«Η παιδεία στην Κύπρο είναι βαθμοθηρική, χωρίς ανθρωπιστική καλλιέργεια των μαθητών», παρατήρησε χθες με εκπληκτική ωριμότητα η 14χρονη Ινώ Πολυκάρπου, μαθήτρια της τρίτης τάξης του επτατάξιου, αγγλόφωνου ιδιωτικού εκπαιδευτηρίου G C School of Careers, αναφερόμενη στη γενικότερη κατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης. Κουβεντιάζαμε στο Γραφείο της Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Λήδας Κουρσουμπά, σε βιωματικό εργαστήρι με τη συμμετοχή δημοσιογράφων και μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου, της Ομάδας Εφήβων Συμβούλων της Επιτρόπου, που συμμετέχουν στο πρόγραμμα «Let?s talk young: Τα παιδιά μιλούν για τη βία», με διοργανωτή το Δίκτυο Ευρωπαίων Επιτρόπων για το Παιδί.

Μου θύμισε η παρατήρηση της Ινώς τη σπαραχτική, θα έλεγα, πρόταση του εκπαιδευτικού ψυχολόγου Δρος Μιχάλη Παπαδόπουλου, ότι «θα πρέπει να επανεφεύρουμε τον ανθρωπισμό στην παιδεία», που έκανε μιλώντας κατά την παρουσίαση, στη Λευκωσία, του πρωτοποριακού βιβλίου του, «Θεραπεύοντας το σχολείο» - ενός κοπιώδους έργου ζωής, που καλεί τον σχολικό ψυχολόγο να συμβάλει στην κριτική συνειδητοποίηση των εκπαιδευτικών, φωτίζοντας τα κοινωνικά και θεσμικά αίτια της σχολικής αποτυχίας, του λειτουργικού αναλφαβητισμού, της βίας και της παραβατικότητας. Τον καλεί επίσης να συμμετέχει στην οικοδόμηση ενός δημοκρατικού σχολείου, «αφού η επιστημονική έρευνα και το παιδαγωγικό πάθος πολλών πρωτοπόρων παιδαγωγών έχουν καταδείξει πως ένα άλλο σχολείο είναι εφικτό, πως μπορούμε να θεραπεύσουμε το υπαρκτό σχολείο».

Όπως τόνισε τότε σε εκείνη την αξιομνημόνευτη ομιλία του ο Δρ Παπαδόπουλος, «στις σημερινές συνθήκες, ο ρόλος της Παιδείας -κι εμάς των δασκάλων- στον αγώνα για την υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας καθίσταται ακόμη πιο επιτακτικός, γιατί η κρίση δεν είναι μόνο οικονομική, αλλά κυρίως πολιτισμική».

Πρόσθεσε και τα εξής: «Τα παιδιά - θύματα της σχολικής αποτυχίας είναι πάντοτε παιδιά που προέρχονται από τα μη προνομιούχα κοινωνικο-οικονομικά στρώματα και όχι παιδιά που "πάσχουν" από ατομικές ψυχοπαθολογίες και "μαθησιακές" ή "ειδικές μαθησιακές δυσκολίες", όπως ορίζει η "σύγχρονη" ψυχολογία, η οποία εξετάζει το άτομο in vitro, έξω από τις κοινωνικοϊστορικοθεσμικές ορίζουσές του. Η σχολικοειδής απόφυση της σχολικής αποτυχίας δημιουργεί και παράπλευρες απώλειες, που είναι η βία στο σχολείο και η νεανική παραβατικότητα, αφού η ιστορική εξέλιξη των ερμηνευτικών σχημάτων, τόσο της νεανικής παραβατικότητας, όσο και της βίας στο σχολείο, τεκμηριώνει πως η μήτρα που γεννά αυτά τα προβλήματα είναι η σχολική αποτυχία.

»Το ερώτημα που προκύπτει μετά τις διαπιστώσεις περί παθογένειας και αναπαραγωγικής λειτουργίας του σχολείου, είναι τι μπορούμε να κάνουμε για να αλλάξουμε τα πράγματα, να "θεραπεύσουμε" την πολιτική ασθένεια του υπαρκτού σχολείου;

»Η θέση ότι δεν μπορούμε ν’ αλλάξουμε το σχολείο εκπορεύεται, σύμφωνα με τον Κορνήλιο Καστοριάδη, από ιδεολογίες της ιστορικής μοιρολατρίας, οι οποίες αδρανοποιούν κάθε ιδέα περί δικαιοσύνης, υπευθυνότητας και που βασίζονται στην ψευδοαυθεντία ιδιαίτερων κοινωνικών δυνάμεων.

»Θα πρέπει οι εκπαιδευτικοί να διαθέτουν αυτό που ο Paulo Freire ονομάζει "πολιτική διαύγεια", να κατανοούν καλύτερα τις πιθανές συνδέσεις των πολιτικών, οικονομικών και κοινωνικών μεταβλητών στο μακροεπίπεδο, σε σχέση με τη σχολική επίδοση στην αίθουσα διδασκαλίας και ότι ο ρόλος τους ως παιδαγωγοί, είναι μια πολιτική πράξη που δεν είναι ποτέ ουδέτερη».