ΣΗΜΑΔΕΨΕ ΜΕ ΤΟ ΕΡΓΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ
Σχεδόν αθέατη, αλλά… ανεξίτηλη

Μια ξεχωριστή τιμή για την καθηγήτρια γαλλικής γλώσσας και αρχαιολόγο Ζακλίν (Jacqueline) Καραγιώργη, που αναγορεύτηκε σε Επίτιμη Διδάκτορα της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου


«Διερωτήθηκα τι έπραξα, για να είμαι άξια αυτής της τιμής. Έζησα χωρίς ποτέ να διεκδικήσω μιαν ακαδημαϊκή καριέρα, διδάσκοντας τη γαλλική γλώσσα σε διάφορα ελληνικά εκπαιδευτήρια της Λευκωσίας. Ασχολήθηκα και με την αρχαιολογική έρευνα, με μοναδικό στόχο την ικανοποίηση της πνευματικής μου περιέργειας»



«Σε όλες τις επιστημονικές περιοχές, υπάρχουν πάντοτε κάποιες μορφές που έθεσαν θεμέλια για την περαιτέρω ανάπτυξη, που υπήρξαν πρωτοπόροι και σκαπανείς, προικισμένες με μια πολύπλευρη προσωπικότητα, που συνυπάρχει με την κύρια επιστημονική εξειδίκευση, που έρχεται να την εμπλουτίσει και να τη στερεώσει»


ΛΕΖΑΝΤΕΣ
1. Η Jacqueline Καραγιώργη με τον σύζυγό της Βάσο Καραγιώργη και τα παιδιά τους Κλειώ και Ανδρέα, στην τελετή αναγόρευσής της.

2. Στιγμιότυπα από την περιένδυση της τιμωμένης, με την τήβεννο του Πανεπιστημίου Κύπρου, από τον Πρύτανη Κ. Χριστοφίδη.

3. Πυκνή η παρουσία φίλων και εκτιμητών του έργου της Ζ. Καραγιώργη, στην εκδήλωση της περασμένης Τρίτης.


ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Απ' όλα τα όμορφα λόγια που ακούστηκαν για την καθηγήτρια γαλλικής γλώσσας και αρχαιολόγο Ζακλίν (Jacqueline) Καραγιώργη, το βράδυ της περασμένης Τρίτης (22.9.2015), στη διάρκεια της συγκινητικής τελετής αναγόρευσής της σε Επίτιμη Διδάκτορα της Σχολής Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Κύπρου, ξεχωρίζω την αναφορά του καθηγητή Γιάννη Η. Ιωάννου, Προέδρου του Τμήματος Γαλλικών Σπουδών και Σύγχρονων Γλωσσών: «Διακριτική, σεμνή, σχεδόν αθέατη, απαλλαγμένη από την ανάγκη για προβολή και ψυχοφθόρους εντυπωσιασμούς, αλλά και με την υποδειγματική πνευματική και επιστημονική εντιμότητα που τη χαρακτηρίζει, η Jacqueline Καραγιώργη σημάδεψε με το έργο και την παρουσία της πρωτίστως την ίδια την επιστήμη της, την κυπριακή πολιτισμική πραγματικότητα και τον κοινό εκείνο πολιτισμικό χώρο της διάδρασης μεταξύ δύο μεγάλων πολιτισμών της Μεσογείου και της Ευρώπης γενικότερα».
Η ίδια χαρακτήρισε τα εγκώμια προς το πρόσωπό της «υπερβολικούς επαίνους» και επιβεβαιώνοντας την περιγραφή του καθηγητή Ιωάννου, είπε εμφαντικά στην ομιλία της: «Διερωτήθηκα τι έπραξα, για να είμαι άξια αυτής της τιμής. Έζησα χωρίς ποτέ να διεκδικήσω μιαν ακαδημαϊκή καριέρα, διδάσκοντας τη γαλλική γλώσσα σε διάφορα ελληνικά εκπαιδευτήρια της Λευκωσίας. Ασχολήθηκα και με την αρχαιολογική έρευνα, με μοναδικό στόχο την ικανοποίηση της πνευματικής μου περιέργειας».
Η σεμνότητα και η απέριττη απλότητα αυτής της μικροκαμωμένης Γαλλίδας με τα χαρακτηριστικά κοντοκουρεμένα, λευκά μαλλιά, που έκανε την Κύπρο δεύτερη πατρίδα της από τότε που παντρεύτηκε με τον αρχαιολόγο Βάσο Καραγιώργη, το 1953, ήταν κυρίαρχο στοιχείο της επιβλητικής εκδήλωσης και του εντυπωσιακού τελετουργικού, με τη συμμετοχή του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου Κωνσταντίνου Χριστοφίδη, του Κοσμήτορα της Σχολής Ανθρωπιστικών Σπουδών Καθηγητή Niyazi Kizily?rek και όλων των καθηγητών μελών της Σχολής, περιενδυμένων με την τήβεννο του Πανεπιστημίου Κύπρου, με την οποία ο Πρύτανης περιένδυσε και την ίδια την τιμώμενη της βραδιάς.

