ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΕΡΕΥΝΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΜΠΛΟΚΗ ΤΩΝ ΙΔΙΩΝ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΟΥ Α’ ΔΗΜΟΤΙΚΟΥ ΣΧΟΛΕΙΟΥ ΑΓΛΑΝΤΖΙΑΣ

Ο σχολικός εκφοβισμός
με τα μάτια των παιδιών

Αρκετά παιδιά δηλώνουν ότι τα ενοχλούν ή τα κοροϊδεύουν, σε σχέση με την εμφάνιση, την καταγωγή, τη συμπεριφορά και τον χαρακτήρα τους. Τα περισσότερα δηλώνουν ότι δέχονται λεκτική βία

Η έρευνα, που έγινε υπό την καθοδήγηση της δασκάλας της Στ΄ τάξης, Νίκης Τσαγγάρη, με την επίβλεψη της Διευθύντριας Φωτεινής Χριστοπούλου, πραγματοποιήθηκε από τις 3 - 5 Φεβρουαρίου 2015 και παρουσιάστηκε στις 15 Μαΐου 2015, παρόντος του Δημάρχου Αγλαντζιάς

ΛΕΖΑΝΤΕΣ
1 Τα παιδιά της Στ΄ τάξης του Α΄ Δημοτικού Σχολείου Αγλαντζιάς - Αγίου Γεωργίου, στέλνουν το βασικό μήνυμα της έρευνας.
2 Η Φωτεινή Χριστοπούλου με μαθητές της σε ώρα μαθήματος.


ΜΑΡΙΟΣ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ
Με αφορμή τον στόχο που είχε θέσει η σχολική μονάδα για τη βελτίωση του κλίματος της τάξης και των σχέσεων των παιδιών, οι μαθητές της Στ΄ τάξης του Α΄ Δημοτικού Σχολείου Αγλαντζιάς - Αγίου Γεωργίου διεξήγαγαν έρευνα εντός του σχολείου, με θέμα τον σχολικό εκφοβισμό, όπως αυτός εμφανίζεται στο σχολείο τους. Η έρευνα, που έγινε υπό την καθοδήγηση της δασκάλας της Στ΄ τάξης, Νίκης Τσαγγάρη, με την επίβλεψη της Διευθύντριας Φωτεινής Χριστοπούλου, πραγματοποιήθηκε από τις 3 - 5 Φεβρουαρίου 2015 και παρουσιάστηκε στις 15 Μαΐου 2015, παρόντος του Δημάρχου Αγλαντζιάς, Κώστα Κόρτα. Σε αυτήν τη σημαντική έρευνα, με την άμεση εμπλοκή των ίδιων των παιδιών, συμμετείχαν συνολικά 103 μαθητές του Α΄ Δημοτικού Σχολείου Αγλαντζιάς, 6 - 12 χρονών, οι οποίοι συμπλήρωσαν ερωτηματολόγιο με 20 ερωτήσεις και σύντομα προσωπικά στοιχεία. Χρησιμοποιήθηκαν ανώνυμα ερωτηματολόγια, για να προστατευτούν οι απόψεις του κάθε παιδιού. Στη συνέχεια έγινε συγκέντρωση και επεξεργασία των δεδομένων των ερωτηματολογίων και κατάληξη των αποτελεσμάτων.
Περιστασιακά τα περισσότερα
«Μέσα από τις απαντήσεις που πήραμε», ανέφερε στη «Σ» η Νίκη Τσαγγάρη, «δεν μπορούμε να δηλώσουμε με βεβαιότητα ότι όλα τα περιστατικά που δηλώνουν τα παιδιά ανήκουν στην κατηγορία “σχολικός εκφοβισμός”, καθώς αυτός εμφανίζεται κατ’ επανάληψιν και συστηματικά. Τα περισσότερα περιστατικά του σχολείου μας φαίνεται να εμφανίζονται περιστασιακά. Παρόλα αυτά, τα παιδιά που δηλώνουν ότι δέχονται εκφοβισμό συστηματικά, αποτελούν σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού του σχολείου». Να σημειώσουμε ότι ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί περίπου στο ποσοστό που ισχύει σε παγκύπρια βάση, αφού εκτιμάται ότι 17% των μαθητών έχουν συστηματική εμπλοκή στον σχολικό εκφοβισμό, είτε ως θύτες είτε ως θύματα, ενώ οι αριθμοί διαφοροποιούνται, ανάλογα με την επαρχία, το φύλο και την ηλικία.

