Αφιέρωμα

Θα βρεις την… Eden σου!
Ο ΚΟΤ, ως ο εθνικός οργανισμός τουρισμού μας, επέλεξε τον καλύτερο τουριστικό προορισμό στη χώρα μας προκειμένου να συμμετάσχει στο European Destinations of Excellence ή αλλιώς EDEN, με θέμα ‘Τουρισμός και Τοπική Γαστρονομία’. Μπορείς να φανταστείς ποια περιοχή θα μας εκπροσωπήσει; Επιμέλεια Κάκια Μεγαπάνου

Τι είναι το… Eden;
Αποτελεί συνέχεια της πρωτοβουλίας Άριστοι Ευρωπαϊκοί Προορισμοί (European Destinations of Excellence - EDEN), η οποία προωθήθηκε από το 2006 με πρωτοβουλία της Μονάδας Τουρισμού της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Από το 2014 το πρόγραμμα συνεχίζει να υλοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματος COSME που σχετίζεται με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας των μικρομεσαίων επιχειρήσεων. O γενικός στόχος του προγράμματος είναι ‘να επιστήσει την προσοχή στην αξία, στην ποικιλομορφία και τα κοινά χαρακτηριστικά των ευρωπαϊκών τουριστικών προορισμών και να προωθήσει τους προορισμούς εκείνους όπου η οικονομική ανάπτυξη επιδιώκεται με τρόπο τέτοιο ώστε να εξασφαλίζεται η κοινωνική, πολιτιστική και περιβαλλοντική βιωσιμότητα του τουρισμού’.
Ο δικός μας γευστικός προορισμός!
Δεν είναι άλλος από την περιοχή της Πιτσιλιάς, που περιλαμβάνει χωριά τα οποία βρίσκονται τόσο στη Βόρεια όσο και στη Νότια πλευρά της οροσειράς του Τροόδους και έχοντας ως ψηλότερες κορυφές τη Μαδαρή (1.612 μέτρα) και την Παπούτσα (1.554 μ). Τα χωριά της Πιτσιλιάς διατηρούν σε πολύ μεγάλο βαθμό την παραδοσιακή αρχιτεκτονική τους και μαρτυρούν τη μακραίωνη και πλούσια ιστορία τους.

Τα αγαπημένα μας χωριά!
Αγρός
Άλωνα
Δύμες
Ζωοπηγή
Κυπερούντα
Παλαιχώρι
Πελένδρι
Λαγουδερά
Σαράντι
Πολύστυπος
Λειβάδια
Αληθινού
Πλατανιστάσα
Φτερικούδι
Ασκάς
Χανδριά
Αγρίδια
Κάτω Αμίαντος
Ποταμίτισσα
Άγιος Ιωάννης Πιτσιλιάς
Άγιος Θεόδωρος Πιτσιλιάς
Κάτω Μύλος

