ΑΥΤΑ ΠΟΥ Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΥΠΡΟΥ ΑΔΙΚΩΣ ΦΟΡΤΩΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΟΝ ELA ΤΗΣ ΛΑΪΚΗΣ
Αν είχαμε τα 10 δις, κύριε Πρόεδρε…

Μπορούσε να κάνει κάτι, πέραν του κουρέματος των καταθέσεων και της υπογραφής του μνημονίου για να σώσει τουλάχιστον τον τραπεζικό τομέα, που αποτελεί το οξυγόνο της οικονομίας; Αυτοί που είναι σε θέση να γνωρίζουν τα πράγματα καλύτερα από τον καθένα μας, λένε πως, ναι

«Κάποιος να απαντήσει γιατί δεν τα διεκδικούμε»

ΝΑΝΣΙΑ ΠΑΛΑΛΑ
Ουδείς αμφισβητεί ότι ο Νίκος Αναστασιάδης παρέλαβε ένα χάος, όταν αναλάμβανε την προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας, τον Μάρτιο του 2013. Ουσιαστικά παρέλαβε μια οικονομία χρεοκοπημένη, και τη δεύτερη μεγαλύτερη τράπεζα του τόπου κλινικά νεκρή και φορτωμένη με δισεκατομμύρια, δανεικά από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Ο ίδιος, στην πρώτη συνέντευξη Τύπου που έδωσε πριν από δύο εβδομάδες, είπε χαρακτηριστικά ότι όταν ανέλαβε «το κράτος ήταν έτοιμο να καταρρεύσει και να οδηγηθεί σε άτακτη χρεοκοπία». Μπορούσε να κάνει κάτι, πέραν του κουρέματος των καταθέσεων και της υπογραφής του μνημονίου, για να σώσει τουλάχιστον τον τραπεζικό τομέα, που αποτελεί το οξυγόνο της οικονομίας; Αυτοί που είναι σε θέση να γνωρίζουν τα πράγματα καλύτερα από τον καθένα μας, λένε πως, ναι. Ο Πρόεδρος μπορούσε να είχε πετύχει την επιστροφή στην Κύπρο και στην οικονομία της των 10 τουλάχιστον δισεκατομμυρίων, που η Λαϊκή χρωστούσε στον ELA. Αν το επιδίωκε με σθένος, σίγουρα τα πράγματα θα ήταν πολύ καλύτερα σήμερα, αφού η Τράπεζα Κύπρου, η οποία φορτώθηκε την ευθύνη να αποπληρώσει το χρέος στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, δεν θα ήταν υποχρεωμένη να βγάζει κάθε τόσο από τα ταμεία της δισεκατομμύρια για να τα δίνει στην ΕΚΤ. Θα τα έβγαζε για να τα δίνει στην αγορά, ώστε να υπάρξει πραγματική ανάπτυξη.

Η κλινικά νεκρή Λαϊκή
Είναι σε όλους γνωστά τα γεγονότα που προηγήθηκαν αλλά και που ακολούθησαν. Είναι επίσης στη μνήμη όλων χαραγμένη η περίφημη δήλωση του τέως διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας Πανίκου Δημητριάδη, αμέσως μετά την εκλογή Αναστασιάδη, ότι η Λαϊκή Τράπεζα εκρατείτο στον αναπνευστήρα (με οξυγόνο τα δισεκατομμύρια του ELA) μέχρι να γίνουν οι προεδρικές εκλογές, αφήνοντας να νοηθεί ότι η κυβέρνηση Χριστόφια δεν ήθελε να φορτωθεί την ευθύνη για την κατάρρευση της Λαϊκής.
Όπως αποκάλυψε πρόσφατα η εφημερίδα μας, ο Γενικός Ελεγκτής βρήκε, στην έρευνα που διενήργησε, ότι η Λαϊκή είχε ζητήσει και πάρει 70(!) φορές δανεισμό από τον Μηχανισμό Έκτακτης Ρευστότητας μέσα σε τρία μόνον χρόνια. Το ύψος του είχε ξεπεράσει τα 9,5 δις, αλλά κανείς δεν φρόντισε να σταματήσει αυτήν τη γάγγραινα, που ήταν περισσότερο από φανερό ότι οδηγούσε την τράπεζα σε θάνατο, με ό,τι αυτό σήμαινε για τους καταθέτες αλλά και την οικονομία μιας ολόκληρης χώρας.
Την πιο πάνω αποκάλυψη γνώριζε ο Πρόεδρος Αναστασιάδης πολύ καλά και έγκαιρα. Περιέχεται και αυτή, όπως και άλλες συγκλονιστικές, στην έκθεση την οποία ζήτησε και του ετοίμασαν συνεργάτες του εδώ και δύο σχεδόν χρόνια. Είχε ζητήσει ο Πρόεδρος να εντοπισθούν, να συλλεγούν και να καταγραφούν τα στοιχεία που οδήγησαν τη Λαϊκή στη χρεοκοπία και τελικά στην κατάρρευση.