Θεμέλια για την ανάπτυξη
Είπε μεταξύ άλλων ο καθηγητής Γιάννης Η. Ιωάννου, παρουσιάζοντας τη Jacqueline Girard Καραγιώργη: «Σε όλες τις επιστημονικές περιοχές, υπάρχουν πάντοτε κάποιες μορφές που έθεσαν θεμέλια για την περαιτέρω ανάπτυξη, που υπήρξαν πρωτοπόροι και σκαπανείς. Συχνά οι μορφές αυτές είναι προικισμένες με μια πολύπλευρη προσωπικότητα, μιαν ευρυμάθεια που συνυπάρχει με την κύρια επιστημονική εξειδίκευση, που έρχεται να την εμπλουτίσει και να τη στερεώσει, να της προσφέρει ένα ευρύτερο ανθρωπιστικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο να μπορεί να ξεδιπλωθεί και να εκδηλωθεί πλήρως. Μια από αυτές τις προσωπικότητες είναι και αυτή που τιμούμε απόψε, αναγορεύοντάς τη σε επίτιμη διδάκτορα της Σ.Α.Ε. Η κυρία Καραγιώργη, στα εξήντα και πλέον χρόνια που συνδέεται με την Κύπρο, ανέπτυξε μια πολύπλευρη δράση και συνέβαλε αποφασιστικά στην ανάπτυξη της Κυπριακής Αρχαιολογίας, που αποτελεί και το κύριο επιστημονικό της αντικείμενο. Αλλά δεν περιορίστηκε μόνο σε αυτό. Η κλασική της κατάρτιση και παιδεία τής επέτρεψε να τρέφει πάντοτε μιαν αστείρευτη αγάπη για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και τον πολιτισμό. Συνέβαλε αποφασιστικά στην προώθηση και στη διδασκαλία και της Γαλλικής ως ξένης γλώσσας στην κυπριακή εκπαίδευση. Άλλοτε ως σύμβουλος, άλλοτε ως διδάσκουσα, συνέβαλε στη βελτίωση των διδακτικών μεθόδων, αλλά και κατήρτισε η ίδια γενεές Κυπρίων που είτε σπούδασαν στη Γαλλία, είτε έμαθαν τη Γαλλική ως δεύτερη ξένη γλώσσα. Σε στενή συνεργασία πάντοτε με το Γαλλικό Ινστιτούτο και το Υπουργείο Παιδείας».

