Τα αποτελέσματα των σεμιναρίων στο θέμα βασανιστηρίων, η κοινωνική ευαισθησία και η αλληλεγγύη της Κύπρου

Υπό την αιγίδα του Ταμείου Αλληλεγγύης του Υπουργείου Εσωτερικών και με τη χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων, πραγματοποιήθηκαν στην Κύπρο, στις 15-16-29-30 Μαΐου 2014, τέσσερα σεμινάρια του έργου «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων» http://antitorturecyprus.com/, τα οποία έλαβαν χώρα στις εγκαταστάσεις του CIIM, με τη σύμπραξη της εταιρείας συμβουλευτικής MarketMentoro Ltd. Την εκπαίδευση εισηγήθηκαν οι διεθνούς φήμης καθηγητές Thomas Wenzel, Siroos Mirzaei και Moritz Birk, από Αυστρία, ειδικευμένοι στην ψυχιατρική επιστήμη και με μεγάλη εμπειρία στην εκπόνηση προγραμμάτων, σχετικά με την περίθαλψη θυμάτων βασανιστηρίων. Ζητούμενο του έργου συνολικά ήταν η γνωστοποίηση του Πρωτοκόλλου της Κων/πολης, το οποίο, όπως αποδείχθηκε, αγνοείτο σε πολύ μεγάλο βαθμό από τους δημόσιους λειτουργούς. Το ενδιαφερόμενο ακροατήριο απετελείτο από ιατρούς, νομικούς, ιατρικούς υπαλλήλους, ψυχολόγους και δημόσιους λειτουργούς των αστυνομικών Αρχών, καθώς και από σωφρονιστικούς υπαλλήλους, εφόσον αυτοί είναι οι κλάδοι που καλούνται, κυρίως, να χειριστούν τις φορτισμένες καταστάσεις των βασανιστηρίων.


Το πέρας των σεμιναρίων ταυτίστηκε με την καθολική αποδοχή του Πρωτοκόλλου της Κων/πολης, καθώς όλοι οι συμμετέχοντες διδάχθηκαν πώς να ξεκινούν την έρευνα μίας υπόθεσης βασανισμού, με τον ορθότερο δυνατό τρόπο, ούτως ώστε να μην επιδεινώνουν την κατάσταση του θύματος. Επιδιωκόμενος στόχος του εγχειρήματος ήταν η κατάρτιση των δημόσιων λειτουργών, ώστε να πλησιάζουν με τη σωστή μέθοδο, και να εξετάζουν σωματικά και ψυχικά το θύμα, χωρίς να του προκαλούν πόνο ή φοβικότητα. Ουσιαστική προτεραιότητα, ακολούθως, αναδείχθηκε η υπομονετική και αξιόπιστη εκμαίευση των λεπτομερειών του βασανισμού από το θύμα, μέσα από μία φιλικού κλίματος συνέντευξη, η παρατήρηση και διάγνωση των σωματικών σημείων που αποδεικνύουν την πράξη αυτή, αλλά και η ψυχολογική υποστήριξη, ώστε το άτομο που χρήζει περίθαλψης να αποτινάξει τα συμπλέγματα που του έχουν δημιουργηθεί από την εμπειρία του.