Η έκθεση είναι στα χέρια του
Η έκθεση ετοιμάστηκε. Είχε τίτλο «Πώς η κακοδιοίκηση μιας τράπεζας οδήγησε στην κατάρρευση της οικονομίας». Μάλιστα δημοσιεύθηκε στην εγκυρότατη εφημερίδα «Νew York Times» και στη συνέχεια εξασφαλίσθηκε και δημοσιεύθηκε και από την εφημερίδα μας αλλά και από άλλες κυπριακές εφημερίδες.
Πριν υπενθυμίσουμε κάποια σημαντικά στοιχεία της έκθεσης, να πούμε πως ο Αναπληρωτής Κυβερνητικός Εκπρόσωπος είχε δηλώσει, όταν άρχισε η διαρροή της έκθεσης και η δημοσίευση αποσπασμάτων της, ότι από αυτήν επιβεβαιώνεται η ανάγκη ανεξάρτητης, αξιόπιστης, αλλά και γρήγορης διερεύνησης των γεγονότων «που είμαστε βέβαιοι ότι διεξάγει η Νομική Υπηρεσία».

Ο ρόλος του Κερ και του Π. Δημητριάδη
Μεταξύ άλλων σημαντικών στην έκθεση επιρρίπτονται ευθύνες σε διοικητικά στελέχη της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, ότι έδιναν αβέρτα δισεκατομμύρια ΕLA στη Λαϊκή, η οποία δεν πληρούσε τους όρους για την παροχή τέτοιου δανεισμού. Ουσιαστικά αφήνεται να νοηθεί ότι κάποιοι έσπρωχναν στον γκρεμό την τράπεζα, αδιαφορώντας για τις συνέπειες. Τα πιο πάνω στηρίζονται μέχρι και σε ηλεκτρονική αλληλογραφία μεταξύ μελών της ΕΚΤ και του τέως διοικητή Πανίκου Δημητριάδη, την οποία η εφημερίδα μας αναδημοσίευσε, αφού περιέχεται και αυτή στην έκθεση που δόθηκε στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

Όπως λοιπόν αναφέρεται στην έκθεση την οποία, επαναλαμβάνουμε, αναδημοσίευσαν και οι «ΝΥΤ», υπάρχει ηλεκτρονική αλληλογραφία του εκ των μελών του εκτελεστικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Μπενουά Κερ, με τον τέως διοικητή Πανίκο Δημητριάδη, από την οποία φαίνεται ότι ευθύνες για την κατάρρευση της Λαϊκής, λόγω του υπέρογκου δανεισμού έκτακτης ρευστότητας από τον ELA, είχε η ίδια η ΕΚΤ.
Η έκθεση, με ημερομηνία Οκτώβριος 2014, κατέδειξε επίσης ότι ευθύνες για την κατάρρευση της Λαϊκής και τη συνεπακόλουθη χρεοκοπία της Κύπρου φέρουν και ο πρώην διοικητής Αθανάσιος Ορφανίδης, αλλά και ο τέως Πρόεδρος της Δημοκρατίας Δημήτρης Χριστόφιας.
Παραρτήματα της έκθεσης περιλαμβάνουν και αριθμό επιστολών, τις οποίες αντάλλαζαν Δημητριάδης και Πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι, σε σχέση με τη χρηματοδότηση της Λαϊκής με έκτακτη ρευστότητα.