Δυσκολία αποδοχής του διαφορετικού
«Τα αποτελέσματα της έρευνας αποδείχθηκαν πολύ διαφωτιστικά, γιατί έδωσαν μια καθαρή εικόνα για το πώς σκέφτονται και πώς συμπεριφέρονται τα παιδιά του σχολείου», μας είπε η κυρία Τσαγγάρη και συνέχισε: «Φαίνεται ότι υπάρχουν αρκετά παιδιά, τα οποία δηλώνουν ότι τα ενοχλούν ή τα κοροϊδεύουν, σε σχέση με την εμφάνιση, την καταγωγή, τη συμπεριφορά και τον χαρακτήρα τους. Τα περισσότερα δηλώνουν ότι δέχονται λεκτική βία. Επίσης, φαίνεται ότι πολλά παιδιά καταφεύγουν κι αυτά στην κοροϊδία, παρόλο που τα ίδια ενοχλούνται όταν οι άλλοι τους συμπεριφέρονται με αυτόν τον τρόπο. Πολλά παιδιά δήλωσαν ότι αντιμετωπίζουν τα περιστατικά, ενημερώνοντας δασκάλες, διευθύντρια, γονείς και φίλους και όταν συμβαίνουν αυτά τα περιστατικά, αισθάνονται κυρίως θυμό, φόβο και άγχος. Γνωρίζουν το πλαίσιο στο οποίο γίνεται ο σχολικός εκφοβισμός και συνήθως ενημερώνουν τους δασκάλους, λιγότεροι δηλώνουν ότι παίρνουν το μέρος του θύματος κι ένα μικρότερο ποσοστό, ότι παρακολουθούν και δεν κάνουν τίποτα. Φαίνεται, επίσης, ότι τα περισσότερα παιδιά ενοχλούν ή ενοχλούνται, λόγω του χαρακτήρα και της συμπεριφοράς των συμμαθητών τους, γεγονός που φανερώνει ότι πολλοί από εμάς δυσκολεύονται να αποδεχτούν το διαφορετικό. Δηλώνουν ότι εκφοβίζονται, αλλά και εκφοβίζουν. Τέλος, οι περισσότεροι δήλωσαν ότι συμπαθούν παιδιά, φιλικά προς τα ίδια, που τους συμπεριφέρονται καλά και τα αγαπούν και φυσικά δεν συμπαθούν παιδιά, τα οποία δεν τους συμπεριφέρονται ευγενικά, τα κοροϊδεύουν και τα ενοχλούν. Αρκετά παιδιά δήλωσαν ότι μπορούμε ν’ αλλάξουμε αυτήν την κατάσταση και εισηγήθηκαν περισσότερες τιμωρίες, ενημέρωση των γονιών, διάλογο και συζήτηση, αλλά και καθορισμό παιδιών-παιδονόμων, που θα δρουν υποβοηθητικά στα περιστατικά».

