Η 84χρονη Ισραηλινή Miriam Zohar, διάσημη και καταξιωμένη ηθοποιός στη χώρα της, που παρευρέθηκε χθες στα αποκαλυπτήρια του μνημείου «Φόρος τιμής στην Κυπρο-Ισραηλινή φιλία» στη Λεμεσό, έζησε για ένα χρόνο, το 1948, στο βρετανικό στρατόπεδο κράτησης του Καράολου Αμμοχώστου. Ήταν μια από τις περίπου 52 χιλιάδες Εβραίους, οι περισσότεροι επιζώντες του Ολοκαυτώματος, που βρέθηκαν από τα ναζιστικά στρατόπεδα συγκέντρωσης της Ευρώπης, στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, σε στρατόπεδα κράτησης στην ίδια την Παλαιστίνη και στην Κύπρο (τότε και οι δύο περιοχές ήταν υπό βρετανική διοίκηση), την τριετία 1946-1949.

Οι Βρετανοί έκαναν νηοψία στα πλοία που τους μετέφεραν στη Χάιφα και τους συλλάμβαναν ως παράνομους μετανάστες, θέλοντας να εμποδίσουν τη μαζική εγκατάστασή τους στο Ισραήλ. Η Miriam είχε συλληφθεί μαζί με τη μητέρα και τον αδελφό της, στο πλοίο που τους μετέφερε στο Ισραήλ, από τη Ρουμανία όπου γεννήθηκαν και διέμεναν μέχρι τότε και φυλακίστηκαν στον «κάμπο» του Καράολου.

Ήταν τότε 17 χρόνων και μέσα σε εκείνες τις σκληρές συνθήκες των στερήσεων και των απαγορεύσεων στο στρατόπεδο κράτησης, η νεαρή κοπέλα έζησε δύο σημαντικούς σταθμούς στη ζωή της - συμμετείχε σε μια ερασιτεχνική θεατρική ομάδα στο στρατόπεδο, για ψυχαγωγία των κρατουμένων, αρχίζοντας ουσιαστικά από την Κύπρο τη μακρά θεατρική της καριέρα και ερωτεύτηκε ένα συγκρατούμενό της, που μάλιστα τον παντρεύτηκε, μέσα στον Καράολο.

Ο έρωτας ήταν το αντίδοτο στην πλήξη, την ανία και την ανυπόφορη ρουτίνα των «κάμπων» του Καράολου, της Δεκέλειας και της Ξυλοτύμπου, για τους νεαρούς αιχμάλωτους Εβραίους. Πίσω από τα συρματοπλέγματα γεννήθηκαν 2.200 παιδιά, από τους γάμους που έγιναν μεταξύ τους, στη διάρκεια εκείνης της «κυπριακής» περιόδου της ζωής τους.

Ο Ισραηλινός καθηγητής πανεπιστημίου, Emanuel Gutmann, που τον Οκτώβρη 2011 έδωσε διάλεξη στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, για τις αναμνήσεις του ως νεαρός δάσκαλος εβραϊκής γλώσσας, λογοτεχνίας και ιστορίας, για τα Εβραιόπουλα, στον «κάμπο» της Δεκέλειας, μου είπε ότι γνώρισε και ερωτεύτηκε τη μετέπειτα σύζυγό του, Nechama, στη Δεκέλεια. Ήταν νοσοκόμα, προερχόμενη και εκείνη από την Παλαιστίνη, που στάληκε στην Κύπρο από την Εβραϊκή Επιτροπή, για να βοηθήσει τους κρατούμενους Εβραίους. Παντρεύτηκαν στο Ισραήλ, λίγο μετά την εκεί επιστροφή τους από την Κύπρο.

Βέβαια, η αναφορά αυτή του Emanuel Gutmann, για την προσωπική του ζωή, ήταν μικρό μόνο μέρος μιας συνέντευξης, εξόχως πολιτικής - και αποκαλυπτικής. Ανέδειξε, κυρίως, το ζήτημα της εχθρότητας του ΑΚΕΛ απέναντι στο εβραϊκό ζήτημα, παρά το ότι, αρχικά, τα στελέχη του πρόσφεραν πολλή και πολύτιμη βοήθεια στους Εβραίους πρόσφυγες, εκείνα τα δύσκολα χρόνια του εγκλεισμού τους στα βρετανικά στρατόπεδα κράτησης. Ο καθηγητής μού είπε ότι «η συνεργασία με το ΑΚΕΛ δούλεψε για λίγο, παρόλο που οι κομμουνιστές του κόμματος δεν καταλάβαιναν ότι εμείς δεν ήμασταν κομμουνιστές και πάνω σε αυτό υπήρξε διαφορά. Μερικοί άνθρωποι μάς βοήθησαν όταν άνοιξαν οι “κάμποι”, τη δεκαετία του 1940, αλλά όταν τη δεκαετία 1950 τούς ζητήθηκε να συνεργαστούν με τους Εβραίους, αρνήθηκαν».

O Emanuel Gutmann περιέγραφε, ουσιαστικά, τη νόθευση μιας γνήσιας διεθνιστικής φιλίας, από τον ηγεμονισμό του κυπριακού κομμουνιστικού κόμματος, που ποτέ δεν έδωσε οποιαδήποτε εξήγηση, γι’ αυτή τη σκοτεινή πτυχή της ιστορίας του.