Σαπίλα, απατεωνιά, διαπλοκή, εξάρτηση, απληστία, ιδιοτέλεια
Η παθογένεια του κυπριακού
πολιτικού συστήματος

Η απέραντη απελπισία των πολιτών στην αναζήτηση αδιάφθορων, τίμιων, ικανών, αξιοπρεπών και με ήθος πολιτικών, που να έχουν ως ύψιστη προτεραιότητά τους πρώτα την επιβίωση της Κύπρου και όχι τα ιδιοτελή, προσωπικά, κομματικά συμφέροντα και εξαρτήσεις τους

ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ
είναι αήττητο και αδάμαστο, επειδή η βρομιά είναι ακατανίκητη


ΤΟΥ ΣΑΒΒΑ ΙΑΚΩΒΙΔΗ
Ο πρόσφατος, αδόκητος, θάνατος ενός νέου πολιτικού, του Τάσου Μητσόπουλου, ανέδειξε ξανά, κατά την άποψή μου, δύο κεφαλαιώδη ζητήματα, που απορρέουν ακριβώς από την παθογένεια αυτού που κατ’ ευφημισμόν αποκαλούμε «κυπριακό πολιτικό σύστημα» ενώ θα έπρεπε να μιλάμε για οργανωμένη και αδίστακτη κομματική συμμορία.
Το πρώτο, είναι η σχεδόν καθολική ομοφωνία πολιτών και, όσο και αν φαίνεται παράξενο, κομμάτων και πολιτικών ότι ο μ. Τάσος ήταν υπόδειγμα τίμιου, σοβαρού, μετρημένου και παράδειγμα αξιοπρεπούς και με ήθος πολιτικού, που αποτέλεσε την εξαίρεση του κανόνα μέσα στη σαπίλα, τη βρομιά, την απατεωνιά, την κλεψιά, τη διαπλοκή και την εξάρτηση, που βρίσκονται οι ισχυροί και αταλάντευτοι στυλοβάτες του συστήματος.
Το δεύτερο ζήτημα, που αναδύεται από όσα αποκαλύφθηκαν μόλις πρόσφατα για διαδρομές μαύρου πολιτικού χρήματος, εκφράζει την απέραντη απελπισία των πολιτών στην αναζήτηση αδιάφθορων, τίμιων, ικανών, αξιοπρεπών, σοβαρών και υπεύθυνων με ήθος πολιτικών, που να έχουν ως ύψιστη προτεραιότητά τους πρώτα το συμφέρον και την επιβίωση της Κύπρου και όχι τα ιδιοτελή, προσωπικά, κομματικά, επιχειρηματικά και άλλα συμφέροντα και εξαρτήσεις τους.

Άρρωστο σύστημα
Ο γνωστός καθηγητής και διανοητής Χρήστος Γιανναράς, σε κείμενό του για την παθογένεια του ελληνικού πολιτικού συστήματος, από το οποίο δεν απέχει και πολύ το δικό μας, αφού το μιμείται και το αντιγράφει, επισημαίνει:
«Τι σημαίνει η λέξη ''παθογένεια'' στη γλώσσα μας; Σημαίνει ότι κάτι πάσχει από γεννησιμιού του, είναι αρρωστημένο, δυσλειτουργικό καταγωγικά, από το ξεκίνημα της ύπαρξής του. Ότι μια πάθηση (παθολογική κατάσταση) -αρρώστια- δυσλειτουργία δεν είναι ''επίκτητη'', δεν οφείλεται σε αιτίες και συγκυρίες μεταγενέστερες της σύστασης-συγκρότησης του φυσικού ατόμου ή του συλλογικού (θεσμικού) μορφώματος που σήμερα νοσεί. Οι παράγοντες που προξενούν το νόσημα υπήρχαν καταγωγικά, εξυπαρχής».
Γιατί το κυπριακό πολιτικό σύστημα είναι άρρωστο; Πρώτα απ’ όλα καλούμαστε να ανατρέξουμε στην πολιτική ηγεσία του τόπου. Από τον Μακάριο μέχρι τον Ν. Αναστασιάδη, σχεδόν όλοι υποφέρουν από διάφορα ολέθρια σύνδρομα, που σε διάφορες εποχές προκάλεσαν ανήκεστες καταστροφές στον τόπο:
Είναι τα σύνδρομα του ομφαλού, της παντογνωσίας, της μοναδικότητας, της αλαζονείας, της υπεροψίας, της ημιμάθειας, της μικρονοϊκής ανεπάρκειας, της μικροπολιτικής ασχετοσύνης, της κατά πάντα βολικής αδήριτης ανάγκης, του μόνιμα εστραμμένου στον κρόταφο πιστολιού και της ύβρεως. Ειδικά για το σύνδρομο της ύβρεως, είναι εμβριθές και αποκαλυπτικό το βιβλίο «Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία», του γνωστού Βρετανού ψυχίατρου και πολιτικού, Ντέιβιντ Όουεν.