Είναι ευρέως αποδεκτό ότι τα ψυχικά και σωματικά τραύματα δεν επιδέχονται εύκολα επούλωση, αντιθέτως, η θεραπεία τους αντιστοιχεί σε μία χρονοβόρα διαδικασία, με μεγάλο βαθμό δυσκολίας. Για να υπάρξει πραγματική και ουσιαστική θεραπεία, απαιτείται η γνώση όλων των ιατρικών συνδρόμων που μπορεί να προκληθούν από τον βασανισμό, αλλά και η χρήση του κατάλληλου εξοπλισμού, ώστε να ανιχνευθούν σημάδια, τα οποία δεν γίνονται αντιληπτά εκ πρώτης όψεως. Ακόμη, δεν πρέπει να παραγνωρίζονται οι περιπτώσεις άρνησης συνεργασίας από μέρους του θύματος. Τούτο έγκειται, κυρίως, στο έντονο αίσθημα του φόβου ή στην τρομοκράτηση που υφίστανται τα άτομα αυτά, τα οποία βρίσκονται σε κατάσταση σοκ και υποσυνείδητα πιστεύουν ότι μπορεί ανά πάσα ώρα να επαναληφθεί η τραγική εμπειρία τους. Αυτό είναι ακριβώς το πρόβλημα, το οποίο οι επιστήμονες καλούνται να επιλύσουν. Στο σημείο αυτό, όμως, οι εκάστοτε επιστήμονες που καταπιάνονται με μία υπόθεση βασανισμού πρέπει να είναι ιδιαιτέρως προσεκτικοί, διότι ενδέχεται να πιέσουν ή να αγχώσουν το θύμα, ακουσίως, εάν κατά τη διάρκεια της συνέντευξης προσπαθήσουν να συγκεντρώσουν στοιχεία, τα οποία το ίδιο αρνείται σθεναρά να αποκαλύψει. Σε μία τέτοια κατάσταση, το άτομο που έχει υποστεί ταπείνωση και κακομεταχείριση αναβιώνει το χρονικό του βασανισμού, αποστασιοποιείται και ενεργοποιεί στο μυαλό του μία διαδικασία αποσύνδεσης, επιδιώκοντας να εξαλείψει τις επώδυνες αναμνήσεις. Όταν το μυαλό, τελικά, τεθεί στην κατάσταση αυτή, δημιουργούνται έλλειψη προσοχής, κενά μνήμης και αδυναμία συγκέντρωσης. Για τον λόγο αυτόν απαιτείται λεπτός και ευγενικός χειρισμός, ώστε ο δημόσιος λειτουργός να εμπνεύσει εμπιστοσύνη στον συνεντευξιαζόμενο και να του δώσει τον έλεγχο της συζήτησης. Ο έλεγχος αυτός αποτελεί κομβικό σημείο, καθώς χάνεται στη διαδικασία του βασανισμού και πρέπει να ανακτηθεί κατά τη διαδικασία της περίθαλψης. Είναι ένας τρόπος να αποκτήσει το άτομο που εξετάζεται ξανά αυτοπεποίθηση και να επιλέξει να μοιραστεί τα βιώματά του, χωρίς ίχνος εξαναγκασμού. Πρόκειται για μία επιδίωξη ουσιώδους επαφής με το θύμα και ταυτόχρονα για μία απόδειξη του ιατρού ότι θέλει να συνδράμει και πριν από αυτό απαιτείται να κατανοήσει κάθε έκφανση του προβλήματος.

Επιπροσθέτως, απότοκο του σεμιναρίου ήταν η πλήρης κατάρτιση των λειτουργών για τα νομικά ζητήματα που ανακύπτουν από μία εμπειρία βασανισμού και το πώς οι νομικοί πρέπει να διαχειριστούν το θύμα, κατά τη διαδικασία υπεράσπισής του. Η συνολική διαδικασία των σεμιναρίων σηματοδοτήθηκε από μία πλήρη εκπαιδευτική δραστηριότητα και ταυτόχρονα κατατοπιστική, καθώς έγινε προβολή οπτικοακουστικού υλικού, στο οποίο αντικατοπτρίζονταν πραγματικά περιστατικά βασανισμού. Ως γενικό συμπέρασμα, θα λέγαμε ότι δόθηκαν κατευθυντήριες γραμμές για τη νομική, ιατρική και ψυχολογική μέριμνα που απαιτεί μία περίπτωση σύγχρονου βασανισμού, ώστε το υποκείμενο αυτού να καταφέρει να επανακοινωνικοποιηθεί και να αποκαταστήσει τον αυτοσεβασμό του και τη σωματική του ακεραιότητα, επιβιώνοντας χωρίς σύνδρομα, χτίζοντας ξανά μίαν αξιοπρεπή ζωή.


