Στην οικονομία το μικρό δεν είναι κι ωραίο

Με τη σκοπούμενη ίδρυση επιτέλους του θεσμού του Διοικητικού Δικαστηρίου, για αποσυμφόρηση του Ανωτάτου Δικαστηρίου και επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, αίτημα που υποβάλαμε από τη δεκαετία του '80, θα ήταν καλά το Υπουργείο Δικαιοσύνης να ξαναμελετήσει την περίπτωση του Εφοριακού Συμβουλίου


ΔΡ. ΙΑΚΩΒΟΣ ΑΡΙΣΤΕΙΔΟΥ*
Αναφερθήκαμε κι άλλοτε στα προβλήματα που δημιουργεί το μικρό μέγεθος της Κύπρου, αναφορικά με τη βιωσιμότητα διαφόρων οικονομικών δραστηριοτήτων. Επηρεάζει αρνητικά και τα δυο σκέλη της οικονομικής δικλείδας, τη ζήτηση και την προσφορά. Από τη μια είναι η μικρή αγορά για να απορροφήσει μεγάλες ποσότητες προσφοράς, πράγμα που καθηλώνει την παραγωγή σε χαμηλά επίπεδα με αποτέλεσμα να οδηγεί σε εισαγωγές, που και πάλι στοιχίζουν περισσότερο λόγω μικρών ποσοτήτων. Από την άλλη οι περιορισμένες δυνατότητες παραγωγής δεν επιτρέπουν να εκμεταλλευτούμε τις οικονομίες κλίμακος και να προσφέρουμε προϊόντα σε χαμηλότερες τιμές. Είναι για τους λόγους αυτούς που επιμένουμε από δεκαετίες τώρα να επεκτείνουμε τα οικονομικά μας σύνορα.
Παρόλη τη στενότητα των περιθωρίων που μας επιβάλλει το μικρό μέγεθος, δεν φαίνεται να συνειδητοποιούμε την αδήριτη ανάγκη εξοικονόμησης πόρων στις διάφορες δραστηριότητες του δημοσίου, που έπρεπε να λειτουργεί σαν φάρος και για τους πολίτες. Ακόμη και μετά την παρούσα οικονομική κρίση, για την οποία η μια από τις δυο εσωτερικές αιτίες ήταν η κακή δημοσιονομική κατάσταση, δεν φαίνεται να έχουμε συνειδητοποιήσει την ανάγκη να περνούμε από το κόσκινο κάθε πρόσθετη δαπάνη που επιβάλλουμε στον κυπριακό λαό. Αφορμή για τις σκέψεις αυτές μου έδωσε μια είδηση ότι η Κυβέρνηση σκοπεύει να δημιουργήσει Επιχειρηματικό Κέντρο (one-stop shop) για ταχεία εξυπηρέτηση των επιχειρήσεων.
Η ανάγκη επίσπευσης της διεκπεραίωσης των αιτήσεων του κοινού και των επιχειρήσεων στις διάφορες Δημόσιες Υπηρεσίες είχε διαπιστωθεί αμέσως μετά την εισβολή, όταν προσπαθούσαμε να ξαναστήσουμε την οικονομία στα πόδια της. Αιτήσεις πολιτών προς την Κυβέρνηση για κάποια άδεια (διάτρηση/ λατομείο/ παραχώρηση χαλίτικης γης /κ.ά) περιφέρονταν για αρκετό καιρό από Τμήμα σε Τμήμα. Η πρακτική που καθιερώσαμε συνίστατο στη συγκέντρωση των αιτήσεων στο αρμόδιο Τμήμα, την ταυτόχρονη αποστολή τους στα ενδιαφερόμενα Τμήματα και την εξέτασή τους σε τακτές, καθορισμένες συνεδρίες. Όταν το 1986 η Κυβέρνηση προχώρησε στην υιοθέτηση νέας πολιτικής για ξένες επενδύσεις, ζητήσαμε και έγινε δεκτό να συσταθεί στην Κεντρική Τράπεζα Συμβουλευτική Επιτροπή για Ξένες Επενδύσεις από αρμόδιες Υπηρεσίες, η οποία να συναντάται τακτικά για εξέταση των αιτήσεων. Μέχρι τότε ο σχετικός φάκελος περιφερόταν από Γραφείο σε Γραφείο ή ο ίδιος ο ενδιαφερόμενος αναγκαζόταν να το κάνει για να πάρει τις απαιτούμενες υπογραφές ή να επισπεύσει την εξέταση της αίτησής του. Ήταν οι πρώτες προσπάθειες εισαγωγής του συστήματος, που αργότερα έγινε γνωστό ως μονοθυριδική πρόσβαση (one-stop shop).