«Κομματικός πατριωτισμός»
Ο συγγραφέας «εστιάζει ιδιαίτερα σε εκείνους τους πολιτικούς αρχηγούς που, ενώ δεν έπασχαν από κλινικά νοσήματα, εμφάνιζαν το σύνδρομο της ύβρεως (δηλαδή μιαν αλλοιωμένη αντίληψη της πραγματικότητας) καθώς και μια υπερβολική αυτοπεποίθηση και απαξίωση των αντίθετων απόψεων ή και όλων των απόψεων πλην των δικών τους». Απλώς κρίνετε και συγκρίνετε τους δικούς μας ηγέτες για να αντιληφθείτε πόσο ολέθριο για τον τόπο υπήρξε ειδικά το σύνδρομο της ύβρεως.
Από την άλλη, είναι ο λαός, εμείς οι πολίτες. Πόσες φορές όλοι μας αναθεματίσαμε το κόμμα ή τους πολιτικούς που ψηφίζουμε αλλά, στο τέλος, υπερισχύει αυτό που γελοιωδώς αποκαλείται «κομματικός πατριωτισμός». Ψηφίζουμε εκείνους που βρίζουμε για να μην εκλεγούν οι άλλοι, οι αντίπαλοι που δεν ανεχόμαστε. Το είδαμε ξανά και για πολλοστή φορά και στις περσινές προεδρικές εκλογές με το αναξιοπρεπές δίλημμα: Μαλάς ή Αναστασιάδης, ελλείψει άλλης, σοβαρής, αξιόπιστης εναλλακτικής επιλογής.
Το κυπριακό κράτος ξεγεννήθηκε με συνταγματική ανωμαλία, χωρίς να ερωτηθεί ο λαός, μετά τον ένδοξο απελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ και των ηρώων μας. Το κυπριακό πολιτικό σύστημα κακόπαθε εξαρχής, από τα πρώτα χρόνια της κολοβής ανεξαρτησίας.

«Τα… κύτταρα της δημοκρατίας»
Μετά την τουρκική εισβολή δημιουργήθηκαν νέα κόμματα. Οι πολίτες ήλπισαν ότι, μετά την καταστροφή από την τουρκική λαίλαπα, τα παθήματα θα γίνονταν μαθήματα. Άλλωστε ο κόσμος, μετά την κατάρρευση του κομμουνισμού, ήλπισε σε μια νέα εποχή. Η Κύπρος, όμως, αδιατάρακτα παρέμεινε αγκιστρωμένη σε παλαιές εποχές και ξεπερασμένες κομματικές και πολιτικές πρακτικές. Ανέκαθεν, τα κόμματα διεκδικούν αποκλειστικότητα στο δήθεν δικαίωμά τους ως οι κατ’ ισχυρισμόν εκφραστές της κοινής γνώμης.
Υποστηρίζουν ότι είναι τα… «κύτταρα της δημοκρατίας» αλλά στην πράξη μετεξελίχθηκαν σε ανίατους καρκινικούς όγκους στο κοινωνικό σώμα. Οι πολίτες ψηφίζουν το πρόγραμμα, τις θέσεις των πολιτικών και των κομμάτων τους, όχι με κριτήρια ποιοτικά και κριτικά, αφού οι περισσότεροι δεν τις μελετούν καν, αλλά ανάλογα με τις γνωριμίες, τις φιλίες, τις κουμπαριές, τις ιδιοτέλειες και το ρουσφέτι.
Τι είναι κόμμα; Θεωρητικά, τα κόμματα είναι κοινωνικές οργανώσεις, που εκφράζουν τις επιλογές των πολιτών και μηχανισμοί που καλούνται να μετατρέπουν τη λαϊκή βούληση σε πολιτική του κράτους. Ο μεγάλος Γερμανός διανοητής, Max Weber, έβλεπε στα κόμματα «αγέλες χωρίς ψυχή», γραφειοκρατικούς μηχανισμούς «που υπακούουν σε έναν αρχηγό και αγωνίζονται για την άλωση της εξουσίας, όχι για να επιτελέσουν κάποιο έργο ή να διακονήσουν κάποια υψηλή υπόθεση, αλλά για να αρπάξουν θέσεις και αξιώματα και να πραγματώσουν ιδιοτελείς σκοπούς».