Τα αλλαντικά της Πιτσιλιάς
Η αυθεντικότητα των αλλαντικών της Πιτσιλιάς πηγάζει τόσο από τη μοναδικότητα του τοποκλίματος που καθορίζει το μοναδικό άρωμα του ‘πιτσιλλίσιμου’ κρασιού, όσο και από την εμπειρογνωμοσύνη των ντόπιων παραγωγών. Οι δύο αυτοί παράγοντες είναι επίσης άρρηκτα συνδεδεμένοι με το ορεινό κλίμα και την απόκρημνη εδαφική μορφολογία της περιοχής. Το ίδιο ισχύει και για την καλλιέργεια των αμπελιών αλλά και για τον προσδιορισμό του χαρακτήρα του παραγόμενου κρασιού. Το μεσογειακό περιβάλλον της Κύπρου βοηθά τις αμπελοκαλλιέργειες και προσδίδει στο κρασί ιδιαίτερα χαρακτηριστικά λόγω των μακρών ζεστών καλοκαιριών, των ήπιων χειμώνων, καθώς και της απουσίας βροχόπτωσης κατά την ωρίμανση των σταφυλιών. Στην Πιτσιλιά όμως τα χαρακτηριστικά ενισχύονται με την ευεργετικότητα του υψομέτρου, την απότομη μορφολογία του εδάφους, καθώς και τα διαβρωμένα ηφαιστειογενή εδάφη με απουσία ανθρακικού ασβεστίου.
Σήμερα η παρασκευή αλλαντικών γίνεται σε σύγχρονα εργαστήρια με όλους τους υγειονομικούς ελέγχους, με συστήματα ποιότητας ISO και HACCAP. Ωστόσο, πολλά νοικοκυριά επιμένουν ακόμα να παρασκευάζουν τα δικά τους αλλαντικά παρά την πολυάριθμη παρουσία σύγχρονων εργαστηρίων. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα αλλαντικά της Πιτσιλιάς παράγονται χωρίς καμία προσθήκη συντηρητικών ακολουθώντας τη λαϊκή σοφία των προγόνων.
Η Κουμανδαρία, το θρυλικό κρασί της Κύπρου
Η Κουμανδαρία, το γλυκό λιαστό κρασί της Κύπρου, δικαίως μπορεί να διεκδικήσει τον τίτλο του κρασιού με την αρχαιότερη Ονομασία Προέλευσης στον κόσμο. H διάδοση της Κουμανδαρίας, του περίφημου παραδοσιακού γλυκού οίνου της Κύπρου, μας παραπέμπει στον πρώιμο μεσαίωνα και συγκεκριμένα στο 1192, όταν οι Ναΐτες αγόρασαν το νησί από τον Ριχάρδο τον Λεοντόκαρδο της Αγγλίας. Ουσιαστικά ‘Commanderies’ ονομαζόταν οι διοικητικές μονάδες των Ναϊτών με στόχο την αποτελεσματική διοίκηση της Κύπρου. Η μεγαλύτερη μονάδα, η La Grande Commanderie, είχε ως βάση το κάστρο του Κολοσσίου. Στην περιοχή της Grande Commanderie παραγόταν εκείνο τον καιρό, ως συνέχεια της αρχαιότατης παράδοσης, ένας γλυκός οίνος εξαιρετικής ποιότητας τον οποίο ονόμασαν Κουμανταρία, “Vin de la Commanderie”, δηλαδή ‘Κρασί της Κουμανδαρίας’. Το όνομα αυτό, που συνδέεται ετυμολογικά με το όνομα της στρατιωτικής τους διοίκησης, σταδιακά καθιερώθηκε και ταυτίστηκε με το συγκεκριμένο κρασί, φτάνοντας έτσι μέχρι τις μέρες μας. Η επιλογή του ονόματος έγινε για να ξεχωρίζει το συγκεκριμένο κρασί από όλα τα άλλα, λόγω της εξαιρετικής του ποιότητας αλλά και της γεωγραφικής του προέλευσης. Έκτοτε, το όνομα της περιοχής είναι συνυφασμένο με το κρασί αυτό, του οποίου ο ιδιαίτερος τρόπος παραγωγής διατηρήθηκε αναλλοίωτος μέχρι σήμερα.
Η Κουμανδαρία κατοχυρώθηκε νομοθετικά το 1990 και με βάση τη ρύθμιση αυτή παράγεται αποκλειστικά στην περιοχή Κουμανδαρίας, στα όρια της οποίας εμπίπτουν 14 χωριά των νότιων πλαγιών του Τροόδους, σε υψόμετρο 350-900 μέτρα. Τα αμπέλια από τα οποία παρασκευάζεται ο οίνος Κουμανδαρία, πρέπει να βρίσκονται στην ομώνυμη περιοχή και να έχουν ηλικία μεγαλύτερη από τέσσερα χρόνια. Μέρος αυτής της περιοχής βρίσκεται εντός της Πιτσιλιάς, με επίκεντρο την κοινότητα της Ζωοπηγής στην οποία βρίσκεται και το Μουσείο της Κουμανδαρίας. Το γεωλογικό και εδαφολογικό υπόβαθρο, το μικροκλίμα της περιοχής και η ιδιαιτερότητα των ντόπιων ποικιλιών, δίνουν ένα ξεχωριστό γλυκό κρασί, το κρασί της χαλάρωσης, της γαλήνης αλλά και του έρωτα.
Tip: Ένα ποτήρι κουμανδαρία μετά το δείπνο είναι μια μοναδική απόλαυση αλλά και το τέλειο φυσικό ηρεμιστικό μετά από μια κουραστική μέρα.
Ζιβανία, το φλογερό ποτό
Η ζιβανία θεωρείται ως το κατ’ εξοχή λαϊκό ποτό που για χρόνια συνοδεύει τον Κύπριο εργάτη και αγρότη, ως η απόλαυση και το γιατρικό του. Είναι το προϊόν απόσταξης των στέμφυλων που προέρχονται από τις γηγενείς ποικιλίες σταφυλιών ‘μαύρο’ ή ‘ξυνιστέρι’. Σε περίπτωση που παρασκευαστεί ζιβανία από άλλες ποικιλίες, τότε πρέπει να αναφέρεται και το όνομα αυτής της ποικιλίας, π.χ. Ζιβανία από μαραθεύτικο, ζιβανία σουλτανίνας κ.λπ. Οι ‘Πίτσιλοι’ ήταν πάντοτε περήφανοι για τη ζιβανία τους, η οποία είναι ο αδιαμφισβήτητος φίλος των ‘πιτσιλίσιμων’ αλλαντικών. Αναγνωρίζοντας την ιδιαίτερη αξία της ζιβανίας για το γαστρονομικό πολιτισμό της περιοχής, έχει από το 2010 θεσμοθετηθεί η διοργάνωση της Εβδομάδας Ζιβανίας, με σειρά γαστρονομικών εκδηλώσεων στα γραφικά χωριά της Άλωνας και του Πελενδριού. Η ζιβανία πίνεται καλά παγωμένη συντροφιά με τα παραδοσιακά αλλαντικά της Πιτσιλιάς ή συνοδεύοντας κυπριακούς μεζέδες.
Tip: Οι γιαγιάδες της Πιτσιλιάς, μέχρι σήμερα, δεν το αντιμετωπίζουν σαν απλό ποτό. Αποτελεί ταυτόχρονα το γιατρό της γρίπης, το φάρμακο για τον πονόδοντο, καθαριστικό για τα τζάμια, απολυμαντικό, ακόμα και ως βάση για ψήσιμο λουκάνικων.

