ως ποσοστό του ΑΕΠ βρίσκονται περίπου στο μισό σε σχέση με το 2008. Το κόστος των μεταρρυθμίσεων μπορεί να έχει αρνητικό αντίκτυπο στις βραχυπρόθεσμες προοπτικές της κυπριακής οικονομίας, αλλά αποτελεί μονόδρομο για την είσοδο της Κύπρου σε τροχιά αειφόρου ανάπτυξης.
Οι διαρθρωτικές αλλαγές, που άρχισαν να εφαρμόζονται, μπορούν να οδηγήσουν τη χώρα σε αναπτυξιακή πορεία.

Διατηρήσιμη ανάπτυξη
Ωστόσο οι αλλαγές, αν και αναγκαίες, από μόνες τους δεν είναι επαρκείς για να θέσουν την οικονομία σε τροχιά διατηρήσιμης ανάπτυξης. Για να γίνει αυτό εφικτό απαιτείται η δημιουργία ενός αυστηρότερου θεσμικού πλαισίου, πάνω στο οποίο θα βασιστεί η επαναφορά της εμπιστοσύνης προς την κυπριακή οικονομία και το χρηματοπιστωτικό σύστημα, τόσο από την κυπριακή κοινωνία και όσο τους ξένους επενδυτές.
Χρησιμοποιώντας τον όρο «θεσμό», δεν εννοούμε μόνο τις νομικές οντότητες όπως την Κυβέρνηση, τη Δημόσια Διοίκηση, την Αστυνομία και τη Νομική Υπηρεσία, αλλά και το γενικό πλαίσιο κανόνων (το σύνολο των περιορισμών και κινήτρων που δομούν την πολιτική, οικονομική και κοινωνική αλληλεπίδραση), που προσδιορίζουν τον τρόπο που πραγματοποιούνται οι συναλλαγές και διαμορφώνονται οι συνεργασίες μεταξύ επιχειρήσεων, πολιτών και δημόσιας υπηρεσίας.
Η απουσία αξιόπιστων θεσμών παραγκωνίζει την αποτελεσματική εφαρμογή των νόμων, προκαλεί αβεβαιότητα και αρνητικό κλίμα για επενδύσεις και δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για την ανάπτυξη του φαινομένου της διαφθοράς; η οποία, με τη σειρά της, επιδεινώνει το πρόβλημα της ορθής κατανομής των πόρων, υποσκάπτει τα δικαιώματα ιδιοκτησιών, υπονομεύει το κράτος δικαίου και φθείρει την ίδια τη Δημοκρατία.
Η δημιουργία ενός ισχυρού θεσμικού πλαισίου θα εξασφαλίσει ένα αξιόπιστο πλαίσιο, πάνω στο οποίο θα βασιστεί η αναπτυξιακή πορεία της χώρας, η οποία θα οδηγήσει στην κοινωνική πρόοδο, στη διάχυση των ευκαιριών, στην κοινωνική ευημερία και στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τη δημόσια διοίκηση.
*Επικεφαλής οικονομολόγος Ελληνικής Τράπεζας