Υλικό για σκέψη
και για δράση
Η Νίκη Τσαγγάρη επεσήμανε ότι «θα πρέπει να αξιοποιήσουμε τα αποτελέσματα στο σχολείο και να δούμε πώς μπορούμε να κάνουμε παρέμβαση και να βοηθήσουμε προς την κατεύθυνση της πρόληψης και της αντιμετώπισης του σχολικού εκφοβισμού, αλλά, βέβαια, δεν μπορούμε μόνοι μας να αναλάβουμε αυτό το βάρος. Πάντως, οι μαθητές οι οποίοι διεξήγαγαν την έρευνα, κάνοντας μια δεύτερη ανάγνωση των αποτελεσμάτων, προσπάθησαν να δώσουν τις δικές τους ερμηνείες, αλλά και να προτείνουν τρόπους, με τους οποίους μπορούμε να δράσουμε. Η εμπλοκή των μαθητών στον σχεδιασμό και στην υλοποίηση της έρευνας υπήρξε ανεκτίμητης παιδαγωγικής και μαθησιακής αξίας. Οι μαθητές είχαν την ευκαιρία να μελετήσουν σε βάθος ένα θέμα και να ακολουθήσουν τα στάδια διεξαγωγής της επιστημονικής έρευνας, πάντοτε στο μέτρο του δυνατού και του εφικτού, για την ηλικία τους. Επιπρόσθετα, τροφοδότησαν όλους μας με υλικό για σκέψη και προβληματισμό, αλλά και για δράση. Η έρευνα αποτέλεσε την έναρξη ενός κύκλου δραστηριοτήτων σε όλες τις τάξεις, ώστε να συζητηθεί το θέμα του σχολικού εκφοβισμού, να επεξεργαστούν σενάρια εκφοβισμού, να δοθεί χώρος και χρόνος στα παιδιά να εκφράσουν αυτά που βιώνουν και νιώθουν. Αναγνώρισαν ότι δεν γνωρίζουν αρκετά καλά ο ένας τον άλλο και, μέσα από διάφορες δραστηριότητες, προσπάθησαν να προβάλουν και να παρουσιάσουν τον εαυτό τους. Επεξεργάστηκαν παραμύθια για τη διαφορετικότητα, κατέγραψαν αυτά που τους πληγώνουν και πώς θα ήθελαν να τα αντικαταστήσουν. Ενεπλάκηκαν σε δραστηριότητες θεατρικού παιχνιδιού, ώστε να βιώσουν την ενσυναίσθηση και να δυναμώσουν τον εαυτό τους. Προωθώντας την ιδέα της ομαδικότητας και της συλλογικότητας, διαπιστώσαμε την ύπαρξη ενός κοινού στόχου, της ανάγκης να ζούμε σε ένα αρμονικό και ήρεμο περιβάλλον και αναγνώρισαν ότι τα πράγματα που μας ενώνουν, είναι πολύ περισσότερα από αυτά που μας χωρίζουν».

Η άγνοια που κτίζει τοίχους
Νίκη Τσαγγάρη: «Μέσα από την επεξεργασία των ερωτηματολογίων προβληματιστήκαμε πολύ γι' αυτά που διαβάζαμε και με μεγάλη έκπληξη συνειδητοποιήσαμε ότι συχνά τα παιδιά συγκρούονται και δημιουργούνται εντάσεις, γιατί ο άλλος είναι διαφορετικός. Συζητήσαμε μαζί τους την πραγματικότητα γύρω μας, ότι όλοι οι άνθρωποι έχουμε μεταξύ μας διαφορετικό ύψος, βάρος, πρόσωπο, μαλλιά, μάτια, χείλη, δόντια, συνήθειες, χαρακτήρα. Πόσο πραγματικά γνωρίζουμε ο ένας τον άλλο; Εμείς, αν και μετράμε οι περισσότεροι ήδη 6 χρόνια μαζί, συνειδητοποιήσαμε ότι υπάρχουν πολλά που δεν γνωρίζαμε ο ένας για τον άλλο. Ίσως αυτή η άγνοια να χτίζει τοίχους ανάμεσά μας και να μας κάνει να αντιπαθούμε άτομα, απλώς επειδή δεν τα γνωρίζουμε αρκετά καλά. Επεξεργαστήκαμε με τα παιδιά τα ακόλουθα μηνύματα: Πρέπει να ξέρεις ότι δεν φταις εσύ! Μη νιώθεις ενοχές. Έτσι, θα μάθεις να δείχνεις ανοχή και ανεκτικότητα στη συμπεριφορά του άλλου. Μάθε ότι οι άνθρωποι γύρω σου πονούν με κάθε σου αρνητικό σχόλιο, όπως κι εσύ πονάς, όταν σου συμπεριφέρονται έτσι. Άρα προσπάθησε να δείχνεις ανεκτικότητα και σεβασμό προς όλους τους ανθρώπους γύρω σου. Ακόμη κι αν δεν είναι φίλοι σου ή αν δεν σου είναι συμπαθείς, οι λέξεις σου και οι πράξεις σου τους πληγώνουν. Σπάσε τη σιωπή! Αν σου συμβαίνει κάτι τέτοιο, πρέπει να το πεις σε έναν ενήλικα (γονείς, δάσκαλο, διευθύντρια), ή σε κάποιους φίλους σου. Μέσα από τη συζήτηση και τον διάλογο, μπορούμε να λύσουμε όποιες διαφορές έχεις, με άλλα παιδιά. Προστάτεψε τον εαυτό σου! Μην κυκλοφορείς μόνος ή μόνη. Καλύτερα να έχεις παρέα κάποιο φίλο ή φίλους σου. Μην πηγαίνεις σε χώρους, όπου δεν υπάρχουν ενήλικες να σε βοηθήσουν (π.χ. πάρκα). Δυνάμωσε τον εαυτό σου! Δώσε αξία σε σένα, μάζεψε δύναμη κι αυτοπεποίθηση και τότε κανένας δεν θα σε απειλεί».

