Η καταστροφή του Συνεργατισμού
και τι μπορεί να γίνει στο μέλλον

ΤΟΥ ΣΩΤΗΡΗ ΧΑΪΛΟΥ*
Σε καιρούς οικονομικής κρίσης τη δεκαετία του 1920 και όταν στα καφενεία των κοινοτήτων και δήμων, αναρτώνταν αγγελίες για καταναγκαστικές πωλήσεις των περιουσιών των αγροτών μας από τους τοκογλύφους της εποχής, στον Αγροτικό Δήμο της Ακανθούς 12 προοδευτικοί άνθρωποι πήραν πρωτοβουλία και ίδρυσαν τη ΣΠΕ Ακανθούς τον Φεβρουάριο του 1923, με σκοπό να προστατεύσουν τους γεωργούς από τους τοκογλύφους και να περισώσουν τα χωράφια τους. Κάτι τέτοιο έγινε και σ' άλλες αγροτικές κοινότητες και πολύ σύντομα ο Συνεργατισμός πήρε σάρκα και οστά σ' όλη την Κύπρο. Δεν είχαν ούτε καταθέσεις, ούτε ιδιόκτητα γραφεία, ούτε ίδια κεφάλαια αλλά είχαν τη θέληση την πίστη και την αποφασιστικότητα να πετύχουν στους στόχους τους και το κατάφεραν. Το 1939 οι ΣΠΕ ίδρυσαν τη Συνεργατική Κεντρική Τράπεζα Λτδ για να καταθέτουν καθημερινά τα περισσεύματα τους και οσάκις είχαν ανάγκη για Δάνειο να έχουν εύκολη πρόσβαση και εξυπηρέτηση. Τέτοια δάνεια κυρίως ήταν για αγορά λιπασμάτων και σπόρων, δάνεια για προκαταβολές γεωργικών προϊόντων και δάνεια για ανάπτυξη.
Πίσω από όλη αυτήν την επιτυχία λειτουργούσαν οι Θεσμοί και ο Περί Συνεργατικών Εταιρειών Νόμος που διασφάλιζαν την ομαλή λειτουργία των ΣΠΕ με αυστηρή και αμερόληπτη τήρηση αυτών από τις Εποπτικές Αρχές. Αυτό ήταν το μοντέλο του Συνεργατισμού που επέτρεπε και στη μικρότερη κοινότητα να λειτουργεί και να εξυπηρετεί τα μέλη του ανελλιπώς και με μεγάλη επιτυχία. Τόση ήταν η πρόοδος και ανάπτυξη του Συνεργατικού Κινήματος που ούτε τα τραγικά γεγονότα του 1974 μπόρεσαν να αλλοιώσουν τη μορφή του και να ανακόψουν την πορεία του. Πάνω από 100 ΣΠΕ απώλεσαν όλα τα περιουσιακά τους στοιχεία τα δε μέλη τους δεν ήταν σε θέση να αποπληρώσουν τα δάνειά τους τα οποία τελικά διαγράφηκαν. Χάριν όμως στην ψηλή ρευστότητα που είχαν, πάνω από 40% και τη βοήθεια της Κυβερνήσεως Σπύρου Κυπριανού και της Βουλής των Αντιπροσώπων με το ψηφισθέν νομοσχέδιο του 1978 αποπληρώθηκαν όλες οι προσφυγικές καταθέσεις.
Δυστυχώς κάτι τέτοιο δεν μπορεί να λεχθεί για τις μετέπειτα Κυβερνήσεις και τη Βουλή των Αντιπροσώπων. Με τις αποφάσεις τους, τη μη εφαρμογή των Κανονισμών των ΣΠΕ από τους αξιωματούχους, τη χαλάρωση των Εποπτικών Αρχών που πολλές φορές ήταν ανύπαρκτος ο έλεγχος, την ατιμωρησία, οδήγησαν το Συνεργατικό Κίνημα στη θέση που κάθε άλλο παρά μοιάζει με αυτό που γνωρίσαμε από την ίδρυσή του. Αυτά προτίμησαν να κάμουν οι πρώην και νυν κυβερνώντες και οι σοφοί του Συνεργατισμού, αντί να εφαρμόσουν τους Νόμους και να τιμωρήσουν τους καταχραστές, όπως γινόταν στο παρελθόν.
