Από την εποχή των αλόγιστων παροχών στην εποχή των περικοπών
Κατά το 2008 οι κοινωνικές δαπάνες παρουσίασαν αύξηση κατά 27% σε σχέση με το 2007, ενώ το 2009 αυξήθηκαν 13%, σε σχέση με το 2008

Η στόχευση της κοινωνικής σύνταξης, γεγονός που προκαλεί αντιδράσεις, σαφώς και δεν είναι το πρώτο «κτύπημα» της κρίσης. Είναι η συνέχεια πολλών άλλων μέτρων, που σε συνδυασμό με τις περικοπές, οι οποίες έχουν ήδη γίνει, οδηγούν στο -κατά κάποιους- ξήλωμα και -κατά άλλους- νοικοκύρεμα του κοινωνικού κράτους. Ενός κράτους που, σε περιόδους παχιών αγελάδων, έβγαζε από την τσέπη του εκατομμύρια ευρώ για καταβολή κοινωνικών παροχών, αστόχευτα και χωρίς καθόλου φειδώ, με αποτέλεσμα, στη σημερινή εποχή της οικονομικής κρίσης και της βαθιάς ύφεσης, να αναγκάζεται να αναπροσαρμόσει τις πολιτικές του. Από τα πρώτα θύματα της κρίσης ήταν το επίδομα τέκνου και η φοιτητική χορηγία, ενώ ακολούθησαν οι βαθιές τομές σε ό,τι αφορά τα ωφελήματα των συνταξιούχων.

Η κοινωνική πολιτική τα τελευταία χρόνια
Η «Σ», με αφορμή τη συζήτηση που εξελίσσεται αναφορικά με τη στόχευση της κοινωνικής σύνταξης και τον αποκλεισμό πέραν των τριών χιλιάδων σημερινών δικαιούχων από αυτήν, ανέτρεξε στους προϋπολογισμούς του κράτους των τελευταίων χρόνων και παρουσιάζει πώς από την αύξηση των κοινωνικών παροχών έως και το 2011, φθάσαμε σήμερα στις δραστικές περικοπές.

Κατά την παρουσίαση του Προϋπολογισμού του 2010, ο τότε Υπουργός Οικονομικών Χαρίλαος Σταυράκης, στις 12.9.2009, «διαφήμιζε» ότι η Κυβέρνηση Δημήτρη Χριστόφια πετύχαινε έναν από τους στόχους της: Τη δίκαιη κοινωνία. Όπως έλεγε ο πρώην Υπουργός Οικονομικών, κατά το 2008 οι κοινωνικές δαπάνες παρουσίασαν αύξηση κατά 27% σε σχέση με το 2007, ενώ το 2009 αυξήθηκαν 13%, σε σχέση με το 2008. «Αποτέλεσμα αυτών», τόνιζε, «ήταν η καταβολή πασχαλινού επιδόματος σύνταξης προς όλους τους συνταξιούχους (σ.σ. δηλαδή αστόχευτα και χωρίς κανένα εισοδηματικό κριτήριο, με αποτέλεσμα να λαμβάνουν πασχαλινό επίδομα και εκατομμυριούχοι), καθώς και σε λήπτες κοινωνικής σύνταξης, η αύξηση των δημοσίων βοηθημάτων κατά το 12% το 2008 και κατά 6,3% το 2009, η ενίσχυση της Στεγαστικής Πολιτικής, η μείωση τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος από την Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου για ευάλωτες ομάδες (σ.σ. εφαρμογή διατίμησης 08) και η ενίσχυση των χαμηλών συντάξεων».

