Ο Μαγευτικός Κόσμος του Παραμυθιού και ο ‘Μικρός Πρίγκιπας’

Το παραμύθι μπορεί να απομακρύνει και να εξαλείψει το άγχος από μια πραγματική ή φανταστική κατάσταση, κάνοντας ένα τρομακτικό ή ενοχλητικό γεγονός να συμβεί σε ένα φανταστικό κόσμο.

Πολλοί γονείς μού λένε ότι αποφεύγουν να διαβάζουν κάποια παραμύθια στα παιδιά τους για να τα προστατεύσουν από τη σκληρή πραγματικότητα της ζωής και επιλέγουν πιο ‘ευχάριστες’ ιστορίες που δεν θα προκαλέσουν αναστάτωση. Ο λύκος στην ‘Κοκκινοσκουφίτσα’ θεωρείται εκφοβιστικός, η εγκατάλειψη των ‘Χάνσελ και Γκρέτελ’ στο δάσος τρομακτική, η μεταχείριση της ‘Σταχτοπούτας’ από τη μητριά της κακοποιητική. Δεν διαφωνώ, ωστόσο, τα πιο ‘σκοτεινά’ παραμύθια προσεγγίζουν σημαντικά θέματα με ένα μη-απειλητικό τρόπο. Συνάμα διερευνούν τον εσωτερικό κόσμο του παιδιού.

Με τη βοήθεια του παραμυθιού το παιδί μπορεί να διερευνήσει αυτούς τους φόβους με ασφάλεια, από μια απόσταση, αλλά ίσως το πιο σημαντικό είναι ότι έχει τη δυνατότητα να ανακαλύψει πως τα συναισθήματα που βιώνει δεν είναι ασυνήθιστα και ότι δεν τα νιώθει μόνο αυτό. Με άλλα λόγια, τα τρομακτικά συναισθήματα μπορούν, με τη βοήθεια του γονέα, να προσδιορισθούν, να κατονομαστούν, να αναλογιστούν και να συζητηθούν.

Αυτός μπορεί να είναι κι ένας από τους λόγους που το παιδί απαιτεί να ακούει την ίδια ιστορία ξανά και ξανά, όπου μέσω της επανάληψης μπορεί να αρχίσει να αισθάνεται ότι έχει κάποιον έλεγχο πάνω στο υποκινούμενο άγχος.

Μέσω των παραμυθιών ξεκαθαρίζονται συναισθήματα και κατευνάζονται άγχη. Τα παραμύθια βοηθούν να αναπτυχθεί το μυαλό και η προσωπικότητα, καλλιεργώντας τη φαντασία και τη δημιουργικότητα και παράλληλα ενδυναμώνοντας το παιδί να αντιμετωπίσει επώδυνα εσωτερικά προβλήματα.

Με ένα μη-διεισδυτικό τρόπο το παραμύθι επικοινωνεί με το συνειδητό, το ασυνείδητο και το προσυνείδητο του παιδιού. Μιλά στο παιδί ανάλογα με το στάδιο ανάπτυξης στο οποίο βρίσκεται, του μεταφέρει σημαντικά μηνύματα και στη συνέχεια το βοηθά να βρει νόημα στη ζωή του. Με αυτόν τον τρόπο τα παραμύθια μπορούν να εμπλουτίσουν τις ζωές των παιδιών μια και διεγείρουν τη φαντασία, προκαλούν τη σκέψη και αφυπνίζουν την περιέργεια.

Τα παραμύθια βοηθούν τα παιδιά να ξεπεράσουν σιωπηλούς φόβους και επιθυμίες, όπως την αδελφική αντιζηλία, οιδιπόδειες συγκρούσεις και αμφιθυμικά συναισθήματα προς τους γονείς τους. Βοηθά το παιδί να αντιμετωπίσει τα ψυχολογικά προβλήματα της ανάπτυξής του και να ξεπεράσει τις απογοητεύσεις του, να καταφέρει να αφήσει τις εξαρτήσεις της παιδικότητας, να αποκτήσει αυτοεκτίμηση, αυτοσεβασμό και μια αίσθηση ηθικής υποχρέωσης. Χρειάζεται όμως πρώτα το παιδί να κατανοήσει το συνειδητό εαυτό του για να αντιμετωπίσει τον ασυνείδητό του. Σε μικρούς και μεγάλους αυτό που επηρεάζει τη συμπεριφορά είναι το ασυνείδητο.

