Η ανατομία των δηλώσεων Άιντα και η επανέναρξη των συνομιλιών στο Κυπριακό


ΤΟΥ ΔΡΟΣ ΑΡΙΣΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΟΥΣ


Η ανατομία πρόσφατων δηλώσεων του ειδικού συμβούλου του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών (ΗΕ) για την Κύπρο Έσπεν Μπαρθ Άιντα είναι αποκαλυπτική των απόψεών του και των συμβιβασμών που επετεύχθησαν κατά τις διεργασίες επανέναρξης των συνομιλιών στο Κυπριακό. Αναδεικνύουν ταυτόχρονα τοποθετήσεις που υποδηλούν την κρισιμότητα του προβλήματος, αλλά και πιθανούς επηρεασμούς στις προσεγγίσεις του αξιωματούχου του διεθνούς οργανισμού. Είναι κατ' αρχήν φανερό, σε σχέση με την ΑΟΖ, ότι έχουν παγώσει οι δραστηριότητες της Λευκωσίας και της Άγκυρας γύρω από το ζήτημα αυτό, που οδήγησαν στην ένταση και τη διακοπή των συνομιλιών. Δημιουργήθηκαν έτσι συνθήκες και χρονικά περιθώρια επανέναρξης και διεξαγωγής των διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, τίποτα το χειροπιαστό δεν εγγυάται ότι το πρόβλημα δεν θα προκύψει ξανά και ότι δεν θα συνεχίσει να αποτελεί σημείο τριβής, ενόσω παραμένει άλυτο το Κυπριακό. Απλώς η Κυπριακή Δημοκρατία «για τεχνικούς λόγους», αναφέρει ο κ. Άιντα, σταματά τις έρευνες (χωρίς να απεμπολεί το δικαίωμά της να τις επαναρχίσει) και η Τουρκία «για πολιτικούς λόγους», δεν επιστρέφει το «Μπαρμπαρός» και δεν ανανεώνει τη NAVTEX - χωρίς δέσμευση ότι θα σεβαστεί την κυπριακή κυριαρχία στην ΑΟΖ, που ήταν όρος της Λευκωσίας για επανέναρξη του διαλόγου. Δεδομένου ότι κατά τις διαβουλεύσεις τού δόθηκαν διαβεβαιώσεις ότι μέσα στους επόμενους μήνες του έτους η καθεμιά από τις πλευρές δεν θα προβεί σε προκλητικές ενέργειες για την άλλη στο θέμα ΑΟΖ, ο Νορβηγός διπλωμάτης φαίνεται να θεωρεί το διάστημα αυτό ως το χρονοδιάγραμμα διεξαγωγής και ολοκλήρωσης των διαπραγματεύσεων. Τούτο προκύπτει και από το γεγονός ότι ενώ, από τη μια, δηλώνει ότι δεν υπάρχει χρονοδιάγραμμα -για να ικανοποιήσει ίσως την ελληνοκυπριακή πλευρά- από την άλλη, αναφέρεται σε συνομιλίες που θα έχουν κατάληξη και θα γίνουν με γρήγορο τρόπο» (εννοώντας εντός του 2015) ικανοποιώντας προφανώς σχετική απαίτηση της τουρκικής πλευράς. Αξιοσημείωτο είναι και το ότι ο κ. Άιντα εκφράζει έντονες πεποιθήσεις για αναπόφευκτες επιλογές επίλυσης του προβλήματος στο διάστημα αυτό, λέγοντας ότι: «Παρόλο που τα ΗΕ εργάζονται για τη συνένωση, το Κυπριακό παραμένει ένα ανοικτό θέμα, το οποίο υπάρχουν δύο τρόποι που μπορεί να επιλυθεί, είτε με επανένωση είτε με διαίρεση». Η τοποθέτηση αυτή παραπέμπει μάλλον σε θέση της τουρκικής πλευράς ότι, αν δεν βρεθεί σύντομα λύση συνένωσης υπό καθεστώς ομοσπονδίας, όπως το αντιλαμβάνεται η ίδια, τότε πρέπει να προωθηθεί η διχοτόμηση και η αναγνώριση της «ΤΔΒΚ». Τέτοιες τοποθετήσεις κινδυνεύουν να εκληφθούν, ηθελημένα ή άθελα, ως μορφή πίεσης προς την ελληνοκυπριακή πλευρά, για να επιδείξει περαιτέρω διάθεση συμβιβασμού. Θα μπορούσαν ταυτόχρονα να σημαίνουν ότι η τουρκική θέση για διαχωρισμό -εάν δεν επιτευχθεί σύντομα το είδος της ομοσπονδίας που αυτή επιθυμεί- έχει περάσει και στους κύκλους των ΗΕ. Επιπλέον διερωτάται κανείς, πώς ο κ. Άιντα είναι τόσο απόλυτος ότι αυτή είναι η τελευταία προσπάθεια και μάλιστα ότι μόνο αυτές οι δύο λύσεις υπάρχουν; Και η ελληνοκυπριακή πλευρά επιθυμεί επίλυση του προβλήματος, αλλά εάν ένα εκ των δύο μερών δεν συμφωνεί, είτε με τη μία είτε με την άλλη πρόταση, πώς έκαστη των επιλογών αυτών θα είναι λύση, αφού το πρόβλημα θα συνεχίσει να υπάρχει και να απασχολεί τη διεθνή κοινότητα; Στο χρονικό αυτό διάστημα της διεξαγωγής των συνομιλιών, ο κ. Άιντα βλέπει να υπάρχει και μοναδικό παράθυρο ευκαιρίας επίλυσης του προβλήματος. Την ευκαιρία αυτή την αποδίδει στα γεωπολιτικά δεδομένα, χωρίς όμως να εξηγεί επαρκώς ποια είναι αυτά και πώς επενεργούν τόσο καταλυτικά στην επίλυση του προβλήματος. Ωστόσο, τα δεδομένα αυτά -όποια και αν είναι- δεν μπορεί από μόνα τους να ενεργήσουν ως ουσιαστικός μοχλός επίλυσης του Κυπριακού. Ο κ. Άιντα πρέπει να γνωρίζει ότι τα ενδιαφερόμενα μέρη θα συνυπολογίσουν και συνεκτιμήσουν τα στοιχεία αυτά με πολλούς άλλους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς παράγοντες, για να πεισθούν ότι το όφελος μιας προτεινόμενης λύσης είναι μεγαλύτερο από το κόστος της συνέχισης του προβλήματος. Ασφαλώς δεν υπάρχει αμφιβολία ότι μια δίκαιη και λειτουργική λύση ομοσπονδίας θα είναι προς όφελος όλων των Κυπρίων. Το μεγάλο ερώτημα όμως είναι πώς επιτυγχάνεται αυτό. Η ανατομία των δηλώσεων Άιντα αναδεικνύει την κρισιμότητα της κατάστασης στο Κυπριακό και το ακανθώδες πεδίο των διαπραγματεύσεων. Σίγουρα οι θέσεις του είναι προϊόν απόψεων που διαμόρφωσε με τις επαφές και τις μέχρι σήμερα πεποιθήσεις του. Σωστές ή λανθασμένες, προκατειλημμένες ή όχι, οι απόψεις του θα έχουν τις επιδράσεις τους όχι μόνο στη συμπεριφορά του και στην πορεία των διαπραγματεύσεων, αλλά και στον ρόλο και την τύχη του ιδίου ως συμβούλου του ΓΓ των ΗΕ στην Κύπρο.