Η ενίσχυση του κοινωνικού κράτους επί διακυβέρνησης Δημήτρη Χριστόφια συνεχίστηκε και το 2010, την ώρα που η οικονομική κρίση «θέριζε» την Ευρώπη και οδηγούσε χώρες στον Μηχανισμό Στήριξης (σ.σ. βλέπε Ελλάδα). Βάσει των όσων είχε αναφέρει επίσης κατά την παρουσίαση του Προϋπολογισμού για το 2010 ο κ. Σταυράκης, την εν λόγω χρονιά «ο έντονος κοινωνικός προσανατολισμός που αντικατοπτρίζεται και μέσω των τακτικών δαπανών, διαφαίνεται, μεταξύ άλλων, από τα εξής: 1. Δημόσια βοηθήματα (πρόνοια 241 εκ. ευρώ). 2. Ενίσχυση συνταξιούχων (πρόνοια 258 εκ. ευρώ). 3. Στεγαστική πολιτική (πρόνοια 328 εκ. ευρώ). 4. Κυβερνητική εισφορά στο Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων (πρόνοια 335 εκ. ευρώ). 5. Στήριξη ατόμων με ειδικές ανάγκες (πρόνοια 32 εκ. ευρώ). 6. Σχέδιο δημοσίων μεταφορών (πρόνοια 50 εκ. ευρώ). 7. Ιατροφαρμακευτική περίθαλψη από τον ιδιωτικό τομέα (πρόνοια 51 εκ. ευρώ) και 8. Φάρμακα (πρόνοια 105 εκ. ευρώ)».

Επίσης, ο κ. Σταυράκης είχε αναφέρει πως κατά το 2010 θα παρουσιαστεί αύξηση των κοινωνικών παροχών κατά 7,1%, πέραν της αύξησης των τελευταίων χρόνων (2008 και 2009) ύψους 30%, με τη συνέχιση και ενδυνάμωση σχεδίων, όπως το σχέδιο για χαμηλοσυνταξιούχους, της φοιτητικής μέριμνας και των κρατικών υποτροφιών. Σύμφωνα, εξάλλου, με το έγγραφο για τον Προϋπολογισμό του 2010, ημερομηνίας 5.1.10, «το σύνολο των κοινωνικών παροχών παρουσιάζει και το 2010 άνοδο σε συνέχεια των μεγάλων αυξήσεων των τελευταίων τριών ετών. Συγκεκριμένα, οι κοινωνικές παροχές το 2010 προϋπολογίζονται να αυξηθούν, με ποσοστό ύψους 8,8%, στα 1,242 εκ. ευρώ, σε σύγκριση με 1,141 εκ. ευρώ τον προηγούμενο χρόνο, πέραν της μεγάλης αύξησης που δόθηκε τα δύο προηγούμενα χρόνια ύψους 14,6% τον χρόνο».

1,1% η αύξηση το ‘11
Η ραγδαία αύξηση των δαπανών για το κοινωνικό κράτος συνεχίστηκε το 2011, παρά τις φωνές στο εσωτερικό μέτωπο για νοικοκύρεμα των δημοσίων οικονομικών, ένεκα του ότι η οικονομική κρίση άρχιζε να δείχνει τα δόντια της και στο νησί μας. Όπως αναφέρεται στο έγγραφο για τον Προϋπολογισμό του 2011, ημερομηνίας 4.1.11, «μέσα στα πλαίσια της οικονομικής πολιτικής της Κυβέρνησης για συνεχή βελτίωση του βιοτικού επιπέδου των πολιτών και κυρίως των ευπαθών ομάδων του πληθυσμού, οι κοινωνικές παροχές συνεχίζουν να παρουσιάζουν αύξηση. Οι κοινωνικές παροχές αυξάνονται με ρυθμό ύψους 1,1%. Σε απόλυτους αριθμούς προβλέπεται να φτάσουν στα 1,265 εκ. ευρώ σε σύγκριση με 1,252 εκ. ευρώ το 2010», αναφέρεται στο έγγραφο.

