Έργο υπό την αιγίδα του Ταμείου Αλληλεγγύης του Υπουργείου Εσωτερικών φανερώνει την πρόθεση τού ίδιου του κρατικού μηχανισμού να διορθώσει τα σφάλματα του παρελθόντος και να αλλάξει σελίδα, διαδίδοντας ένα μήνυμα φιλανθρωπίας και απαντώντας στις φήμες για κακομεταχείριση των προσφύγων.

Υπό την αιγίδα του Ταμείου Αλληλεγγύης του Υπουργείου Εσωτερικών και με τη χρηματοδότηση του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων, πραγματοποιήθηκαν την Πέμπτη, 15/05/2014, και την Παρασκευή, 16/05/2014, τα δύο πρώτα σεμινάρια του έργου «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων», τα οποία έλαβαν χώραν στις εγκαταστάσεις του CIIM, με τη σύμπραξη της εταιρείας συμβουλευτικής Market Mentoro. Πιο συγκεκριμένα, το εν λόγω πρόγραμμα ξεκίνησε με δύο εκπαιδευτικά σεμινάρια, τα οποία εισηγήθηκαν οι καθηγητές Thomas Wenzel και Siroos Mirzaei, ειδικευμένοι στην ψυχιατρική επιστήμη και με μεγάλη εμπειρία σε έργα κατάρτισης προσωπικού, σχετικά με την περίθαλψη θυμάτων βασανιστηρίων. Η εκπαίδευση βασίστηκε στη διαδραστική μάθηση, καθώς προβαλλόταν οπτικοακουστικό υλικό και κατόπιν, το ακροατήριο έθετε διευκρινιστικές ερωτήσεις. Συνολικός στόχος του έργου ήταν να γνωστοποιηθεί το περιεχόμενο και η σημασία του Πρωτοκόλλου της Κων/πολης, γεγονός το οποίο και επετεύχθη.

Το πρόγραμμα αυτό απευθύνεται, κυρίως, σε ιατρούς, νομικούς, ιατρικούς υπαλλήλους, ψυχολόγους ή δημόσιους λειτουργούς των αστυνομικών Αρχών, καθώς αυτοί είναι οι βασικοί κλάδοι που καλούνται να χειριστούν τις δύσκολες καταστάσεις των βασανιστηρίων. Κυρίαρχος στόχος είναι, με την ολοκλήρωση των σεμιναρίων, όλοι οι λειτουργοί να είναι γνώστες του Πρωτοκόλλου της Κων/πολης και να προσεγγίζουν με τον ορθότερο δυνατό τρόπο, τα άτομα που έχουν υποστεί κάποιου είδους κακομεταχείριση, ώστε να μην τους τραυματίζουν περαιτέρω, τόσο σωματικά, όσο και ψυχικά. Στο σημείο αυτό, μάλιστα, έχει δοθεί ιδιαίτερο βάρος, καθώς παρατηρήθηκε μετά από στατιστική έρευνα, ότι το μεγαλύτερο ποσοστό των ιατρικών λειτουργών αγνοούν το περιεχόμενο του Πρωτοκόλλου, δηλαδή δεν γνωρίζουν ποιός είναι ο επιστημονικά καταλληλότερος τρόπος προσέγγισης θυμάτων βασανιστηρίων. Βασική προτεραιότητα, ακολούθως, καθίσταται η υπομονετική και αξιόπιστη εκμαίευση των λεπτομερειών του βασανισμού από το θύμα, η παρατήρηση και διάγνωση των σωματικών σημείων που αποδεικνύουν την πράξη αυτή, αλλά και η ψυχολογική υποστήριξη, ώστε το άτομο να ανακάμψει και να επανακοινωνικοποιηθεί και δραστηριοποιηθεί, χωρίς συμπλέγματα ή φοβικότητα.

Σίγουρα, η ίαση των σωματικών και ψυχικών τραυμάτων είναι μία εξαιρετικά δύσκολη διαδικασία και αρκετά χρονοβόρα. Για να διασωθεί το θύμα και να υπάρξει πραγματική και ουσιαστική θεραπεία απαιτείται η γνώση όλων των ιατρικών συνδρόμων που μπορεί να προκληθούν από τον βασανισμό, αλλά και η χρήση του κατάλληλου εξοπλισμού, ώστε να ανιχνευθούν σημάδια, τα οποία δεν φαίνονται εκ πρώτης όψεως. Ακόμη, δεν πρέπει να παραγνωρίζονται οι περιπτώσεις άρνησης συνεργασίας από μέρους του θύματος, λόγω φόβου ή απειλών, γεγονός το οποίο οι επιστημονικοί λειτουργοί πρέπει να υπερκεράσουν. Στο σημείο αυτό, όμως, εγείρεται το ζήτημα της καταπίεσης που μπορεί να υποστεί, για δεύτερη φορά, το θύμα, εάν ένας ιατρικός λειτουργός προσπαθήσει κατά τη διάρκεια μίας συνέντευξης να συγκεντρώσει στοιχεία, τα οποία το θύμα αρνείται να δώσει. Σε μία τέτοια κατάσταση, το άτομο που έχει υποστεί εξευτελισμό και κακομεταχείριση αναβιώνει το γεγονός του βασανισμού, αποστασιοποιείται και αποσυνδέει το μυαλό του, στην προσπάθειά του να αποτινάξει την απάνθρωπη εμπειρία που βίωσε και να πάψει να τη θυμάται. Αυτή η κατάσταση, ακριβώς, απαιτεί λεπτό και ευγενικό χειρισμό από τον επιστήμονα που θα την αναλάβει, καθώς πρέπει να εμπνεύσει στο θύμα εμπιστοσύνη και να πάρει από το ίδιο, την άδεια να ακούσει πώς έλαβεν χώραν ο βασανισμός, με τους όρους που θα θέσει ο ίδιος ο συνεντευξιαζόμενος και όχι ο γιατρός. Αυτός ο εξολοκλήρου έλεγχος της συνέντευξης παραδίνεται στο θύμα, ως μία προσπάθεια του δημόσιου λειτουργού να αποδείξει την ειλικρινή του επιθυμία να συνδράμει, ενώ παράλληλα είναι ο μόνος τρόπος να γίνει κατανοητό από το θύμα ότι το πρώτο βήμα πριν από τη λύση του προβλήματος είναι η γνωστοποίησή του σε όλες του τις εκφάνσεις.

