Γιατί τους
ανεχόμαστε;



ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ-ΤΡΥΦΩΝΙΔΟΥ*
Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο που πάντα υπήρχε. Τον εκφοβισμό ως έννοια δεν θα τον τοποθετούσα μόνο στο σχολικό πλαίσιο. Είναι ένα φαινόμενο που επωάζεται κοινωνικά και διακλαδώνεται ως παραφυάδα παντού. Για να γίνει ενδελεχής πρόληψη και αντιμετώπιση του φαινομένου αυτού, πρέπει να ενημερωθούν όλες οι ηλικίες. Καθότι ο παππούς και η γιαγιά που υπήρξαν θύτες ως παιδιά έφεραν μαζί τους, σε κάθε διαπροσωπική επικοινωνία, το στίγμα του εκφοβιστή, από το οποίο παραδειγματίστηκαν ενδεχομένως τα παιδιά τους. Τα παιδιά τους, όταν εκδήλωναν εκφοβιστικές συμπεριφορές, δεν είχαν συνέπειες καθότι η συμπεριφορά του θύτη ήταν μια «φυσιολογική» συμπεριφορά στο πλαίσιο της διαπαιδαγώγησης που δέχθηκαν από τους γονείς τους. Έτσι, η εκφοβιστική αυτή συμπεριφορά μεταλαμπαδεύτηκε από γενιά σε γενιά και φθάσαμε στο σήμερα. Ερχόμαστε, λοιπόν, σήμερα και με τον φακό της κοινωνικής πρόνοιας φωτίζουμε μια όψη του δράματος, αυτήν του σχολικού εκφοβισμού. Οι υπόλοιπες; Αν κοιτάξουμε με την οπτική του κοινωνικού επιστήμονα το τρίπτυχο του εκφοβισμού θύτης, θύμα, θεατής, τότε ερχόμαστε ενώπιον μιας κοινωνικής πραγματικότητας. Στην κατηγορία «θύτης» ανήκουν όλοι εκείνοι οι συμπολίτες μας που θεωρούν τους εαυτούς τους υπεράνω όλων. Υιοθετούν μια εγωπαθητική στάση, θεωρώντας ότι όλοι τους χρωστούν, ότι οι ίδιοι είναι σημαντικοί καθότι έχουν υψηλές γνωριμίες, έχοντας παράλληλα μιαν αλητήρια συμπεριφορά. Στην κατηγορία «θύμα» ανήκουν όλοι εκείνοι οι συμπολίτες μας που υιοθετούν μια δουλοπρεπή στάση, ανέχονται εύκολα καταστάσεις, δεν αντιδρούν σε επιθέσεις και αποφεύγουν να διεκδικούν τα δικαιώματά τους. Ενώ στην κατηγορία «θεατής» ανήκουν οι συμπολίτες μας που βλέπουν να συμβαίνουν αλητήριες συμπεριφορές αλλά απαξιούν να αντιδράσουν, είτε γιατί οι ίδιοι φοβούνται είτε γιατί θέλουν να τα έχουν καλά με τους θύτες, εξυπηρετώντας έτσι τα δικά τους συμφέροντα. Και οι τρεις κατηγορίες χρήζουν υποστήριξης. Δεν είναι μόνο η κατηγορία του θύτη που πρέπει να μας απασχολεί καθότι, αν η κατηγορία των θεατών δεν διατηρούσε μια παθητική στάση, τότε η συμπεριφορά του θύτη δεν θα είχε πλαίσιο εκδήλωσης και η κατηγορία των θυμάτων δεν θα ένιωθε αβοήθητη. Το κλειδί λοιπόν εκδήλωσης κάθε μορφής εκφοβιστικής συμπεριφοράς είναι οι θεατές. Όλοι εμείς που παρακολουθούμε αποσβολωμένοι τα τεκταινόμενα: κοινωνικά, πολιτικά, οικονομικά και δεν αντιδρούμε. Όλοι εμείς που απέχουμε μένοντας στην αδράνεια. Αν συνεχίζουμε να είμαστε αδρανείς κι αν δεν αντιδράσουμε στις εκφοβιστικές συμπεριφορές, είναι σαν να τις αποδεχόμαστε. Είναι σαν να είμαστε και εμείς θύματα. Το χειρότερο, όμως, είναι ότι είναι σαν να είμαστε κι εμείς θύτες. Η άδρανεια μάς ακινητοποιεί. Η ανέχεια μας δείχνει πώς ένας θύτης μπορεί να επιβιώσει καλύτερα, αφού ο κοινωνικός ιστός, μέρος του οποίοι είμαστε κι εμείς οι θεατές, δεν καταδικάζει τις εκφοβιστικές συμπεριφορές. Η αδράνεια δημιουργεί περισσότερο χώρο επώασης εκφοβιστικών συμπεριφορών, με αποτέλεσμα να θεωρείται ότι κάποιος για να επιβιώσει χρειάζεται να είναι εκφοβιστής. Έτσι εδραιώνεται ο φαύλος κύκλος του εκφοβισμού. Πλάθουμε θύτες για να αντέξουν τους υπόλοιπους θύτες. Παράλληλα, διαμαρτυρόμαστε για τους άλλους θύτες χωρίς να καταδικάζουμε τις συμπεριφορές τους. Συνάμα αντιμετωπίζουμε τα θύματα προκαλώντας τα να γίνουν θύτες. Κι ύστερα ψάχνουμε τρόπους να εξαλείψουμε τον σχολικό εκφοβισμό. Λες και τα παιδιά μας δεν ζουν πλάι στις δικές μας εκφοβιστικές αντιλήψεις και συμπεριφορές, λες και δεν αντιλαμβάνονται ποιος επιβιώνει και ποιος όχι. Εσύ, αγαπητέ συμπολίτη, συμπεριφέρθηκες ποτέ εκφοβιστικά στην εργασία σου, στο σπίτι σου, στη γειτονιά σου; Αν όχι, γιατί ανέχεσαι αυτούς που το κάνουν;
*MA, Msc, PgP, MAAT, Ψυχολόγος