Η Φρανκφούρτη συμβούλευε την Κεντρική
Όπως έγραψαν οι «ΝΥΤ», η ΕΚΤ φέρει ευθύνες για τη συνέχιση της παροχής έκτακτης ρευστότητας στην υπό χρεοκοπία, τότε, Λαϊκή Τράπεζα, αφού ήταν αυτή, η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δηλαδή, που συμβούλεψε την Κεντρική Τράπεζα Κύπρου (ΚΤΚ) να φουσκώσει την αξία των εξασφαλίσεων της πρώην Λαϊκής, ώστε να δικαιολογείται η παροχή ELA.
«Τον Ιούλιο του 2012 -αναφέρεται στην έκθεση- κορυφαίος αξιωματούχος της ΕΚΤ απέστειλε στον τότε διοικητή της ΚΤΚ κάποιες συμβουλές για το πώς να αποτρέψει τη χρεοκοπία της Λαϊκής Τράπεζας. Το μέλος του εκτελεστικού Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) Μπενουά Κερ συμβούλευσε εναντίον της χρήσης κρατικών ομολόγων, για να εξασφαλίσει η Λαϊκή Τράπεζα περισσότερο δανεισμό. Ο κ. Κερ πρότεινε ένα «εναλλακτικό μέτρο», το οποίο ο Κύπριος επικεφαλής της ΚΤ «ίσως ήθελε να εξετάσει».
«Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου έχει κατ' αρχήν τη δυνατότητα να εφαρμόζει λιγότερο αυστηρές εκτιμήσεις και περικοπές σε σχέση με την προσέγγιση που ακολουθείται από το Ευρωσύστημα στις πιστωτικές πράξεις του», έγραψε ο κ. Κερ σε e-mail, το οποίο επισυνάπτεται στην έρευνα την οποία διέταξε το Προεδρικό.
Όπως αναφέρεται, ήταν ο κ. Κερ και η ΕΚΤ, και όχι η Κύπρος, που «έριξαν την ιδέα» να ακολουθηθούν τέτοιες πρακτικές δανεισμού. Ουσιαστικά, η ΕΚΤ είχε προτείνει όπως η ΚΤΚ υπερτιμήσει την αξία των εξασφαλίσεων της Λαϊκής, έτσι ώστε να μπορεί να διοχετεύσει περισσότερο δανεισμό έκτακτης ανάγκης στην προβληματική τράπεζα.
«Ο Μπενουά Κερ φάνηκε να παραβιάζει βασική αρχή της ΕΚΤ: ότι δεν μπορεί να παρέμβει στη διάσωση μιας χρεοκοπημένης τράπεζας - ή μιας κυβέρνησης», αναφέρεται.

Μέσω e-mail οι παραινέσεις

Όπως επίσης αναφέρεται στην έκθεση, ο Μπενουά Κερ δήλωσε απευθυνόμενος προς τον Π. Δημητριάδη ότι: «Το εκτελεστικό Συμβούλιο προετοιμάζει και ενημερώνει το Διοικητικό Συμβούλιο σε δεκαπενθήμερη βάση, σχετικά με τον μηχανισμό έκτακτης παροχής ρευστότητας (ELA). Αυτό γίνεται ώστε το Διοικητικό Συμβούλιο να μπορεί να ασκήσει το δικαίωμα ένστασης στον ELA, εάν κάτι τέτοιο αποτελεί παρέμβαση στη νομισματική πολιτική. Το e-mail που έχετε είναι μια αντανάκλαση αυτής της διαδικασίας».
Αυτό που διαφαίνεται είναι ότι η ΕΚΤ φαίνεται να ήταν πρόθυμη να αγνοήσει τους κανόνες της και να υπαγορεύσει πολιτική σε κυρίαρχες κυβερνήσεις για την πρόληψη μιας ευρύτερης μετάδοση της κρίσης στην Ευρωζώνη. Η στάση της ΕΚΤ αντικατοπτρίζεται και σε έγγραφα που αναφέρονται στη δημοσιονομική κρίση της Ιρλανδίας το 2010, που δείχνουν ότι η ΕΚΤ απειλούσε να κόψει τον έκτακτο μηχανισμό ρευστότητας, εκτός αν η Ιρλανδία εισερχόταν σε πρόγραμμα λιτότητας.
«Στην περίπτωση της Κύπρου -σημειώνεται- η οποία όπως και η Ιρλανδία αντιμετωπίζει την πτώχευση ως αποτέλεσμα της αποτυχίας των τραπεζών της, παρόμοιες προειδοποιήσεις έπεσαν στο κενό, με αποτέλεσμα η ΕΚΤ να διοχετεύσει περισσότερα από 10 δισεκατομμύρια ευρώ, μέσω της κεντρικής τράπεζας της χώρας, στη Λαϊκή Τράπεζα, παρά τα συντριπτικά στοιχεία που έδειχναν ότι η Τράπεζα έβαινε προς τη χρεοκοπία».