Η μαζική συμμετοχή των δημόσιων λειτουργών στα σεμινάρια είναι πραγματικά ένα ελπιδοφόρο μήνυμα και εκδηλώνει απερίφραστα την κοινωνική ευαισθησία που πρέπει να διακατέχει όσους διατελούν υπάλληλοι στα συγκεκριμένα επαγγέλματα. Ας μην ξεχνάμε, άλλωστε, ότι διανύουμε μία περίοδο που η Κύπρος βάλλεται από τη Διεθνή Αμνηστία και κατηγορείται παγκοσμίως για κακομεταχείριση των προσφύγων που φιλοξενεί. Πράγματι, έχουν σημειωθεί πολλά περιστατικά ξυλοφορτώσεως προσφύγων από τις αστυνομικές Αρχές, ενώ αρκετοί μετανάστες, που ζητούν άσυλο στην Κύπρο, δηλώνουν ότι κρατούνται σε άθλιες συνθήκες και δεν τους παρέχεται η απαραίτητη ιατρική περίθαλψη. Συνεπώς, διαμορφώνεται μία πραγματικότητα μεσαιωνικού τύπου, καθώς σύγχρονα θύματα βασανιστηρίων ζητούν άσυλο στη γειτονική Κύπρο και αντ' αυτού κρατούνται εξαθλιωμένοι και δεν περιθάλπονται. Βροντερή απάντηση στον διασυρμό που επισύρουν αυτές οι κατηγορίες είναι η υλοποίηση των εκπαιδευτικών σεμιναρίων για κατάρτιση των δημοσίων λειτουργών, ώστε να ανιχνεύουν τα βασανιστήρια και να τα αντιμετωπίζουν κατάλληλα. Πρόκειται για μία ρηξικέλευθη κίνηση, η οποία δίνει ένα τέλος στις παρωχημένες πρακτικές και δείχνει έναν νέο δρόμο αντιμετώπισης των αδύναμων. Πλέον, οι επιστήμονες καθίστανται πιο έτοιμοι και πιο καταρτισμένοι ιατρικά, αλλά και περισσότερο ευαισθητοποιημένοι στο ζήτημα των σύγχρονων βασανιστηρίων.

Σ' αυτό το σημείο αξίζει να ειπωθεί ότι η συμβολή του Ταμείου Αλληλεγγύης του Υπουργείου Εσωτερικών και της Διεύθυνσής του, ήταν καθοριστική, τόσο για την ανάληψη της πρωτοβουλίας συνολικότερα, όσο και για την ομαλή διεξαγωγή του προγράμματος εν γένει. Μέσα από την ομαλή συνεργασία με το Ταμείο Αλληλεγγύης του Υπουργείου Εσωτερικών, δόθηκαν οι κατάλληλες κατευθυντήριες γραμμές και το σωστό πλαίσιο, ώστε να λάβει χώραν μία επιτυχημένη διοργάνωση και πάνω απ' όλα αποτελεσματική, γεγονός το οποίο και επετεύχθη. Επιπροσθέτως, η συμβολή του Ταμείου Αλληλεγγύης καθίσταται καθοριστική, καθώς φανερώνει την πρόθεση του ίδιου του Κρατικού μηχανισμού να διορθώσει τα σφάλματα του παρελθόντος και να αλλάξει σελίδα, διαδίδοντας ένα μήνυμα φιλανθρωπίας και απαντώντας στις φήμες για κακομεταχείριση των προσφύγων.

Με το βλέμμα σε αυτόν τον μεγαλεπήβολο στόχο για εξανθρωπισμό των σύγχρονων κοινωνιών, πρόκειται να πραγματοποιηθούν τα τελευταία δύο σεμινάρια του έργου «Κατάρτιση δημοσίων λειτουργών (ιατρικών λειτουργών, ψυχολόγων κτλ) για διαπίστωση βασανιστηρίων και ανίχνευση ειδικών αναγκών σε θύματα βασανιστηρίων», στις 29 και 30 Μαΐου, στις εγκαταστάσεις του CIIM. Η μαζική προσέλευση όλων των υπαλλήλων, κάθε κλάδου, θα συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πιο υγιούς δημοσίου κλάδου και θα αποκαταστήσει την Κύπρο παγκοσμίως. Στόχος μας είναι η υποδειγματική μεταχείριση και μέριμνα όσων ζητούν άσυλο στη χώρα μας, προβάλλοντας με κάθε τρόπο το δικαίωμα του κάθε ανθρώπου στην αξιοπρεπή ζωή.

Κατερίνα Παναγιωτοπούλου
Marketmentoro Ltd