Έπρεπε να αυτοκτονήσουν πέντε άνθρωποι για να ευαισθητοποιηθεί η κυπριακή πολιτεία για τα συμβαίνοντα στις Κεντρικές Φυλακές; Έπρεπε να χαθούν ζωές για να ληφθούν τα μέτρα που με καθυστέρηση εξαγγέλθηκαν από την Κυβέρνηση; Δυστυχώς, ναι. Το λεγόμενο σωφρονιστικό σύστημα έμεινε πίσω 50 χρόνια, στην εποχή της αποικιοκρατίας. Σε δομές, σε αντιλήψεις, σε νοοτροπίες, σε συμπεριφορές, σε διοίκηση. Και αν μεν προεισβολικά η κατάσταση κάπως ελεγχόταν, μετά την τουρκική εισβολή και ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, με την αύξηση του εγκλήματος, οι Κεντρικές Φυλακές αντιμετώπισαν και ακόμα αντιμετωπίζουν πρόβλημα υπερπληθυσμού.

Δεν είναι αυτή η ουσία. Ανέκαθεν, οι Φυλακές ήταν και είναι ένα μεγάλο φυτώριο και πανεπιστήμιο παρανομίας και εκνομίας. Υποτίθεται πως όσοι καταδικάζονται, φυλακίζονται για δύο λόγους. Πρώτον, για να τιμωρηθούν για όσα έπραξαν. Δεύτερον, για να σωφρονιστούν, δηλ. να αλλάξουν ζωή και να παραδοθούν, άμα τη λήξει της καταδίκης τους, ως νέοι άνθρωποι στην κοινωνία. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει σχεδόν καθόλου. Αντίθετα, όσοι έκαναν μια φορά στη φυλακή, συνήθως επιστρέφουν με νέες καταδίκες τους.

Όλα αυτά τα χρόνια, άνθισαν μέσα στα κελιά των φυλακών όλων των ειδών παρανομίες. Σχηματίστηκαν καπετανάτα, κατά την Επίτροπο Διοικήσεως, δημιουργήθηκαν συμμορίες παρανόμων που δρουν εντός και εκτός φυλακών. Κυκλοφορούν ναρκωτικά. Γίνονται κοντραμπάντα μεταξύ δεσμοφυλάκων και κρατουμένων. Και από την άλλη, στελέχη των φυλακών ενεργούν κατά το δοκούν και όχι σύμφωνα με τον νόμο. Με απλά λόγια, όπως ορθά η Επίτροπος Διοικήσεως επισημαίνει, οι Κεντρικές Φυλακές δεν ήταν ένα σωφρονιστικό ίδρυμα με ευρωπαϊκούς όρους, αλλά ένα κολαστήριο ανθρώπων και ψυχών.

Η διαχρονική κατάσταση στις φυλακές ήταν γνωστή σε όλες τις κυβερνήσεις, σε όλους τους καθ’ ύλην αρμόδιους υπουργούς, σε όλα τα κόμματα, σε πολλούς βουλευτές και σε πολλούς δικηγόρους. Όλοι ανεξαίρετα γνώριζαν για τη σαπίλα, την παρανομία και τις συνθήκες κράτησης στις Κεντρικές Φυλακές. Γιατί, λοιπόν, δεν λήφθηκαν έγκαιρα μέτρα, ώστε να μη φτάσουμε σε αυτοκτονίες και σε έκρηξη του ηφαιστείου;

Διότι δεν υπήρξε ποτέ η πολιτική βούληση, που να βάλει ισχυρό και αποτελεσματικό δάκτυλο εις τον τύπον των ήλων και να διορθώσει αποφασιστικά τα πολλά κακώς κείμενα. Σήμερα, μετά τους θανάτους πέντε ανθρώπων, η δήθεν ανήξερη πολιτεία σπεύδει να εξαγγείλει μέτρα, ενώ αποφεύγει την ουσία. Ο γνωστός εγκληματολόγος Ανδρέας Καπαρδής, καθηγητής Νομικής στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, δήλωσε στη «Σ» πως απαιτείται μια μακράς πνοής στρατηγική, που να ασχοληθεί με το έγκλημα, τη δικαιοσύνη, τη βία στην οικογένεια.

«Αυτό το έργο», υπογράμμισε, «πρέπει να δοθεί σε εμπειρογνώμονες με γνώσεις και όχι να αφήνεται σε ερασιτέχνες ή ημιμαθείς. Οι ερασιτέχνες και οι ημιμαθείς δεν πρέπει να έχουν ρόλο στην αντιμετώπιση τέτοιων φαινομένων». Ο Α. Καπαρδής επισήμανε πως διαχρονικά η διοίκηση ασκείται ως επί το πλείστον από άτομα χωρίς εξειδικευμένες γνώσεις και οι φυλακές λειτουργούν με απαρχαιωμένα σχέδια υπηρεσίας, νοοτροπίες και συμπεριφορές.

Επίσης, εισηγείται να δοθεί έμφαση στην επιμόρφωση των δεσμοφυλάκων, ιδιαίτερα στη διαχείριση κρίσεων, θυμού, άγχους και επιθετικότητας. Γι' ακόμα μια φορά, οι διαπιστώσεις έγιναν από πολλούς. Για πρώτη φορά, τουλάχιστον, η πολιτεία ας ακούσει πρώτα τους ειδικούς και όχι τους οποιουσδήποτε ερασιτέχνες ή ημιμαθείς.

Προπάντων, η πολιτεία ας μη λειτουργήσει πάλι με κομματικά κριτήρια, αλλά με επιστημονικά. Και το σπουδαιότερο: Η μεταρρύθμιση του σωφρονιστικού συστήματος να γίνει με προέκταση στον χρόνο. Ο πολιτισμός μιας κοινωνίας φαίνεται και από τον τρόπο που συμπεριφέρεται στους φυλακισμένους. Η κυπριακή κοινωνία και πολιτεία έχουν ακόμα πάρα πολύ δρόμο να διανύσουν.