Η έκρηξη και στην οικονομία
Την ενίσχυση του κοινωνικού κράτους, όμως, ακολούθησε μια σημαντική και δραστική συρρίκνωσή της, αρχής γενομένης από τη φονική έκρηξη στο Μαρί στις 11 Ιουλίου 2011, αφού πέρα από την απώλεια ανθρώπινων ζωών και τις υλικές ζημιές, η έκρηξη προκάλεσε τεράστιες ζημιές και στην κυπριακή οικονομία. Αποτέλεσμα τούτου, ήταν η επιτακτική συρρίκνωση του κοινωνικού κράτους, με στόχο τη συγκράτηση των δημοσίων δαπανών, αλλά και τη μείωσή τους χρόνο με τον χρόνο. Έτσι, στις 11 Νοεμβρίου 2011, το τότε Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε τη στόχευση κοινωνικών παροχών, με περικοπές συγκεκριμένων επιδομάτων και περιορισμό των δικαιούχων, στοχεύοντας στην εξοικονόμηση πέραν των 160 εκ. ευρώ ετησίως. Ανακοινώνοντας την απόφαση ο τότε Υπουργός Οικονομικών, Κίκης Καζαμίας, εξήγησε ότι «οι κοινωνικές παροχές θα είναι στη βάση εισοδηματικών κριτηρίων και περιουσιακών στοιχείων, ενώ θα αποκλείονται οικογένειες με εισόδημα πέραν των 70 χιλιάδων ευρώ για το επίδομα της φοιτητικής χορηγίας και 60 χιλιάδων ευρώ για το επίδομα τέκνου. Ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών θα προστίθενται επιπλέον ποσά.

Παράλληλα, έχει εγκαταλειφθεί η αρχική σκέψη για μείωση όλων των επιδομάτων κατά 10% ανεξάρτητα από εισοδηματικά κριτήρια, και αντί τούτου αποφασίστηκε ότι για οικογένειες οι οποίες έχουν μεικτό εισόδημα μέχρι 30 χιλιάδες ευρώ δεν θα υπάρξει καμία περικοπή του φοιτητικού επιδόματος. Ειδικότερα για το φοιτητικό επίδομα, για οικογένειες με εισόδημα από 30 έως 50 χιλιάδες ευρώ θα περικοπεί 10% της χορηγίας, η οποία ανέρχεται σήμερα στα 1,809 ευρώ. Για οικογένειες με μεικτό εισόδημα από 50 έως 70 χιλιάδες ευρώ θα γίνεται περικοπή της τάξης του 20%. Όσον αφορά το επίδομα τέκνου οι ανάλογες περικοπές θα ξεκινούν από εισόδημα 20 χιλιάδων ευρώ και μέχρι τις 40 χιλιάδες θα είναι 10%. Από 40 έως 60 χιλιάδες μεικτό εισόδημα η περικοπή θα είναι της τάξης του 20%», δήλωσε τότε ο κ. Καζαμίας.

Κρίνονται, πλέον, επιβεβλημένες
ΟΙ ΠΕΡΙΚΟΠΕΣ στις κοινωνικές παροχές συνεχίστηκαν και τον επόμενο χρόνο (2012). Μάλιστα, στον Προϋπολογισμό για το 2012, προβλεπόταν μείωση των κοινωνικών παροχών κατά 14,7% ή σε απόλυτους αριθμούς σε 1,111 εκ. ευρώ, σε σχέση με 1,302 εκ. ευρώ το 2011. Τούτο, αναφερόταν στο έγγραφο για τον Προϋπολογισμό, ήταν αποτέλεσμα περαιτέρω στόχευσης των κοινωνικών παροχών, με την εισαγωγή συγκεκριμένων εισοδηματικών κριτηρίων. Ο δρόμος αυτός ακολουθήθηκε, τόσο κατά το 2013 όσο και φέτος, με το μεγαλύτερο βάρος να πέφτει στους ώμους των πολυτέκνων και των συνταξιούχων, με την περαιτέρω στόχευση των ωφελημάτων τους και την περικοπή επιδομάτων τους. Κτύπημα από την κρίση δέχθηκαν και τα άτομα με αναπηρίες. Οι νέες περικοπές σε συνάρτηση με την αύξηση του κόστους του βιοτικού επιπέδου, ειδικότερα μετά την κατάργηση της δωρεάν ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και διακίνησης με τις δημόσιες συγκοινωνίες, προκάλεσε σωρεία αντιδράσεων και διαμαρτυρίες, οι οποίες, ωστόσο, δεν είχαν οποιοδήποτε αποτέλεσμα, αφού οι περικοπές στο κοινωνικό κράτος κρίνονταν και κρίνονται, πλέον, επιβεβλημένες.