Δασκάλα για δύο γενεές Κυπρίων
«Η δράση της κ. Καραγιώργη ως εκπαιδευτικού υπήρξε επίσης υποδειγματική και εκτείνεται σε μια περίοδο πέραν των τριών δεκαετιών», τόνισε ο καθηγητής Ιωάννου. «Η παρουσία της και η διδασκαλία της έχουν πραγματικά σημαδέψει δύο γενεές Κυπρίων, εκ των οποίων πολλοί και πολλές διέπρεψαν και διαπρέπουν μέχρι σήμερα. Πλαισιωμένη με έναν ανθρωπισμό που έλκει από τα υψηλότερα έργα του γαλλικού πολιτισμού, αλλά και από την ισχυρή κλασική της παιδεία και με μιαν ευγένεια που συγκεκριμενοποιείται μέσα από ένα χαμόγελο που δεν μπορεί να αφήσει αδιάφορο ακόμη και τον πιο ατίθασο μαθητή, η Jacqueline Καραγιώργη πέτυχε ως διδάσκουσα, επειδή μαζί με άλλες αρετές, αντιλαμβανόταν τη διδασκαλία της γλώσσας ως ταυτόχρονη μύηση στον γαλλικό πολιτισμό και όχι ως απλή εκμάθηση λέξεων, ρημάτων και γραμματικών και συντακτικών κανόνων, κάτι που για την εποχή που μιλάμε δεν ήταν δεδομένο. Αμερικανική Ακαδημία, Παρθεναγωγείο Φανερωμένης, Γαλλικό Μορφωτικό Κέντρο και μια σειρά από δημόσια σχολεία της Κυπριακής Μέσης Εκπαίδευσης, είχαν την τύχη να περιλάβουν την κ. Καραγιώργη στο διδακτικό τους προσωπικό».

Μια Γαλλίδα σ’ έναν ξένο τόπο
«Ασμένως και με ευγνωμοσύνη, αλλά και ταπείνωση, αποδέχομαι την ύψιστη ακαδημαϊκή τιμή που μου απονέμει η Σχολή Ανθρωπιστικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Κύπρου», ανέφερε στην αντιφώνησή της η Jacqueline Καραγιώργη και συνέχισε: «Παρακολούθησα με ενδιαφέρον και περισσή αγάπη την ίδρυση πριν από 25 χρ?νια και την ανέλιξη του νεαρού αυτού Πανεπιστημίου, που αποτελεί ένα βήμα προόδου για τη νεολαία του και μια γέφυρα επικοινωνίας με τη διεθνή έρευνα και τον πολιτισμό. Δεν ξεχνώ ότι σ’ αυτό υπηρέτησε ο σύζυγός μου ως καθηγητής Αρχαιολογίας και είμαι ιδιαίτερα υπερ?φανη που ο υιός μου Ανδρέας υπηρετεί ως καθηγητής Εφαρμοσμένων Μαθηματικών, από τα χρόνια της ιδρύσεώς του. Από τα πρώτα κιόλας χρόνια της άφιξής μου στην Κύπρο, στις αρχές της δεκαετίας του 1950, έχω εμπλακεί στη διδασκαλία της γαλλικής γλώσσας, ως μια Γαλλίδα σ’ έναν ξένο τόπο, γόνος αφοσιωμένων εκπαιδευτικών. Ανακάλυψα ότι το γεγονός ότι ήμουν Γαλλίδα και μιλούσα Γαλλικά, μου δημιούργησε μιαν ατμόσφαιρα συμπάθειας, γιατί τα Γαλλικά ετύγχαναν τότε μιας ιδιαίτερης ακτινοβολίας. Διερωτήθηκα γιατί η γαλλική γλώσσα και η Γαλλία προκαλούσαν αισθήματα συμπάθειας και για ποιο λόγο ο κόσμος μάθαινε τα Γαλλικά, σε μια χώρα που ήταν τότε βρετανική αποικία. Βέβαια, για τρεις αιώνες, από τον δωδέκατο ώς τον δέκατον πέμπτο, το νησί ήταν υπό τους βασιλιάδες Λουζινιανούς, ιππότες από μια επαρχία της Γαλλίας, που έφεραν μαζί τους το πνεύμα των Σταυροφόρων, αλλά και τη γλώσσα τους, που κατά τη διάρκεια της βασιλείας τους τη μιλούσαν όχι μόνο στη βασιλική αυλή αλλά και στα ανώτερα κοινωνικά στρώματα των Κυπρίων».