Αδίστακτη
κομματοκρατία
ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ χρόνια συζητήθηκε από το κυπριακό Κοινοβούλιο και έγινε προσπάθεια να αποτυπωθεί τι είναι κόμμα. Ιδού ο επίσημος ορισμός, που συμφωνήθηκε μετά από πολλές συζητήσεις και αντιπαραθέσεις μεταξύ των κομμάτων:
«Πολιτικό κόμμα» σημαίνει την ένωση ή ομάδα προσώπων που έχει χαρακτήρα διαρκή, καταστατική δομή και οργάνωση παγκύπριας εμβέλειας, και έχει πολιτικό, ιδεολογικό ή προγραμματικό συνδετικό ιστό, η οποία συμμετέχει στις εκλογές ή σε άλλα αντιπροσωπευτικά όργανα που προβλέπει η έννομη τάξη και συμπράττει στον σχηματισμό της πολιτικής βούλησης του λαού με στόχο την πραγμάτωση του πολιτικού της προγράμματος».
Από την ανακήρυξη της κολοβής ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας, μια απίστευτη και αδίστακτη κομματοκρατία ανδρούται και κατακτά αμέσως ή και εμμέσως τη διακυβέρνηση του τόπου με πρώτο κριτήριο, πάνω απ΄ όλα, το συμφέρον του κόμματος, της ηγεσίας και των μελών του. Είναι γνωστή η ρήση Χριστόφια, «το κόμμαν τζιαι τ’ αμμάθκια σας», που ισχύει, όμως, για όλα τα κόμματα ανεξαίρετα.
Πρώτα είναι το κόμμα, η ηγεσία του, τα μέλη και οι φίλοι του, οι υποστηρικτές και, κυρίως, οι χρηματοδότες του. Παρά τα όσα φανφαρόνικα και λαϊκίστικα λέγονται από τους κομματικούς και πολιτικούς ταγούς, το κόμμα προηγείται της πατρίδας και του τόπου επειδή το κόμμα, για να επιβιώσει και να υπάρξει, καλείται να αντλήσει δυνάμεις, δηλ. ψήφους και υποστήριξη από την κοινωνία.
Έτσι παρατηρείται, διαχρονικά, μία αμφίδρομη σχέση, η λεγόμενη πελατειακή συναλλαγή μεταξύ κόμματος και πολίτη. Ενώ, θεωρητικά και λογικά, η κοινωνία των πολιτών οφείλει να είναι ο εντολέας των κομμάτων και της πολιτικής τους, στην Κύπρο συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: Τα κόμματα εντέλλονται στους πολίτες, αποφασίζουν πριν από αυτούς και χαράσσουν πολιτική, κατά κραυγαλέα παράκαμψη της κοινωνίας.
Η μόνη φορά που η κοινωνία των πολιτών παρέκαμψε, παρήκουσε και αγνόησε τα κόμματα, ήταν στο δημοψήφισμα της 24ης Απριλίου 2004, για το σχέδιο Ανάν.