Η ανταπόκριση των δημόσιων λειτουργών στο κάλεσμα του έργου αυτού ήταν δραστική και μαζικότατη, γεγονός που μας αποδεικνύει την ύπαρξη κοινωνικής ευαισθησίας και ταυτόχρονα μας δίδει ένα ελπιδοφόρο μήνυμα ανθρωπιάς. Η συμμετοχή όλων των φορέων αποδεικνύει ότι παρά τη δυσφήμηση και την καταγγελία που έχει υποστεί η Κύπρος από τη Διεθνή Αμνηστία, τον τελευταίο καιρό, για κακοποίηση προσφύγων, υπάρχει η πρόθεση για γνώση και συμμόρφωση. Οι συμμετέχοντες έδειξαν απερίφραστα το ενδιαφέρον τους και αξιολόγησαν θετικά το όλο εγχείρημα. Συνεπώς, παρά τη δύσκολη περίοδο που διανύουμε και παρά τα περιστατικά κακομεταχείρισης που έχουν λάβει χώρα, εκδηλώνεται η ανάγκη διόρθωσης παλαιών σφαλμάτων. Διακρίνεται δε, από τους ίδιους τους λειτουργούς, η πρόθεση να διδαχθούν και να επεκτείνουν τις υπάρχουσες γνώσεις τους, ως μία προσπάθεια βελτίωσης τής ώς τώρα εφαρμοζόμενης αντιμετώπισης προσφύγων με εμπειρίες κακομεταχείρισης. Απολογία προς τα κακώς κείμενα του πρόσφατου παρελθόντος μπορούν να αποτελέσουν τα εκπαιδευτικά σεμινάρια του έργου μας για κατάρτιση των δημοσίων λειτουργών, ώστε να ανιχνεύουν τα βασανιστήρια και να τα αντιμετωπίζουν κατάλληλα. Πρόκειται για μία ρηξικέλευθη και ελπιδοφόρα κίνηση, η οποία θέτει την ταφόπλακα στις μεσαιωνικές πρακτικές και υποδεικνύει ένα εναλλακτικό κοινωνικό πρότυπο αντιμετώπισης προσφύγων, που μπορεί να αποτελέσει παράδειγμα προς μίμηση παγκοσμίως.

Πιστεύουμε ότι ο μεγαλεπήβολος στόχος μας επετεύχθη και, ακολούθως, οι ιατρικοί υπάλληλοι και όλοι οι δημόσιοι λειτουργοί εν γένει βρίσκονται πλέον εφοδιασμένοι κατάλληλα, για να αντιμετωπίσουν τις δύσκολες αυτές καταστάσεις και να προσεγγίσουν τα θύματα με τον απαραίτητο σεβασμό και τη δέουσα ευθιξία. Ευελπιστούμε τα αποτελέσματα των σεμιναρίων να τύχουν κοινής αποδοχής και να δημιουργηθεί μία πλήρως εξοπλισμένη δομή περίθαλψης προσφύγων, που θα διακηρύττει το μήνυμα της ανθρωπιάς και της αξιοπρέπειας διεθνώς.

Ευχαριστούμε θερμά τη Διεύθυνση και τους λειτουργούς του Ταμείου Αλληλεγγύης του Υπουργείου Εσωτερικών για τη στήριξή τους και τη σημαντική συμβολή τους στο έργο αυτό, και ευχόμαστε να αξιοποιηθούν κατάλληλα τα αποτελέσματα του προγράμματός μας. Με το βλέμμα μας πάντοτε στις ανάγκες της κοινωνίας, δηλώνουμε καθ' όλα έτοιμοι να αναλάβουμε κι άλλες τέτοιες πρωτοβουλίες, ώστε να διαδοθούν τα ευεργετικά αποτελέσματα του εγχειρήματος. Επεκτείνοντας αυτήν τη στοχοθέτηση, εκτιμούμε ότι παρεμφερείς ενέργειες, όπως αυτή των σεμιναρίων, θα διαδώσουν σε όλη την υφήλιο το μείζον κοινωνικό φαινόμενο του σύγχρονου βασανισμού, με απώτερο σκοπό να το αποκηρύξουν όλες οι χώρες, υιοθετώντας το Πρωτόκολλο της Κων/πολης και εφαρμόζοντας αυτό στην πράξη. Το έργο «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων» απέδειξε πανηγυρικά την αξία της ανθρωπιάς, της κοινωνικής ευαισθησίας και της αλληλεγγύης, δίνοντας το έναυσμα για τη χάραξη νέας πορείας, με πρωτοπόρα την ίδια την Κύπρο.

Κατερίνα Παναγιωτοπούλου
MarketMentoro Ltd
http://antitorturecyprus.com/