Σχολικός εκφοβισμός

ΤΟΥ ΑΝΔΡΕΑ Φ. ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ*

Το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού αποκτά τέτοιες διαστάσεις που δεν γίνεται πια να του γυρνάμε την πλάτη. Ο αριθμός των παιδιών που παραπονιούνται ότι έχουν πέσει θύματα κοροϊδίας και απειλών από άλλα παιδιά συνεχώς αυξάνεται, με αποτέλεσμα η Ελλάδα και η Κύπρος να καταλαμβάνουν πολύ υψηλή θέση στην παγκόσμια κατάταξη σε περιστατικά ενδοσχολικής βίας και εκφοβισμού ή bulling, όπως ονομάζεται διεθνώς.
Ο όρος σχολικός εκφοβισμός αφορά τη χρήση βίας μεταξύ μαθητών ή συνομήλικων παιδιών με στόχο να προκληθεί πόνος ή αναστάτωση. Είναι μια κατάσταση επαναλαμβανόμενη, κατευθύνεται σε συγκεκριμένα παιδιά από παιδιά (πολλές φορές και ομάδα παιδιών) που υπερέχουν σωματικά και έχουν ως αποτέλεσμα το παιδί που εκφοβίζεται να νιώθει απομονωμένο, να βιώνει άγχος και φόβο, να παρουσιάζει σχολική άρνηση και διάφορες συναισθηματικές δυσκολίες. Εμφανίζεται με τη μορφή του λεκτικού εκφοβισμού (κοροϊδία, διακρίσεις, σεξουαλικά σχόλια), του κοινωνικού εκφοβισμού (απομόνωση από τη ομάδα) του σωματικού εκφοβισμού (χτυπήματα, σπρωξίματα, κλωτσιές) και τέλος με εκείνη του ηλεκτρονικού εκφοβισμού (εκβιασμός μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και του διαδικτύου ή μέσω μηνυμάτων στο κινητό τηλέφωνο).
Εκείνο που πρέπει οπωσδήποτε να τονιστεί είναι ότι τα περισσότερα παιδιά θύματα που βιώνουν εκφοβισμό, νιώθουν ότι όλοι γελάνε μαζί τους, ή αισθάνονται φόβο, καθώς πιστεύουν ότι τα παιδιά θύτες θα θυμώσουν και τα πράγματα θα χειροτερεύσουν. Επίσης δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η παιδική σκέψη είναι αρκετά ενοχική και ιδιαίτερα σε καταστάσεις βίας - αισθάνονται ότι φταίνε και εκείνα και θεωρούν πως προκάλεσαν αυτή την κατάταση με την ίδια με τη στάση τους ή τη συμπεριφορά τους. Παράλληλα, όλα τα παιδιά αποζητούν τον θαυμασμό και την αγάπη των γονιών τους, συνεπώς πολλές φορές αποφεύγουν να τους μιλήσουν καθώς θεωρούν ότι θα τους απογοητεύσουν με τη δήθεν «ατολμία» τους. Τέλος, ας μην ξεχνάμε και την παντοδύναμη σκέψη των παιδιών, που θεωρούν ότι όλα θα λυθούν με κάποιο τρόπο μαγικό και βολικό.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, οι γονείς θα πρέπει όχι μόνο να ενημερωθούν για το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού αλλά κυρίως να παραμένουν όσο μπορούν κοντά στα παιδιά τους, να διατηρούν ένα ανοιχτό και ειλικρινή διάλογο επικοινωνίας και να μην καλλιεργούν μια πιθανή κουλτούρα φόβου στην οικογένειά τους. Θα πρέπει να παρατηρούν τη συμπεριφορά τους, τη διάθεσή τους, την όρεξή τους, τον ύπνο τους, τη γνώμη τους για κάποια άτομα, τη σχολική τους παρουσία και τη σχολική τους επίδοση - αν υπάρχουν αλλαγές πρέπει να τους προβληματίσουν και διακριτικά να διερευνήσουν τι συμβαίνει.
Σε περίπτωση που οι γονείς αντιληφθούν ότι το παιδί τους βιώνει κάποιο είδος σχολικού εκφοβισμού θα πρέπει, στο πλαίσιο ασφάλειας και εμπιστοσύνης, να κουβεντιάσουν μαζί του για την εμπειρία του, γενικά για το φαινόμενο bulling, ενώ παράλληλα να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να το απενοχοποιήσουν. Επιπρόσθετα μέσω της καθημερινής συζήτησης και συνδιαλλαγής με το παιδί τους, θα πρέπει να τονώσουν την αυτοεκτίμησή του και να του εξηγήσουν ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να του φέρεται με αυτόν τον τρόπο και ότι δεν το αξίζει. Γενικά, με όλη τη στάση τους θα πρέπει να επιμείνουν στην αξία που έχει το παιδί και να προσπαθήσουν να του απαλύνουν τα όποια συναισθήματα κατωτερότητας μπορεί να βιώνει. Ωστόσο είναι σημαντικό να ζητήσουν και τη βοήθεια του δασκάλου και των υπεύθυνων του σχολείου αναδεικνύοντας με αυτόν τον τρόπο στο παιδί τη σημασία τού να έχει επικοινωνία με τον δάσκαλο και εξηγώντας του παράλληλα τη διαφορά του «μαρτυράω» από το «ζητάω βοήθεια».
Όλοι οι γονείς τόσο για την πρόληψη όσο και για την αντιμετώπιση του φαινόμενου του σχολικού εκφοβισμού θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο κοντά στα παιδιά τους, να διατηρούν καθημερινό διάλογο μαζί τους για το πώς ήταν η μέρα στο σχολείο, για τα συναισθήματα που τους προκάλεσε, έτσι ώστε να είναι σε θέση να παρατηρήσουν οποιαδήποτε αλλαγή στη συμπεριφορά. Θα πρέπει πάντα να θυμόμαστε ότι μόνο οι «στενές» σχέσεις με το σχολείο, με τους συμμαθητές και τους εκπαιδευτικούς μπορούν να σπάσουν τον «κώδικα σιωπής» που χαρακτηρίζει τα περισσότερα θύματα, τα οποία φοβούνται να αναφέρουν το φαινόμενο του σχολικού εκφοβισμού.

*Επίτιμος Σχολικός Σύμβουλος,
Ειδικός Παιδαγωγός,
Πολιτικός Επιστήμονας