Διάγνωση της
παθογένειας

ΑΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΟΥΜΕ τώρα να κάνουμε μια διάγνωση της παθογένειας του κυπριακού πολιτικού συστήματος για να δούμε τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά του:
Κομματοκρατία: Με μιαν απλουστευμένη ερμηνεία ορίζεται ως η επικράτηση και η απόλυτη επιβολή του κόμματος πάνω στην πολιτική διακυβέρνηση του τόπου, όπου τα πάντα εκπηγάζουν και εκπορεύονται από το κόμμα και διαχέονται προς την κοινωνία και προς τους πολίτες, οι οποίοι πρέπει να είναι ευγνώμονες για το ενδιαφέρον και την προσοχή του κόμματος γι΄ αυτούς. Το κόμμα μεριμνά για την επίλυση προσωπικών, επαγγελματικών προβλημάτων, είναι ο διαμεσολαβητής μεταξύ των πολιτών και της κυβέρνησης, προάγει, παρεμβαίνει, επεμβαίνει, επιβάλλει, απαιτεί, διεκδικεί, απειλεί, παραγράφει παρανομίες, σκάνδαλα, εκνομίες ή απλώς αποσιωπά όσα δεν το συμφέρουν ή το υπονομεύουν ή ενοχλούν μέλη και φίλους του.
Από την άλλη, η κομματοκρατία εκδηλώνεται και με ιδιαίτερες προσεγγίσεις: Βολεύει ημέτερους και φίλους, προάγει, διορίζει, μεταθέτει δικούς και, ταυτόχρονα, διεκδικεί για επιχειρηματίες συμφέροντα, συμβόλαια και διευκολύνσεις. Σε αντάλλαγμα, επιχειρηματίες, τραπεζίτες, οικονομικοί παράγοντες, έχοντες και κατέχοντες, ενισχύουν οικονομικά το κόμμα. Χρήμα, κόμμα και διαφθορά, διαπλοκή και εξάρτηση, ιδιοτέλεια και σαπίλα είναι αδιάσπαστα συγκοινωνούντα δοχεία στην κυπριακή μπανανία.

Διαπλοκή
και ρουσφέτι
ΘΥΓΑΤΕΡΕΣ της κομματοκρατίας είναι η διαπλοκή, η ευνοιοκρατία, η ημετεροκρατία, η ανικανοκρατία, το ρουσφέτι και η οικογενειοκρατία και δι’ αυτής η κατεστημενοκρατία. Στην αντίληψη των περισσότερων πολιτών, η αναξιοκρατία και το ρουσφέτι είναι περίπου παγιωμένες πρακτικές διαφθοράς, στις οποίες όλοι σχεδόν καταφεύγουν, επειδή στη συνείδησή τους «γίνονται αντιληπτές ως νόμιμες μορφές συναλλαγής με το πολιτικό σύστημα και τους εκπροσώπους του». Όταν, όμως, έχουμε περιπτώσεις μεγαλύτερης διαφθοράς, που προϋποθέτουν πολιτικές αποφάσεις σε ανώτερο επίπεδο, τότε γίνεται λόγος για διαπλοκή, όπως συνήθως καταγράφουμε οι δημοσιογράφοι. Και οι πολίτες απαιτούν κάθαρση και τιμωρία των ενόχων και απαξιώνουν ένα πολιτικό σύστημα που, όμως, συχνά εκμεταλλεύονται.
Τι είναι, λοιπόν, διαπλοκή; Καταφεύγουμε στον Επίκουρο καθηγητή Νομικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θες/νίκης, Παν. Μαντζούφα, που δίνει τον εξής ορισμό: «Ως διαπλοκή νοείται η ύπαρξη εξωθεσμικής σύνδεσης μεταξύ οικονομικής και πολιτικής εξουσίας, η οποία εξασφαλίζει επιχειρηματικά κέρδη ποικίλων ειδών (μονοπωλιακές θέσεις, προσβάσεις σε αγορές, δημόσιους πόρους) μέσω εκμετάλλευσης των ανεπαρκειών του θεσμικού πλαισίου, που οδηγούν τον διαπλεκόμενο να κινείται πάντα στα όρια της νομιμότητας».
Μεγάλη αδελφή της κομματοκρατίας είναι η διαφθορά, που έχει οδηγήσει στη σήψη και στη σαπρία της κομματικής και πολιτικής ζωής του τόπου, στον εκφαυλισμό και εκμαυλισμό των πολιτών, στην εκβαρβάρωση των αξιών και στην εκβορβόρωση των αρχών, στην κατερείπωση των θεσμών και, ουσιαστικά και πρακτικά, στην υπονόμευση της Δημοκρατίας.

