Φωτογράφισα την έποικο Νιζλά Όζμπαϊ, 51 χρονών, από την Τραπεζούντα, στο σχεδόν ετοιμόρροπο ελληνοκυπριακό σπίτι στο Κάτω Βαρώσι, όπου διαμένει από το 1975, όταν μεταφέρθηκε με τους γονείς της στην Κύπρο, σε ηλικία 10 χρονών. Μαζί της είναι δύο από τα παιδιά της - ο άνεργος γιος της Μουρχάν, η κόρη της Οζλέμ και οι δύο εγγονές της, κόρες της Οζλέμ.

Τα δύο κοριτσάκια και η μαμά τους ήταν ακόμα με βρεγμένα μαλλιά, αφού είχαν μόλις επιστρέψει από τη θάλασσα. Σκέφτηκα ότι, στην ηλικία τους, έβγαζα κι εγώ τα καλοκαίρια μου στη θάλασσα της Αμμοχώστου, που είναι τώρα μια άλλη θάλασσα και που είναι τώρα μια άλλη Αμμόχωστος.
Η Νιζλά Όζμπαϊ με πληροφόρησε ότι οι περισσότεροι γείτονές της προέρχονται από την Τουρκία και ότι τα μέλη της οικογένειάς της έχουν την κυπριακή «υπηκοότητα», αλλά δεν μπορούν να ψηφίσουν.

Μου είπε ότι «αυτό είναι το σπίτι μας, αυτή είναι η πατρίδα μας». Μου είπε ότι νιώθει Κύπρια και όχι Τουρκάλα, γιατί, «δεν ήρθε στην Κύπρο ως τουρίστρια, αλλά εγκαταστάθηκε και έκανε οικογένεια».

Κράτησε ώρες αυτό το οδοιπορικό, μέσα στο αυγουστιάτικο λιοπύρι, δίπλα στο σκουριασμένο συρματόπλεγμα του κατοχικού στρατού, στον Άγιο Λουκά, στο Κάτω Βαρώσι, στην περιοχή Κάτω Δερύνειας. Άθλια χαμόσπιτα και μισογκρεμισμένες τρώγλες, που ήταν κάποτε κατοικίες. Κίτρινα αγριόχορτα και χέρσα γη, που ήταν κάποτε πράσινα περιβόλια. Τούρκοι έποικοι από τη Μαύρη Θάλασσα, την Τραπεζούντα, την Κωνσταντινούπολη, το Καχραμανμαράς. Τους κουβάλησαν στην πόλη όταν ήταν μικρά παιδιά. Μεγάλωσαν κι έκαναν παιδιά και τα παιδιά τους έκαναν δικά τους παιδιά. Τουρκοκύπριοι από την πόλη και την επαρχία Λεμεσού, Πάφου και Λάρνακας. Τρεις γενιές κουβαλητών, στα σπίτια των Βαρωσιωτών προσφύγων - σε σπίτια που θεωρούν «δικά» τους, πια.

Η έποικος Μακπουλέ Πινάρ, 64 χρονών από το Καχραμανμαράς (νοτιοανατολική Τουρκία), διαμένει από το 1975 στην περιοχή Κάτω Δερύνειας. Ήταν 18 χρονών όταν μεταφέρθηκε στην Κύπρο. Παντρεύτηκε στο νησί και απέκτησε δυο γιους και μια κόρη, 31, 30 και 25 χρονών σήμερα. Μου είπε ότι η πλειοψηφία των σημερινών κατοίκων της περιοχής είναι Τουρκοκύπριοι από την Πάφο. Τη ρώτησα αν θα την ενοχλούσε να ζήσει με Ελληνοκυπρίους, σε περίπτωση λύσης του κυπριακού: «Δεν ξέρω, δεν έχω άποψη, γιατί δεν ξανάζησα μαζί τους, απλώς θέλω να λυθεί το Κυπριακό, για να λυθούν τα οικονομικά μας προβλήματα. Επειδή είναι άλυτο το Κυπριακό, δεν ξέρω τι θα γίνει στο μέλλον, υπάρχει πάντα ένα ερωτηματικό, ζούμε μια άσχημη οικονομική κρίση».

Ο Ιμπραχίμ Ουλουσάι, 61 χρονών, από την Πάφο, πατέρας δύο παιδιών 30 και 25 χρονών, είναι καλός γνώστης της Ελληνικής. «Έμαθα Ελληνικά», μου είπε, «γιατί στην Πάφο είχαμε πολύ αλισβερίσι με τους Έλληνες. Όχι, δεν θέλω να πάω πίσω στα παλιά, όλα τέλειωσαν, μετά τον πόλεμο. Φοβόμαστε να πάμε πίσω, μετά από εκείνο το κακό».

Ο Ιμπραχίμ κοίταξε γύρω, στη γειτονιά αυτή στο Κάτω Βαρώσι και μου είπε σχεδόν ψιθυριστά: «Όπου βλέπεις σπίτι φτιαγμένο, μένουν μέσα Κυπραίοι, όπου βλέπεις σπίτι ρημαγμένο, μένουν μέσα Τούρκοι»…