Τα καλά Γαλλικά… των κοριτσιών
Περιγράφοντας την εμπειρία της ως καθηγήτρια Γαλλικών, όταν το 1954 διορίστηκε στα Γυμνάσια της Λευκωσίας, η κ. Καραγιώργη ανέφερε ότι «τα Γαλλικά διδάσκονταν στο Παγκύπριο Γυμνάσιο για τα αγόρια, με ένα επιπλέον ειδικό μάθημα για το Εμπορικό Τμήμα, καθώς και στο Παρθεναγωγείο Φανερωμένης. Είμαστε τρεις καθηγητές των Γαλλικών για το Παγκύπριο Γυμνάσιο και το Παρθεναγωγείο Φανερωμένης. Η διδασκαλία, είχε κάπως εμπειρικό χαρακτήρα, χωρίς καμιά καθορισμένη μέθοδο. Το επίπεδο των Γαλλικών ήταν χαμηλό στα αγόρια, ενώ στα κορίτσια ήταν χωρίς αμφιβολία καλύτερο. Τα κορίτσια αγαπούσαν τα Γαλλικά, γιατί πίστευαν ότι είχαν μια φινέτσα και μια διάκριση, που συμπλήρωνε την εκπαίδευσή τους. Το Υπουργείο Παιδείας της Κύπρου ίδρυσε το 1960 ένα Ινστιτούτο Ξένων Γλωσσών για εφ?βους και εν?λικες. Διορίστηκα υπεύθυνη για τη διδασκαλία των Γαλλικών για το σύνολο των Ινστιτούτων Ξένων Γλωσσών, και δίδασκα ατελείωτες ώρες. Δεν υπήρχε ακόμη μέθοδος διδασκαλίας. Διδάσκοντας, ανακάλυπτα τη δική μου γλώσσα, την αρχιτεκτονική της, τη πολυπλοκότητά της, τον πλούτο της και τις απαιτήσεις της. Κάθε δυσκολία του μαθητή μου, μ’ ανάγκαζε να εμβαθύνω σε διάφορα σημεία τη μορφολογία και τη σημαντική της. Οφείλω να ομολογήσω ότι το μέρος της ζωής μου που συνδέεται με τη διδασκαλία των Γαλλικών στην Κύπρο, μου επέτρεψε να είμαι από το 1953 μάρτυρας, και συνάμα ταπεινός συνεργάτης, της επικράτησης των Γαλλικών στο νησί αλλά και του ανοίγματός των, προς έναν ευρύτερο κόσμο. Νιώθω κάποια περηφάνια γι’ αυτό, όχι από επιθυμία για έναν πνευματικό ιμπεριαλισμό της γαλλικής γλώσσας, αλλά με την ελπίδα ότι θα συμβάλουν στη δημιουργία ενός καλύτερου κόσμου, πιστού στις αξίες του πολιτισμού, της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, που η Γαλλία ακόμα αντιπροσωπεύει. Και αυτή η έφεση προς έναν καλύτερο κόσμο, είναι κατά μεγάλο μέρος στα χέρια των νέων ανθρώπων».