Μα και οι συγχωνεύσεις δεν έγιναν τόσο δημοκρατικά όσο θέλουν να το παρουσιάζουν. Δεν είναι νοητό Μέλη μιας ΣΠΕ ή ΣΤ μιας Κοινότητας να θέλουν να διαλύσουν ένα Ίδρυμα που ίδρυσαν οι πρόγονοί τους, να αποξενώσουν υποστατικά, γραφεία, αποθεματικά και άλλα περιουσιακά στοιχεία, τόσο στις ελεύθερες περιοχές όσο και στα κατεχόμενα. Διαβάζοντας ένας τους Κανονισμούς μιας ΣΠΕ ή ΣΤ, μεταξύ άλλων-- και το σπουδαιότερο- είναι ότι ,όταν ένα Ίδρυμα αποφασιστεί να γίνει εκκαθάριση, τυχόν αποθεματικά και άλλα περιουσιακά στοιχεία του κατατίθενται στη Σ.Κ.Τράπεζα Λτδ για περίοδο πέντε χρόνων και αν σ’ αυτή την περίοδο δεν επανιδρυθεί άλλο Συνεργατικό Ίδρυμα στην ίδια Κοινότητα δίδονται σε ευαγή ιδρύματα αυτής.
Η απόφαση που λήφθηκε στη Γενική Συνέλευση των Μελών της ΣΠΕ Ακανθούς στις 18 Σεπτεμβρίου 2013 για συγχώνευσή της με άλλο σχήμα δεν έγινε δημοκρατικά. Είχε προηγηθεί ανακοίνωση της Σ.Κ.Τράπεζας Λτδ ότι σε περίπτωση μη έγκρισης της συγχώνευσης έστω και αν η ΣΠΕ Ακανθούς πληρεί τα κριτήρια για συνέχιση των εργασιών της δεν θα παραχωρηθεί έγκριση λειτουργίας της από την Κεντρική Τράπεζα Κύπρου, θα γίνει εκκαθάριση, οι καταθέτες θα χάσουν μέρος των καταθέσεων τους και οι υπάλληλοι θα χάσουν την απασχόλησή τους. Για τούτο μάλιστα φρόντισαν να παρευρίσκεται υπάλληλος της Σ.Κ.Τράπεζας στη Γ. Συνέλευση των μελών για να υπενθυμίσει τούτο. Αυτό και αν είναι πιστόλι στο κρόταφο.
Λυπούμαι μα πρέπει να ομολογήσω ότι το μοντέλο του Συνεργατισμού στην Κύπρο άλλαξε τόσο που καμία σχέση δεν έχει με τον Συνεργατισμό που έζησαν και βίωσαν για ένα αιώνα οι Κύπριοι Συνεργατιστές. Το όνειρο των αιώνιων εχθρών του Συνεργατισμού να τον βλέπουν να διαλύεται, είναι πλέον γεγονός.Η μόνη διέξοδος για δικαίωσή του, εδώ που φθάσαμε είναι να περιέλθουν και τα 18 σχήματα που παρέμειναν στη Σ.Κ.Τράπεζα Λτδ και να επιτρέπεται σε κάθε Κοινότητα ή Δήμο που μπορεί να λειτουργεί υποκατάστημα καθ’ όλα βιώσιμο με αυτοδύναμη διοίκηση και την αυστηρή εποπτεία της Σ.Κ.Τράπεζας Λτδ να το κάνει. Με αυτό τον τρόπο εμπλέκουμε τις χιλιάδες μέλη του Συνεργατισμού, δημιουργούμε νέα στελέχη που έχουν την ικανότητα και τη θέληση να τον υπηρετήσουν. Μπορούμε.




Τέως Γραμματέας - Διευθυντής ΣΠΕ Ακανθούς 1960-2004*