γράφει η Αντριάνα Χατζηαλεξάνδρου

Ομιλείτε Ελληνικά;
Πριν από χρόνια αν δεν μιλούσες (και πρόφερες σωστά) τα αγγλικά, κατά πάσα πιθανότητα θα θεωρήσουν άνθρωπος χαμηλού μορφωτικού και κοινωνικού επιπέδου. Ανεξάρτητα αν είχες σουβλατζίδικο, δικηγορικό γραφείο ή site, η επίσημη γλώσσα έπρεπε να είναι τα αγγλικά.

Οι εποχές άλλαξαν, ο τροχός γύρισε και τα ελληνικά είναι «επί της μοδός». Βεβαίως η πολύχρονη αχρηστία, οδήγησε στη λήθη. Αφού όμως επέστρεψαν, ας τα θυμηθούμε. Διάθεση για τεστάκι κανείς;

Θυμάσαι το σωστό;
#1
Δίνω το «παρόν» ή δίνω το «παρών»;

#2
πότε «είμαστε» και πότε «ήμαστε»;

#3
Τον λένε «Μανόλη» ή «Μανώλη»;

#4
Το «νοιώθω» ή το «νιώθω»;

#5
παραλείφθηκε ή παραλήφθηκε;

#6
Θα φάμε «σολομό» ή «σολωμό»;

#7
Αρκεί μια «συγνώμη» ή «συγγνώμη»;

#8
Με λένε «Χρίστο» ή «Χρήστο»;

#9
ανάβαλέ το ή ανέβαλέ το;

#10
απάγει ή απαγάγει;

#11
η Αργυρώ, της Αργυρούς ή της Αργυρώς;

#12
του επικεφαλής ή του επικεφαλούς;

#13
αθλίατρος ή αθλητίατρος;

#14
νιώθεις ανία ή άνοια;

#15
εορταζόμενος ή εορτάζων;

Θυμάσαι τον κανόνα;
#1
η φράση σημαίνει πως δηλώνω την παρουσία μου λέγοντας «παρών». Καμία σχέση με το παρόν, του παρόντος.

#2
στον ενεστώτα γράφουμε είμαστε (είμαι, είσαι, είναι, είμαστε, είστε, είναι) και στον παρατατικό ήμαστε και ήμασταν (ήμουν, ήσουν, ήταν, ήμαστε/ήμασταν, ήσαστε/ήσασταν, ήταν).

#3
Το όνομα προέρχεται από το Εμμανουήλ, στη γραφή του οποίου δεν υπάρχει ω, άρα Μανόλης.

#4
Το ρήμα, σύμφωνα με το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, ανάγεται στην αρχαιοελληνική έννοια, ενώ σύμφωνα με άλλη ετυμολογία, ανάγεται στον αόριστο έγνωσα, του γιγνώσκω. Και με τις δύο ετυμολογικές εκδοχές, η γραφή είναι νιώθω.

#5
Το παραλείφθηκε, αντιστοιχεί στο ρήμα παραλείπω: η φράση παραλείφθηκε από το κείμενο. Το παραλήφθηκε αντιστοιχεί στο ρήμα παραλαμβάνω: το μήνυμα παραλήφθηκε.

#6
Ως δάνειο από άλλη γλώσσα (ιταλικά), γράφεται με τον απλούστερο δυνατό τρόπο: σολομός! Πήγαινε στο πλησιέστερο εστιατόριο και τρίψε τους το στη μάπα!

#7
ορθή ετυμολογικά είναι η γραφή συγγνώμη: συν+γνώμη. Όμως είναι η μοναδική λέξη με γγ που παρουσιάζει προφορά nγ (sinγόmi) και παράλληλα προφορά siγnόmi. [ενώ για παράδειγμα, στη λέξη συγγραφέας, προφέρουμε sinγrafeas και singrafeas]. Πώς νιώθεις που μιλάς ελληνικά;

#8
Το όνομα ετυμολογείται από το Χριστός. Δεν έχει καμία σχέση με το επίθετο χρηστός (=ηθικός, τίμιος).