Με αφετηρία τη Διακήρυξη Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων
Να το ιστορικό της διεξαγωγής της έρευνας, σύμφωνα με τη Νίκη Τσαγγάρη: «Με αφετηρία τη μελέτη της Διακήρυξης των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, που συνέταξε ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών, οι μαθητές κατέληξαν στη διαπίστωση ότι κάποια ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι δεδομένα σε κάποιους πολιτισμούς, ενώ κάποια άλλα έρχονται ακόμη και σε αντίθεση με τα πιστεύω των ανθρώπων, σε κάποιες κοινωνίες, προκαλώντας ασυμφωνία μεταξύ των ανθρώπων. Μετά από εκτενή συζήτηση, για το πώς ορίζεται το ανθρώπινο δικαίωμα και με αφορμή διάφορα περιστατικά, τα οποία έχουν όλοι κατά καιρούς βιώσει, αποφάσισαν να μελετήσουμε το θέμα του σχολικού εκφοβισμού και να διερευνήσουν πώς αυτός εκδηλώνεται από τα παιδιά του σχολείου. Αρχικά, μελέτησαν μέσα από διάφορα βιβλία και άρθρα, το θέμα του σχολικού εκφοβισμού, τα χαρακτηριστικά του, τις μορφές με τις οποίες εκδηλώνεται, τα αίτια που τον προκαλούν, αλλά και τα συναισθήματα που βιώνουν τα άτομα που δέχονται εκφοβισμό. Στη συνέχεια κατέγραψαν τις ερωτήσεις που θα έπρεπε να απευθύνουν και καθοδηγήθηκαν από την εκπαιδευτικό, στη διαδικασία διαμόρφωσης ενός ερωτηματολογίου, που να μπορεί να δίνει αξιόπιστα αποτελέσματα, διασφαλίζοντας, παράλληλα, την ανωνυμία των συμμετεχόντων. Τέλος, χορήγησαν το ερωτηματολόγιο στους μαθητές. Στη συνέχεια ομαδοποίησαν τις απαντήσεις των συμμετεχόντων και παρουσίασαν τα αποτελέσματα, σε γραφικές παραστάσεις, στον ηλεκτρονικό υπολογιστή. Δεν μπορώ να πω ότι μετά τη διεξαγωγή της έρευνας σταμάτησαν τα μικρά περιστατικά εκφοβισμού στο σχολείο μας, όμως περιορίστηκαν πολύ. Πιθανόν, αν τα ίδια παιδιά βρεθούν σε ένα άλλο πλαίσιο, να επαναλάβουν τη συμπεριφορά τους. Η έρευνα μάς έδωσε την εικόνα τού τι συμβαίνει μέσα στο σχολείο και πώς νιώθουν τα παιδιά, αλλά δεν μας έλυσε το πρόβλημα. Η λύση του προβλήματος του σχολικού εκφοβισμού στη χώρα μας προϋποθέτει μια μεγάλη αλλαγή, που προϋποθέτει εμπλοκή της οικογένειας, της Πολιτείας και της κοινωνίας».