Ρόδα Αγρού, η ευωδία της φύσης
Η άγρια τριανταφυλλιά η Δαμασκηνή, με τα ροζ πέταλα και με ένα ιδιαίτερα έντονο, μεθυστικό άρωμα προϋπήρχε στην περιοχή του Αγρού. Ο Νέαρχος Κληρίδης είναι ο άνθρωπος στον οποίο η κοινότητα οφείλει σήμερα την ταύτισή της με το τριαντάφυλλο. Γεννήθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα. Ήταν μια εξέχουσα μορφή της εποχής και ένας ιδιαίτερα έξυπνος, μορφωμένος και διορατικός άνθρωπος που διέβλεψε ότι διά μέσου του τριαντάφυλλου η κοινότητα θα μπορούσε να προοδεύσει. Έτσι, με δική του πρωτοβουλία, η κοινότητα απέκτησε αποστακτήρα για την παρασκευή ροδοστάγματος το οποίο μέχρι και σήμερα αποτελεί απαραίτητο συστατικό σε πολλά γλυκά και πιάτα της κυπριακής κουζίνας. Πέραν όμως από το ροδόσταγμα, οι κάτοικοι έμαθαν πως τα πέταλα του λουλουδιού όταν γίνονταν γλυκό του κουταλιού βοηθούσαν στη δυσκοιλιότητα. Η κ. Νίκη μας είπε ότι η πρόγιαγιά της το έφτιαχνε το 1930 ως γιατρικό για τη δυσκοιλιότητα, ενώ η ίδια συνεχίζει μέχρι και σήμερα να παρασκευάζει γλυκό από τριαντάφυλλα του Αγρού, με την ίδια ακριβώς συνταγή. Ταξιδεύοντας στην περιοχή Πιτσιλιάς και συγκεκριμένα στον Αγρό, γνωρίσαμε τις αυθεντικές και πρωτότυπες χρήσεις του τριαντάφυλλου. Σαν υλικό ζαχαροπλαστικής, σαν γλυκό του κουταλιού, τσάι, σαν ροδόσταγμα, σαν τρόπο υποδοχής και ένδειξης καλής φιλοξενίας (ραντίζοντας λίγο στα χέρια), σε εκκλησιαστικές γιορτές, για φυσικό καθαρισμό προσώπου, σε κεριά, καλλυντικά και άλλα πολλά.
Κατά τους μήνες Απρίλιο και Μάιο οι άγριες τριανταφυλλιές βρίσκονται στο απόγειο της δόξας τους! Αποτελούν ένα εκπληκτικό θέαμα και ανεπανάληπτη εμπειρία για όποιον συμμετέχει σε κάποια από τις δραστηριότητες τόσο των τοπικών επιχειρήσεων όσο και του Κοινοτικού Συμβουλίου ή του Κέντρου Νεότητος. Παράλληλα, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ του Ρόδου προσφέρεται πληθώρα επιλογών συμμετοχής στα δρώμενα.
Ενδεικτικό των ποσοτήτων άγριων τριαντάφυλλων που χρειάζονται για τα γλυκά και τα ροδοστάγματα είναι ότι περίπου με ένα κιλό ροδοπέταλα φτιάχνουμε ένα μικρό βαζάκι. Φαντάσου πόσες άγριες τριανταφυλλιές απαιτούνται και πόσες υπάρχουν τελικά στην ευωδιαστή αυτή κοινότητα!
Inside Info: Αν θέλεις να μαζέψεις άγρια τριαντάφυλλα, αυτό πρέπει να γίνει με το χάραμα. Η πρωινή υγρασία της γης, βοηθά στην απελευθέρωση των αρωμάτων τους και κάνει την εμπειρία ακόμα πιο μαγική.