Καταπολέμηση του ρατσισμού

Η υιοθέτηση αντιρατσιστικής
εκπαίδευσης αποτελεί παράγοντα
εκ των ων ουκ άνευ για την
καταπολέμηση του ρατσισμού και
των ρατσιστικών συμπεριφορών

ΤΟΥ ΔΡΟΣ ΑΝΤΩΝΗ ΣΤ. ΣΤΥΛΙΑΝΟΥ*

Ένας από τους ιδιαίτερα σημαντικούς στόχους της τρέχουσας σχολικής χρονιάς που έχει θέσει το Υπουργείο Παιδείας και Πολιτισμού είναι η ευαισθητοποίηση των μαθητών κατά του ρατσισμού και της μισαλλοδοξίας και η προώθηση της ισότητας και του σεβασμού, στο πλαίσιο της εκστρατείας κατά της ρητορικής μίσους του Συμβουλίου της Ευρώπης. Με αφορμή τα εκπαιδευτικά σεμινάρια που έχουν διοργανωθεί σε όλα τα σχολεία μέσης εκπαίδευσης της Κύπρου, ο στόχος αυτός έχει τονιστεί και αναπτυχθεί, καθιστώντας την προσπάθεια υλοποίησής του εφικτή.
Ο ρατσισμός αναπτύσσεται ως δόγμα που αφορά στη σύνδεση συγκεκριμένων χαρακτηριστικών μιας ομάδας ανθρώπων που τη διαφοροποιούν από άλλες ομάδες και στη χρησιμοποίηση αυτής της διαφορετικότητας για την επιβολή διακρίσεων, διαφορετικής μεταχείρισης και ρητορικής μίσους. Τα χαρακτηριστικά αυτά μπορεί να αφορούν στην εθνική ή εθνοτική καταγωγή, τη θρησκεία, πολιτιστικά, κοινωνικά και οικονομικά χαρακτηριστικά και τον σεξουαλικό προσανατολισμό του ατόμου. Αν και η πιο συνηθισμένη μορφή ρατσισμού και κατά συνέπεια ρατσιστικών συμπεριφορών είναι ο φυλετικός ρατσισμός - η ίδια η ρίζα της λέξης προέρχεται από την ιταλική λέξη “razza” που σημαίνει φυλή, η σύγχρονη προσέγγιση στον ρατσισμό αναφέρεται πρωτίστως στις αντιλήψεις, στάσεις και συμπεριφορές, ακόμη και σε θεσμικό επίπεδο, που εξαναγκάζει την υποτελή διαβίωση ορισμένων ανθρώπων μόνο και μόνο επειδή ανήκουν σε μια διαφορετική ομάδα ανθρώπων.
Πλέον, τα αίτια του ρατσισμού δεν αναφέρονται μόνο στη διαφορετικότητα ως προς τη φυλετική καταγωγή των ατόμων, αλλά περιλαμβάνουν ένα ευρύ πλέγμα παραγόντων που δημιουργούν ρατσιστικά αισθήματα, όπως για παράδειγμα η ανεργία, η οικονομική κρίση, η άδικη κοινωνική διαστρωμάτωση, το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο, τα κοινωνικά στερεότυπα και οι εγγενείς προκαταλήψεις, οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα και άλλα. Ο ρατσισμός, υπό το πιο πάνω πρίσμα, εκφαίνεται με την κατηγοριοποίηση των ατόμων, τη δημιουργία στερεοτύπων μέσα από τυποποιημένες αντιλήψεις και ‘ετικετοποίηση’ των ατόμων που ανήκουν σε μια διακριτή ομάδα του πληθυσμού, την αρνητική προδιάθεση και την άδικη μεταχείριση. Στη χειρότερή του έκφανση, ο ρατσισμός εκδηλώνεται και μέσα από τη σωματική βία.
Η υιοθέτηση αντιρατσιστικής εκπαίδευσης αποτελεί παράγοντα εκ των ων ουκ άνευ για την καταπολέμηση του ρατσισμού και των ρατσιστικών συμπεριφορών σε όλα τα στρώματα και επίπεδα της κοινωνίας, αρχής γενομένης από τα σχολεία μας. Σκοπός της αντιρατσιστικής εκπαίδευσης είναι πρωτίστως η ευαισθητοποίηση και η ενημέρωση παιδιών και εκπαιδευτικών σε θέματα ρατσισμού, μισαλλοδοξίας και ρητορικής μίσους, ενώ συναφείς σκοποί αποτελούν η καταπολέμηση στερεοτύπων και προκαταλήψεων, η καταπολέμηση του κοινωνικού αποκλεισμού και η ανάπτυξη πρωτοβουλιών και ερμηνείας γεγονότων και πράξεων που αφορούν στον ρατσισμό και στην καταπολέμησή του.
Πρωταρχικός στόχος της αντιρατσιστικής διαπαιδαγώγησης παραμένει η επιμόρφωση στα ανθρώπινα δικαιώματα, η καταπολέμηση των διακρίσεων, η διαφύλαξη της αρχής της ισότητας και του σεβασμού της διαφορετικότητας. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν πρέπει να γίνονται κατανοητά μόνο ως γνώση αλλά ως τρόπος ζωής. Αναφέρονται στην αξιοπρέπεια του ατόμου και πρέπει να γίνονται πάντοτε σεβαστά, να προστατεύονται και να προωθούνται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής μας.
*Λέκτορας Νομικής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, LL.B Law Bristol, Ph.D in Law - International Law and Human Rights (Kent), Διευθυντής Μονάδας Νομικής Κλινικής Πανεπιστημίου Λευκωσίας