#9
η προστακτική δεν δέχεται αύξηση, άρα ανάβαλέ το. Η σύγχυση προέρχεται από τον αόριστο της οριστικής ανέβαλα.

#10
Αν ξέρεις τη σωστή απάντηση, προσλαμβάνεσαι εδώ και τώρα. Ο ενεστώτας του ρήματος είναι απάγω, ο αόριστος απήγαγα, να απαγάγω και ο παρακείμενος έχω απαγάγει. Στο παράδειγμα «ο Θησέας εμφανίζεται να σκοτώνει ή να απάγει τον Μινώταυρο» προφανώς πρόκειται για τον τύπο του ενεστώτα. Στο ακόλουθο παράδειγμα πρόκειται για τον τύπο του αορίστου: σπείρα που σχεδίαζε να απαγάγει αθλητές και δημοσιογράφους, εξάθρωσαν οι Αρχές. Νιώθεις χέλληνας; Α, ρε Μουτσάτσου!

#11
Ξερόλες φίλοι σου κάποια στιγμή ενδεχομένως να σε διόρθωσαν όταν τόλμησες να πεις Αργυρώς και όχι Αργυρούς. Μάλιστα τη διόρθωση με ύφος παρατήρησης, οι μαντικές μου ικανότητες αναφέρουν πως συνόδευε ένα βλέμμα υποτιμητικό και κομματάκι απαξιωτικό. Πάρε τον κανόνα που ακολουθεί και στείλε τον μπεσκέσι για να μάθουν πρώτα ελληνικά και δευτερευόντως καλούς τρόπους.
Στη σχολική γραμματική αναφέρεται η κλίση σε -ώ, -ώς, π.χ. η Αργυρώ, της Αργυρώς, για κύρια ονόματα που δεν είναι αρχαιοελληνικής προέλευσης και κλίση σε -ώ, -ούς/-ώς, π.χ. η ηχώ, της ηχούς/ηχώς, για κύρια και κοινά ονόματα αρχαιοελληνικής προέλευσης. Παρόμοια: η Μαντώ, η Λητώ κ.ο.κ.

#12
η λέξη επικεφαλής είναι άκλιτη και προέρχεται από τη φράση επί της κεφαλής. Η σύγχυση προέρχεται από την κλίση των επιθέτων σε -ής, π.χ. διεθνής, του διεθνούς.

#13
Η λέξη αθλητίατρος, που δηλώνει το γιατρό τον ειδικό για τις παθήσεις των αθλητών, προκύπτει από τις λέξεις αθλητής +ιατρός. Παρόμοια αθλητικογράφος και όχι αθλογράφος. Πες μου ότι το ήξερες, να σκίσω τα πτυχία μου!

#14
Η λέξη που θα χρησιμοποιήσεις εξαρτάται από την κατάσταση στην οποία βρίσκεσαι. Ανία είναι η βαρεμάρα, η πλήξη. Άνοια είναι η απώλεια των νοητικών ικανοτήτων [α στερητικό + νους].

#15
εορταζόμενος είναι ο άγιος του οποίου εορτάζεται η μνήμη. Π.χ. η σήμερα εορταζόμενη μεγαλομάρτυς Αικατερίνη. Εορτάζων είναι αυτός που γιορτάζει: όταν από τη γιορτή, λείπει ο εορτάζων.


Έμπνευση για αυτό το κείμενο αποτέλεσε η ανάγνωση του βιβλίου της Άννας Ιορδανίδου «Είναι λάθος ή δεν είναι; Ιδού η απορία» από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Αποτελεί ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και ευκολόχρηστα βιβλία για την ελληνική γλώσσα που διαβάσαμε τελευταία. Θα το απολαύσετε αλλά πάνω από όλα θα το χρησιμοποιήσετε.