Η πρόκληση της Αφροδίτης της Κύπρου

Αναφερόμενη στη συμμετοχή της σε όλα τα αρχαιολογικά δρώμενα στην Κύπρο, όπως είπε, «όντας σύζυγος του Βάσου Καραγιώργη», επεσήμανε ότι «ο πολιτισμός της αρχαίας Κύπρου είχε μια ζωηρή ιδιαιτερότητα που προκαλούσε, ενώ η έρευνα βρισκόταν ακόμη στα πρώτα της βήματα. Αναζητώντας θέμα για διδακτορική διατριβή, διάλεξα να μελετ?σω την Αφροδίτη της Κύπρου. Ήταν για μένα μεγάλη πρόκληση να ασχοληθώ με τη θεά της Κύπρου, την Αφροδίτη, που όλοι πίστευαν πως ήταν μια Ελληνίδα θεά που αναδύθηκε από τους αφρούς της θάλασσας. Το πεδίο έρευνας ήταν σχεδόν ανεξερεύνητο. Το υλικό που μπορούσε να διαλευκάνει κάπως το πρόβλημα ήταν το αρχαιολογικό υλικό, τα άφθονα ειδώλια που αποτελούν άμεσες μαρτυρίες της αρχαίας πραγματικότητας, τα ιερά της Θεάς, στην Παλαίπαφο, Αμαθούντα και Κίτιον, και τα συγκλονιστικά ίχνη μιας πολύ παλιάς λατρείας της γονιμότητας στην περιοχή της Πάφου. Υπήρχε επίσης η μαρτυρία των Ομηρικών Επών, που πρώτα μαρτυρούν για την Αφροδίτη της Κύπρου, και του Ησιόδου, που διηγ?θηκε τη μυθολογική της γένεση. Τα αρχαία αυτά κείμενα συμπληρώνονται από τα σχόλια των ιστορικών των ύστερων χρόνων. Εφοδιασμένη με όλα τα πιο πάνω, και τη βοήθεια του αρχαιολόγου συζύγου μου, άρχισα την έρευνά μου, αρχίζοντας από τις αρχαιότερες μαρτυρίες που σχετίζονται με τη σημασία που έδιδαν οι αρχαίοι Κύπριοι, όπως και άλλοι προϊστορικοί λαοί, στη συμβολή των γυναικών στην πηγή της ζωής και τη διαιώνιση του ανθρώπινου γένους, καθώς και τον συσχετισμό των με την ευφορία της γης. Παρ’ όλον που έχω πλήρη συνείδηση των ελλειμμάτων γνώσης στην έρευνά μου, ελπίζω να έχω συμβάλει στην καλύτερη κατανόηση της Μεγάλης Θεάς της Κύπρου, με επιστημονική επιχειρηματολογία, χωρίς προκαταλήψεις, και με καλή πίστη, παρ’ όλον ότι θα πρέπει να έχω απογοητεύσει όσους τη θεωρούσαν απ’ αρχής μια όμορφη, ολωσδιόλου Ελληνίδα θεά. Τουναντίον, θα ΄θελα να είμαστε περήφανοι που η Κύπρος γέννησε μια θεά, από τα βάθη των χιλιετηρίδων, μια θεά που προσφέρει τη δύναμη της ορμ?ς για τη ζω? και την ευημερία, και που την προίκισε με ελληνικές ιδιότητες. Τη δώρισε στην Ελλάδα που, με σειρά της, την επέστρεψε στην Κύπρο, σ’ όλη της την ομορφιά. Είναι όμως πάντα στην Κύπρο που ευδοκίμησε και ακτινοβόλησε σ’ όλον τον Δυτικό Κόσμο, μέχρις ότου έδωσε τη θέση της στον Χριστιανισμό.
Ελπίζω να έχω μια ελάχιστη συμβολή, με τον τρόπο που εξέθεσα πιο πάνω, στον πνευματικό εμπλουτισμό της χώρας που είναι η δεύτερη πατρίδα μου και που με δέχθηκε με τόση καλοσύνη».


Ψήφισμα γραμμένο σε περγαμηνή
Στο ψήφισμα που ανέγνωσε ο Κοσμήτορας της Σχολής Καθηγητής Niyazi Kizily?rek αναγράφεται: «Επειδή η Jacqueline Καραγιώργη - Girard, διαπρεπής καθηγήτρια γαλλικής γλώσσας και πολιτισμού, αρχαιολόγος διεθνούς εμβέλειας με βαθιά κλασική και ανθρωπιστική παιδεία υπηρέτησε την επιστήμη και τον πολιτισμό για πάνω από μισό αιώνα, συνέβαλε αποφασιστικά και δημιουργικά στην καθιέρωση ενδυνάμωση και συνεχή ανάπτυξη των κυπρογαλλικών πολιτισμικών και επιστημονικών σχέσεων, υπηρέτησε την παιδεία και τον πολιτισμό από διάφορες θέσεις του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, η Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών, η Σύγκλητος και το Συμβούλιο του Πανεπιστημίου Κύπρου, αποφάσισαν ομόθυμα να της απονείμουν την ύψιστη τιμή που έχουν τη δικαιοδοσία να απονέμουν. Να την αναγορεύσουν σε Επίτιμη Διδάκτορα της Σχολής και να αναγράψουν το ψήφισμα σε περγαμηνή, για να το αναγνώσει ο Κοσμήτορας και να το επιδώσει ο Πρύτανης την ημέρα της Τελετής για την Αναγόρευση».