Πριν λίγα χρόνια, μια εφημερίδα πρότεινε τη ζωντανή, τηλεοπτική μετάδοση των εκταφών οστών, Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων, που τα τελευταία χρόνια διενεργούν σε παλιά ξεροπήγαδα και μαζικούς τάφους, στις ελεύθερες περιοχές και στα κατεχόμενα, επιστήμονες της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων.

Έγραψε τότε η εφημερίδα, ότι αυτό το θέαμα της μετακομιδής των νεκρών θα μπορούσε να αποτελέσει και το πρώτο βήμα της λύσης του Κυπριακού, ένα είδος καταλύτη που θα δώσει το κουράγιο και τη δύναμη -ιδιαίτερα στους νέους ανθρώπους και στις δύο πλευρές του συρματοπλέγματος- να μη διαπράξουν τα εγκλήματα που διέπραξε η προηγούμενη γενιά. Κάλεσε, μάλιστα, τους πολιτικούς να συμμετέχουν και «να κάνουν τις δηλώσεις τους, μπροστά στα ξεθαμμένα οστά της παραφροσύνης».

Πρόσθεσε ότι «θα μπορούσε να μεταδίδονται ζωντανά οι εκταφές, για να λειτουργήσει ως καθαρτικό του σαλεμένου μας νου. Θα έβαζε μια τάξη στον αλλοπρόσαλλο ψυχισμό μας. Θα μας έκανε πιο θνητούς, άρα λιγότερο αλλοπαρμένους. Παρακολουθώντας ζωντανά από τηλεοράσεως τις εκταφές, θα υποχρεωνόμασταν να ξαναζήσουμε ένα θανατικό. Χρήσιμο και λυτρωτικό. Θα ανασταίναμε μια ελπίδα, πως δεν είναι πεπρωμένο, να είναι μόνο των νεκρών, κοινή η μοίρα, αλλά και των ζωντανών».

Αυτό που στην πραγματικότητα πρότεινε η εφημερίδα, είναι μια μαζική, αφυπνιστική εμπειρία, μια μορφή θεραπείας υπαρξιακού συγκλονισμού για Έλληνες και Τούρκους αυτού του νησιού, πάνω από τα λιωμένα λείψανα των αγνοουμένων, μέσα στη σκόνη που ξεσηκώνουν οι μπουλντόζες, μέσα στις λάσπες των πηγαδιών, όπου οι δολοφόνοι πέταξαν τα πτώματα των αθώων θυμάτων τους.

Τον Μεσαίωνα, πολλοί μοναχοί είχαν σε περίοπτη θέση στο κελί τους ένα ανθρώπινο κρανίο για να τους υπενθυμίζει συνεχώς ότι θα πεθάνουν και για να μαθαίνουν, έτσι, να δίνουν στη ζωή τους ουσιαστικότερο νόημα.

O Γάλλος συγγραφέας Michel de Montaigne, πατέρας του σύγχρονου σκεπτικισμού, ήθελε το δωμάτιο του λογοτέχνη να έχει θέα προς το νεκροταφείο, για να κάνει τη σκέψη του πιο δημιουργική και βαθιά.

Και βέβαια, αν ζούσε σήμερα στην Κύπρο, θα ήταν ιδιαίτερα… σκεπτικιστής απέναντι στην πρόταση της εφημερίδας - δύσκολα θα συναντούσε κάποιον στην Κύπρο που να θέλει να βλέπει νεκροταφεία, για να γίνεται καλύτερος άνθρωπος και για να κάνει πιο γεμάτη τη ζωή του. Ή που να ασχολείται με τον δικό του θάνατο, σε αυτήν την κοινωνία, που προσπερνά αδιάφορη, κάθε θάνατο. Ή που ν’ αναγνωρίζει τη θνητότητα και την προσωρινότητά του.

Αν ζούσε στην Κύπρο ο Michel de Montaigne θα προεξοφλούσε, μάλλον, ότι αυτή η ζωντανή εκπομπή για τους νεκρούς, θα γινόταν άλλο ένα φτηνό τηλεοπτικό θέαμα...

Περιττό, βέβαια, να πω ότι δεν είχε καμιά τύχη η πρόταση της εφημερίδας, στα χρόνια που ακολούθησαν - έμεινε μάταιη και μετέωρη και κανείς δεν της έδωσε σημασία, μέσα σε μια κοινωνία που προφανώς δεν μπορεί να κοιτάξει κατάματα τον εαυτό της και συνεπώς ούτε και τον θάνατο και να μάθει από αυτόν.