Κ Α Θ Ε ΝΕΟΤΕΡΗ γενιά, όπως είναι γνωστό κι αποδεδειγμένο, κρατάει καλά φυλαγμένες στ’ ασφαλέστερα μπαούλα της πιο πολύτιμης εθνικής κληρονομιάς - για όταν χρειαστεί - τις σπουδαιότερες παρακαταθήκες όλων των προηγούμενων αγώνων. Στα μπαούλα της ψυχής και του μυαλού, τους θησαυρούς, προπάντων εκείνων που θυσιάστηκαν για τη λευτεριά. Κι εκείνων που ο λόγος τους, ιδίως ο στίχος τους, υπήρξε εμβληματικά εθνεγέρτης. Ανεξίτηλος διά μέσου των αιώνων. Κι άσβεστος πυρσός ελευθερίας:

Σ Τ Ο Ν ΕΥΑΓΟΡΑ Παλληκαρίδη (μόλις 19χρονο τον κρέμασαν οι Εγγλέζοι) συνέπεσαν αμφότερα. Κι ο εμβληματικός εθνεγέρτης λόγος στην ποίησή του και η θυσία του ιδίου στον απελευθερωτικό μας αγώνα. Για πόσους αιώνες οι Έλληνες τραγουδάμε ακόμη, τον Θούριο του Ρήγα, που θυσιάστηκε το 1798; Για τόσους κι άλλους τόσους αιώνες θα τραγουδάμε και την «Ανηφοριά» του Ευαγόρα. Όταν κάθε φορά θα πρέπει συνειδητά να σηκώσουμε τη σκυτάλη της λευτεριάς. Και, τότε, θα πρυτανεύουν και πάλι του Ευαγόρα οι στίχοι: «Μπορεί σε κάποια μάχη, γραμμένο η μοίρα να 'χει, να μη γυρίσουμε. Μα πάμε με καμάρι, και λέμε όποιον πάρει και θα νικήσουμε»…

Ή, ΕΣΤΩ, ανήμποροι προσώρας γι’ αυτό, να μεταλαμπαδεύουμε τουλάχιστον στα παιδιά μας το πολυτιμότερο συνώνυμο της ταυτότητάς μας: Την ανέκαθεν φανερότατη και ηρωικώς φανερωμένη, «μυστική συνταγή» της επιβίωσης του Ελληνισμού διά μέσου των αιώνων: «Το Ελευθερίης γλιχόμενοι αμυνεύμεθα ούτως όκως αν και δυνώμεθα», κατά πως το έγραψε για τον αγώνα του 490 π.Χρ. εναντίον του Ξέρξη κατακτητή ο Ηρόδοτος (VIII-143). «Το εύδαιμον το ελεύθερον, το δ’ ελεύθερον το εύψυχον κρίναντες», του Θουκυδίδη Β-43, που αμφότερα προσωποποίησε στιχουργικώς και διά της θυσίας του ο Ευαγόρας.

Π Ρ Ο Ι Κ Ι Σ Ε ο Θεός από παιδάκι τον Ευαγόρα του Μιλτιάδη και της Αφροδίτης, στην Τσάδα της Πάφου, με τον ποιητικό οίστρο. Με το χάρισμα στιχουργικής. Μέχρι να τον κρεμάσουν οι Εγγλέζοι τα μεσάνυκτα της 13ης προς 14η Μαρτίου 1957, ο γεννηθείς την 27η Φεβρουαρίου 1938 μαθητής, ποιητής και αντάρτης της ΕΟΚΑ, πρόλαβε να γράψει 500 τουλάχιστον ποιήματα. Έκθαμβος μπροστά στην πληθώρα των χειρογράφων του Απαγχονισθέντος, ο πρώτος που τα μελέτησε, καθηγητής Γιώργος Ν. Χατζηκωστής θυμήθηκε τη ρήση του Οβίδιου, απόλυτα ταιριαστή με τον Ευαγόρα: «Ό,τι δοκίμαζα να πω ήταν στίχος».

Α Λ Λ Α ΤΟΥ ΕΥΑΓΟΡΑ οι στίχοι για την ελευθερία της πατρίδας και τον αγώνα απελευθέρωσης της Κύπρου από τον αγγλικό ζυγό και Ένωσής της με τη μάνα Ελλάδα, έχουν ένα εντελώς ιδιαίτερο, αδιάψευστο στον αιώνα τον άπαντα, καθαγιασμένο με τη Θυσία του συνθετότερο προνόμιο: Εν ταυτώ και ταυτοχρόνως ομοούσια, στιχουργημένη, πρώτα, η προσωπική δέσμευση κι ο όρκος ενός αποφασισμένου μέχρι τελευταίας ρανίδος του αίματός του αγωνιστή. Και, δεύτερο, μαζί από την αρχή ώς το τέλος, το συγκλονιστικότερο: Μία σε στίχους γραμμένη, εκ των προτέρων τελική, ύστατη, προς εαυτόν, προς όλους και, ιδίως, προς την ιστορία, πλήρης λογοδοσία της εξ αρχής αποφασισμένης, οριστικής κι ανέκκλητης, εκ των προτέρων τελικής διαθήκης: Να φτάσει αν χρειαστεί, στη δική του τελική Θυσία.
ΛΑΖΑΡΟΣ Α. ΜΑΥΡΟΣ