Τροφή για σκέψη…
ΤΗΣ ΑΡΙΣΤΟΝΙΚΗΣ ΘΕΟΔΟΣΙΟΥ-ΤΡΥΦΩΝΙΔΟΥ*
Η επικαιρότητα βρίθει από γεγονότα. Κάθε μέρα, από το πρωί μέχρι το βράδυ, κατακλυζόμαστε από ειδήσεις, γεγονότα τα οποία πολλές φορές τα ρουφάμε αμάσητα, δίχως δηλαδή να τα σκεφτούμε, δίχως να τα ακούσουμε, ψάχνοντας το έμμεσο μήνυμα προτού ο εγκέφαλός μας το απορροφήσει άβουλα. Να σκεφτόμαστε αυτά που ακούμε, αυτά που βλέπουμε, ακόμη κι αυτά που σκεφτόμαστε. Αν μάθουμε να σκεφτόμαστε θα μπορούμε και να σκεφτόμαστε παράλληλα. Η «παράλληλη σκέψη» είναι μια έννοια που αναπτύχθηκε τη δεκαετία του '60 από τον ψυχολόγο De Bono. Σήμερα η «παράλληλη σκέψη» αποτελεί τη βάση πολυάριθμων τεχνικών δημιουργικότητας, καθώς ο κύριος στόχος της είναι να αποκτήσει κανείς νέες αλλά και απρόσμενες ιδέες, καθώς και δημιουργικές σκέψεις. Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η παράλληλη σκέψη βοηθάει στην τροποποίηση της αντίληψης που έχουμε για τον κόσμο. Καθώς ο εγκέφαλός μας προτιμά την ευκολία, την άνεση, δηλαδή, των προκατασκευασμένων προτύπων (προσωπικών ή πολιτιστικών), δεν έχει την τάση να αλλάζει τις αντιλήψεις που έχουμε σχηματίσει γι' αυτά. Ως εκ τούτου, πρέπει να βρούμε τρόπους για να αναγκάσουμε τον εγκέφαλό μας να εξετάσει εναλλακτικές οπτικές. Να τον ωθήσουμε, με άλλα λόγια, να σκεφτεί διαφορετικά.
Η δημιουργική σκέψη δεν είναι μόνο ένα προσωπικό ταλέντο, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι, αλλά μια δεξιότητα. Ως εκ τούτου, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι κάθε άτομο που θέλει να κάνει μια προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή θα μπορέσει να αναπτύξει δεξιότητες που συνδέονται με δημιουργικές σκέψεις. Θα ήταν λάθος να πιστεύουμε ότι η δημιουργική σκέψη είναι προνόμιο μόνον των καλλιτεχνών ή μόνο αυτών που έχουν προδιάθεση σε αυτόν τον τρόπο σκέψης.
Τι σημαίνει να είσαι δημιουργικός; Ο De Bono δίνει μια σαφή απάντηση στο ερώτημα. Αντίθετα με ό,τι πολλοί πιστεύουν, το να είναι κάποιος δημιουργικός δεν σημαίνει να κάνει διαφορετικά πράγματα από τους άλλους. Το να είσαι δημιουργικός σημαίνει να εφευρίσκεις αξιόλογες ιδέες.
Πώς θα το καταφέρεις αυτό; Για να σκεφτείς, πρέπει να βγεις «έξω από το κουτί». Ποιο κουτί; Σύμφωνα με τον De Bono, η παράλληλη σκέψη επιτρέπει στην σκέψη να βγει από την «πεπατημένη οδό» και έτσι να βρει άλλες ιδέες.
Η σκέψη μας είναι τοποθετημένη μέσα σε ένα κουτί, ένα κουτί που αποτελείται από περιορισμούς, προσδοκίες, ιδέες, αντιλήψεις και προκαταλήψεις και στερεότυπα που χρησιμοποιούμε όταν σκεφτόμαστε μέσα σε αυτό. Όταν κάποιος θέλει να βρει νέες ιδέες, τότε πρέπει να βγει έξω από το κουτί, να αποδράσει.
Πρέπει να στοχεύσει να αλλάξει τις ιδέες του, τις αντιλήψεις του, τους περιορισμούς, τους κανόνες. Σκοπός του πρέπει να είναι να σκεφτεί έξω από τα συνηθισμένα όρια ώστε να βρει ιδέες που δεν θα του έρχονταν στο μυαλό, αν είχε μείνει στο κουτί της συνηθισμένης σκέψης. Τι βοηθάει στη δημιουργικότητα; Η πρόκληση που είναι το αντίδοτο στη λογική σκέψη! Η πρόκληση αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις αρχές της παράλληλης σκέψης. Τι αποτελεί τροχοπέδη στη δημιουργικότητα; Ο φόβος του λάθους. Αν όμως σκεφτούμε πως το λάθος είναι απλώς ένας δείκτης που σε φέρνει πιο κοντά στο σωστό, τότε ενδεχομένως να σταματήσουμε να το συνδέουμε με την αποτυχία αλλά και τον φόβο που φέρει μαζί της η αποτυχία. Γιατί, όπως έλεγε ο Pascal, η μεγαλοσύνη του ανθρώπου βρίσκεται στην ικανότητά του να σκέφτεται.
*MA, Msc, PgP Ψυχολόγος