Έκθεση προς τον Πρόεδρο: Κρατούσαν στη ζωή μια νεκρή τράπεζα

Στην έκθεση επιρρίπτονται ευθύνες στους δύο πρώην διοικητές της ΚΤΚ Δημητριάδη και Ορφανίδη και, σε μικρότερο βαθμό, στην ΕΚΤ, για τη διατήρηση στη ζωή μιας νεκρής τράπεζας για πάνω από ένα χρόνο.
Σύμφωνα μάλιστα με τους «ΝΥΤ», το κύριο ερώτημα που δίχαζε το διοικητικό συμβούλιο της ΕΚΤ από το φθινόπωρο του 2011 έως τον Μάρτιο του 2013 ήταν κατά πόσο η Λαϊκή ήταν φερέγγυα.
«Συγκλονισμένη από κόκκινα δάνεια και μεγάλες ζημιές από το κούρεμα των ελληνικών ομολόγων -σημειώνεται- η τράπεζα έχανε ήδη καταθέσεις από το 2011, όταν η ΕΚΤ ενέκρινε το σχέδιο της ΚΤΚ για παροχή σε αυτήν βραχυπρόθεσμου δανεισμού. Καθ' όλην τη διάρκεια αυτής της περιόδου, οι δύο πρώην διοικητές της ΚΤΚ επέμεναν ότι η τράπεζα θα μπορούσε να επιστρέψει στα κέρδη, σύμφωνα με παρουσίαση που έκαναν στους συναδέλφους τους στη Φρανκφούρτη. Σε συνεδρίαση της ΕΤΚ στη Βαρκελώνη στις 3 Μαΐου του 2012, (μόλις δηλαδή ανέλαβε τη διοίκηση της Κεντρικής ο Π. Δημητριάδης), ο κ. Κερ σημείωσε μεγάλες απώλειες της Λαϊκής και τόνισε, σύμφωνα με τα πρακτικά, ότι από την ανάλυση της ίδιας της τράπεζας, ο βασικός δείκτης κυρίων ιδίων κεφαλαίων ήταν αρνητικός. Παρ' όλ' αυτά, αποφασίστηκε η έγκριση περαιτέρω έκτακτης ρευστότητας για την τράπεζα.

«Διάσωση από την πίσω πόρτα»
«Όταν οι δείκτες της Λαϊκή επιδεινώθηκαν από την άνοιξη του 2012, ανώτεροι αξιωματούχοι της ΕΚΤ άρχισαν να ανησυχούν ότι παραβίαζαν τους δικούς τους κανόνες με την έγκριση των δανείων σε μία τράπεζα που ήταν σχεδόν αφερέγγυα. Ανάμεσα σε όσους προέβαλλαν περισσότερο αυτό το επιχείρημα ήταν ο Γενς Βάιντμαν, Πρόεδρος της Γερμανικής Κεντρικής Τράπεζας. Το 2012, είχε καταφερθεί ενάντια στα όσα θεωρούσε ότι ήταν «διάσωση από την πίσω πόρτα» για την Κύπρο και επίμονα υποστήριξε ότι πρέπει να αποσυρθεί ο δανεισμός προς την τράπεζα, δεδομένης της οικονομικής της κατάστασης».

Όπως υποστηρίζεται, ο κ. Κερ όχι μόνο φαίνεται να αγνόησε τον κανόνα της ΕΚΤ να κρατά αποστάσεις από αποφάσεις παροχής έκτακτου δανεισμού από εθνικές κεντρικές τράπεζες, αλλά πρότεινε και ένα σχέδιο, με το οποίο η ΕΚΤ θα έδινε δανεισμό με βάση αμφίβολες εξασφαλίσεις.
Σημειώνεται ότι ο διοικητής Βάιντμαν είχε πει πως «αν ο ELA παρασχέθηκε χωρίς επαρκείς εξασφαλίσεις, αυτό είναι ένα σοβαρό θέμα». Ο κ. Δημητριάδης, όμως, στην απέλπιδα προσπάθειά του να συνεχισθεί η παροχή ρευστότητας, δεν έλαβε υπ' όψιν τις ανησυχίες του κ. Βάιντμαν. Σε επιστολή του προς τον Πρόεδρο της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι τον Σεπτέμβριο του 2012, εξηγούσε λεπτομερώς πώς το προσωπικό του είχε επινοήσει ένα σύστημα για αύξηση της αξίας των εν λόγω εξασφαλίσεων, σημειώνοντας ωστόσο ότι κάτι τέτοιο δεν θα ξεπερνά «τα ενδεδειγμένα επίπεδα σύνεσης».