Διαφθορά
και ατιμωρησία
Όπως σημειώνει πάλι ο Επίκουρος καθηγητής Νομικής, Παν. Μαντζούφας: «Ως διαφθορά νοείται κάθε μορφή εγκληματικής συμπεριφοράς κατά την οποία το πρόσωπο που ασκεί δημόσια εξουσία καταχράται ή εκμεταλλεύεται τη θέση του χάριν της εξασφάλισης αθέμιτων πλεονεκτημάτων για τον εαυτό του ή τρίτο. Επίσης, σύμφωνα με τον ορισμό περί διαφθοράς που δόθηκε στο πλαίσιο του Συμβουλίου της Ευρώπης, ''ως διαφθορά νοείται η απαίτηση, προσφορά, παροχή ή αποδοχή, αμέσως ή εμμέσως, δώρου ή οποιουδήποτε άλλου μη προσήκοντος ωφελήματος που επηρεάζει την ορθή εκτέλεση καθήκοντος ή την απαιτούμενη συμπεριφορά του λήπτη του δώρου ή του μη προσήκοντος ωφελήματος ή της υπόσχεσης ενός τέτοιου ωφελήματος''».
Μεγάλη και πρωτότοκος αδελφή της διαφθοράς είναι η ατιμωρησία. Αν αυτός ο τόπος οδηγήθηκε από τους κάθε λογής ηγήτορές του -πολιτειακούς, κομματικούς, πολιτικούς, τραπεζιτικούς, συνδικαλιστικούς- στην καταστροφή, οφείλεται εν πολλοίς στην εμπεδωμένη ατιμωρησία και στο ακαταδίωκτο όσων δι΄ εγκληματικών έργων, πράξεων, δράσεων, παραλείψεων, ανεπαρκειών και ανευθυνοτήτων, τον κυβέρνησαν από διάφορες θέσεις ευθύνης.
Σε άλλες χώρες, όπου η Δημοκρατία πραγματικά λειτουργεί και η πολιτική ευθιξία μεταποιείται συχνά σε πράξη, Πρόεδροι, Πρωθυπουργοί, υπουργοί υποβάλλουν τις παραιτήσεις τους ως παραδοχή αποτυχίας, παρανομίας ή απλώς και κυρίως από σεβασμό προς τη λαϊκή κυριαρχία. Επίσης, πολιτειακοί και πολιτικοί αξιωματούχοι είτε αυτοκτονούν είτε κάνουν χαρακίρι. Στην Κύπρο, αναλαμβάνουν απλώς και θεωρητικά την ευθύνη χωρίς καμίαν απολύτως πρακτική προέκταση. Οι περισσότεροι ανταμείβονται χοντρά για όσα άθλια, αισχρά, ζημιογόνα και καταστροφικά έπραξαν εναντίον του τόπου και του λαού.

Μια νέα φιλοπατρία
Οι ίδιοι οι εκφραστές και στυλοβάτες του κυπριακού πολιτικού συστήματος συχνά παραδέχονται τη σαθρότητα, τη σαπίλα, τη διαφθορά και τη διαπλοκή που το διακρίνει. Ομολογούν ότι οι πολίτες απαξιώνουν και αποστρέφονται το σύστημα και τους εκπροσώπους του. Κατ΄ επανάληψη δήλωσαν ότι θα εργαστούν ώστε η πολιτική και οι πολιτικοί να ανακτήσουν το από καιρού απολεσθέν κύρος τους και την εμπιστοσύνη των πολιτών. Λόγια, φούμαρα και λήροι! Χοντρό δούλεμα και περιπαίξιμο των πολιτών. Το σύστημα είναι αήττητο και αδάμαστο επειδή η βρομιά είναι ακατανίκητη.
Τι πρέπει να γίνει; Πρώτα απ’ όλα μια επανάσταση: Μυαλών, πνευμάτων, βούλησης, αδιάφθορων προσωπικοτήτων, δράσεων, ενεργειών και αποφασιστικής πάταξης και τιμωρίας όσων εγκλημάτησαν κατά του τόπου είναι δυνατόν να ανατρέψει το σαθρό, βρομερό και σαπισμένο καθεστώς που λυμαίνεται τον τόπο. Δεύτερον, να αναζητήσουμε κατεπειγόντως μια νέα φιλοπατρία, υπεράνω κομμάτων, ιδιοτελειών, συμφερόντων, διαπλοκής, εξάρτησης. Ίσως, τότε, αυτός ο τόπος να έχει ελπίδες σωτηρίας.
(Απόσπασμα ευρύτερης εισήγησης που έγινε σε συνεστίαση του Ομίλου Πνευματικής Ανανεώσεως, στις 24/4/2014, στη Λευκωσία).