Τα παραμύθια έχουν πρόσβαση στο ασυνείδητο κι εδώ ακριβώς βρίσκεται και η θετική ψυχολογική συμβολή στην εσωτερική ανάπτυξη του παιδιού όπου μέσω της φαντασίας και της ονειροπόλησης, δίδεται στο παιδί η ευκαιρία να επεξεργαστεί το περιεχόμενο του ασυνείδητου. Με το παραμύθι του ‘Μικρού Πρίγκιπα’ το παιδί έρχεται σε επαφή, μέσω συμβολικής μορφής, με ουσιώδη ανθρώπινα ζητήματα όπως το φόβο θανάτου, την αγάπη, την αδικία, την κακία, τη μοναξιά, την απομόνωση, τη φιλία αλλά και διάφορες ιδέες για την αντιμετώπισή τους. Οι ιστορίες μιλούν στο αναπτυσσόμενο Εγώ του παιδιού και βοηθούν στην περαιτέρω ανάπτυξή του, ενώ την ίδια στιγμή ανακουφίζουν ασυνείδητες πιέσεις.

Τα παραμύθια που ακούνε τα παιδιά χρειάζονται να έχουν νόημα και βάθος και ο ‘Μικρός Πρίγκιπας’, με τον πλούσιο συμβολισμό του και μέσω της απλής πλοκής του, αγγίζει υπαρξιακά προβλήματα. Ο ήρωας ταξιδεύει ολομόναχος και απροστάτευτος και πορεύεται για ένα διάστημα απομονωμένος: συναισθήματα που συχνά νιώθει το σύγχρονο παιδί. Έρχεται σε επαφή με στοιχεία της φύσης, ένα δέντρο, ένα φίδι, μια αλεπού, και παίρνει τη βοήθειά τους, αφού ένα παιδί νιώθει πιο κοντά σε αυτά τα στοιχεία από ό,τι οι περισσότεροι ενήλικες. Επισημαίνεται η σημασία της φαντασίας που βρίσκεται σε συμφωνία με τις αφηρημένες αντιλήψεις του παιδιού για τον κόσμο και τη ζωή.

‘Ο Μικρός Πρίγκιπας’ μεταδίδει σημαντικά μηνύματα: ότι η ζωή είναι γεμάτη αναπόφευκτες δυσκολίες, που είναι αναπόσπαστο μέρος της ανθρώπινης φύσης. Ο ήρωας, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του, θα χάσει το θάρρος του, το σθένος του και θα αντιμετωπίσει συχνά άδικες και αναπάντεχες προκλήσεις. Μονάχα παλεύοντας θαρραλέα, μη υποχωρώντας μπροστά στις δυσκολίες και ανακαλύπτοντας την αλήθεια θα κυριαρχήσει συναισθηματικά.

Στο συγκεκριμένο παραμύθι, επίσης, μαθαίνουμε για τη δύναμη των ζωγραφιών και πώς χρησιμοποιούνται σαν δημιουργικός τρόπος μετάδοσης γνώσεων.

Η γοητεία του ‘Μικρού Πρίγκιπα’ είναι ότι έχει τη δυνατότητα να μεταδώσει φανερά και κρυμμένα μηνύματα σε συντομία και με ακρίβεια, να αγγίξει διάφορα επίπεδα της προσωπικότητας και να μιλήσει όχι μόνο στο ακαλλιέργητο, ακατάρτιστο μυαλό του παιδιού αλλά και στο καλλιεργημένο μυαλό του ενήλικα. Για αυτό το λόγο ο ‘Μικρός Πρίγκιπας’ θεωρείται ένα έργο τέχνης.


Μαργαρίτα Ορφανίδου, Συμβουλευτικός Ψυχολόγος, Ψυχαναλυτική Ψυχοθεραπεύτρια Παιδιών και Εφήβων