Οι πιο πάνω καινοτόμες διευθετήσεις δούλεψαν αρκετά καλά για κάποιο διάστημα. Δυστυχώς δεν είχαν συνέχεια, γιατί σε κάποιο σημείο κάποιος αρμόδιος δεν επανέφερε σε τάξη τους εκτρεπόμενους. Γιατί και τώρα να μην κάνουμε ανάλογες διευθετήσεις στις περιπτώσεις όπου εμπλέκονται πέραν του ενός Τμήματα, αντί να δημιουργήσουμε νέα Υπηρεσία, αν αυτό είναι η πρόθεση;
Θα αναφέρω επίσης μερικές από τις περιπτώσεις όπου κατά καιρούς παραβλέψαμε τον κανόνα του μικρού μεγέθους και προσθέσαμε ή δεν εξοικονομήσαμε έξοδα στον κυπριακό λαό. Κλασική περίπτωση είναι η δημιουργία Δήμων σχεδόν σε κάθε γειτονιά κάθε πόλης. Καμιά πρόνοια λήφθηκε ώστε τουλάχιστον οι όμοροι Δήμοι να έχουν κοινές υπηρεσίες. Διερωτήθηκα π.χ. τις προάλλες εάν στους δρόμους, που διαχωρίζουν δυο Δήμους, λαμβάνεται πρόνοια να εξυπηρετούνται από κοινά συνεργεία καθαριότητας ή κάθε Δήμος φροντίζει τη δική του πλευρά. Τι γίνεται με τις δημόσιες μεταφορές επιβατών; Από το 1968 ξεκινήσαμε μια προσπάθεια οργάνωσης τέτοιων εταιρειών στις πόλεις, κι αργότερα στην ύπαιθρο. Νομίζαμε πως μ’ αυτόν τον τρόπο θα εξοικονομούσαμε ως Τόπος και όλοι μεγάλες δαπάνες. Δυστυχώς ήταν φρούδες οι προσδοκίες. Εκτός από ορισμένους ειδικούς σκοπούς, τα δημόσια μέσα συγκοινωνιών έμειναν να εξυπηρετούν τις ξένες οικιακές βοηθούς και τους ξένους εργάτες. Η χρήση/κατάχρηση των ιδιωτικών αυτοκινήτων αυξήθηκε κατακόρυφα προς μεγάλη ικανοποίηση του Υπουργείου Οικονομικών και με την ανοχή του Υπουργείου Συγκοινωνιών.
Ύστερα είχαμε κατά καιρούς τη δημιουργία πρόσθετων Υπηρεσιών αντί της σωστής αξιοποίησης υφισταμένων και δοκιμασμένων. Χωρίς να παραβλέπω το έργο που επιτελεί ο Επίτροπος Εθελοντισμού, ένας νέος θεσμός, διερωτήθηκα από την αρχή γιατί να μη συνέχιζε τη σημαντικότατη εργασία ενθάρρυνσης κι ενίσχυσης του εθελοντισμού το Τμήμα Κοινωνικής Ευημερίας, το οποίο είχε κάνει τεράστια πρόοδο προς την κατεύθυνση αυτήν από τη δεκαετία του '80 (οργάνωση παντού Συμβουλίων Κοινοτικής Ευημερίας/ΣΚΕ και Παγκύπριου Συμβουλίου).
Δεν ξέρω αν ήταν υποχρέωσή μας έναντι της Ε.Ε. η δημιουργία ανεξάρτητου Δημοσιονομικού Συμβουλίου. Αλλά και στις περιπτώσεις όπου κάτι μας επιβάλλεται ως Μέλος, θα πρέπει να προσπαθούμε να εξαιρεθούμε λόγω του μικρού μεγέθους μας και να ικανοποιήσουμε την απαίτηση με πιο οικονομικές διευθετήσεις. «Η αποφυγή δημοσιονομικού εκτροχιασμού... και η διασφάλιση της δημοσιονομικής σταθερότητας, η οποία αποτελεί έναν σημαντικό παράγοντα πάνω στον οποίο μπορεί να κτιστεί... μια μακροπρόθεσμα βιώσιμη οικονομία», που αναφέρονται ως λόγοι της δημιουργίας του Συμβουλίου, είναι βασικές ευθύνες του Υπουργείου Οικονομικών.
Με τη σκοπούμενη ίδρυση επιτέλους του θεσμού του Διοικητικού Δικαστηρίου για αποσυμφόρηση του Ανωτάτου Δικαστηρίου και επιτάχυνση της απονομής δικαιοσύνης, αίτημα που υποβάλαμε από τη δεκαετία του '80, θα ήταν καλά το Υπουργείο Δικαιοσύνης να ξαναμελετήσει την περίπτωση του Εφοριακού Συμβουλίου. Τέλος κι οι αρμοδιότητες του Επιτρόπου Νομοθεσίας, που ξεκίνησαν με την αναθεώρηση, την ενοποίηση και τον εκσυγχρονισμό της νομοθεσίας (και μετάφραση των νόμων από Αγγλικά στα Ελληνικά) θα πρέπει επίσης να επανεξεταστούν.
*Πρώην Υπουργός
Πρώην Γενικός Διευθυντής Γραφείου Προγραμματισμού
www.iacovosaristidou.com