Οι τεχνικές εκτίμησης
Λίγους μήνες αργότερα, με τα ερωτήματα να αυξάνονται αναφορικά με αυτήν την «ανορθόδοξη προσέγγιση», ο κ. Δημητριάδης απέστειλε νέα επιστολή στον κ. Ντράγκι προς υπεράσπιση των τεχνικών εκτίμησης των εξασφαλίσεων.
«Αυτά τα δάνεια έκτακτης ανάγκης είναι ζωτικής σημασίας όχι μόνο για την τράπεζα, αλλά και για την Κύπρο και τη γειτονική Ελλάδα», ανέφερε στην επιστολή του ο Π. Δημητριάδης, ο οποίος προειδοποιούσε ταυτόχρονα και για σενάριο καταστροφής, αν αποσύρονταν τα δάνεια έκτακτης ανάγκης για μια «εξαιρετικά σημαντική συστημική τράπεζα».
Τέλος αναφέρεται ότι πριν από το κλείσιμο της η Λαϊκής, η τράπεζα και η Κύπρος είχαν απορροφήσει € 10 δισ. σε βραχυπρόθεσμο δανεισμό, εν μέρει χάρη στο σχέδιο που επινόησε ο κ. Κερ.

Η συνάντηση με τον Ντράγκι
Όλα αυτά και άλλα πολλά είναι σε γνώση του Προέδρου της Δημοκρατίας. Περιέχονται στην έκθεση που ζήτησε και του ετοίμασαν. Είναι γι' αυτούς τους λόγους που όταν θα συναντούσε για πρώτη φορά στη Φρανκφούρτη (με μεγάλη συνοδεία μάλιστα) αρκετοί εδώ στην Κύπρο του ζητούσαν επίμονα να απαιτήσει από την ΕΚΤ να αναλάβει τις ευθύνες της και είτε να διαγράψει τον ELA της Λαϊκής, τον οποίο φορτώθηκε η Τράπεζα Κύπρου, είτε να ζητήσει από τον Μάριο Ντράγκι να δώσει ανάσες στη χώρα μας, μετατρέποντας τον βραχυπρόθεσμο δανεισμό σε μακροχρόνιο.
Από τη συνάντηση εκείνη δεν φάνηκε ότι προέκυψε οτιδήποτε θετικό, πέραν της δήλωσης ότι θα υπάρξει συνέχεια στις διαβουλεύσεις Αναστασιάδη-Ντράγκι. Έκτοτε οι δύο άνδρες συναντήθηκαν άλλη μια φορά, επίσημα τουλάχιστον, όταν ο Διοικητής της ΕΚΤ βρισκόταν στην Κύπρο για συνεδρία του διοικητικού συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Για τον ELA, όμως, ούτε λόγος. Τουλάχιστον δημόσια.

Γιατί δεν ζητείται έρευνα από τους θεσμούς;
Καλό θα ήταν, αν και πέρασαν τρία χρόνια από όλα όσα διαδραματίσθηκαν τότε σε βάρος της οικονομίας της Κύπρου, να ζητηθεί από τους θεσμούς της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προχωρήσουν σε μια έρευνα, για να διαπιστωθεί αν όντως η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ενήργησε όπως θα έπρεπε στην περίπτωση της Λαϊκής Τράπεζας; Αν δηλαδή ήταν σίγουρη ότι πληρούσε τους όρους για δανειοδότηση μέσω ELA, ή αν έδινε τα δισεκατομμύρια με το τσουβάλι αδιαφορώντας αν, με τον τρόπο αυτό, οδηγούσε όχι μόνο τη συγκεκριμένη τράπεζα, αλλά και την κυπριακή οικονομία στην καταστροφή;