Κοινή η εποπτεία των τραπεζών από τον Νοέμβριο

Πώς θα λειτουργεί ο Ενιαίος Εποπτικός Μηχανισμός και ποιες θα είναι οι εξουσίες του

ΤΑ ΚΡΑΤΗ μέλη της Ε.Ε. δεν θα είναι υποχρεωμένα πλέον να πληρώνουν τα σπασμένα για τα λάθη των τραπεζών

Σημαντικό ορόσημο της πορείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης προς την τραπεζική ένωση αποτελεί η λειτουργία, από τον ερχόμενο Νοέμβριο, του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού (ΕΕΜ-SSM). Η τραπεζική ένωση θεωρείται ένα από τα τέσσερα βασικά δομικά στοιχεία μιας ουσιαστικής Οικονομικής και Νομισματικής Ένωσης. Η τραπεζική ένωση αποβλέπει στη δημιουργία ενός ολοκληρωμένου χρηματοπιστωτικού πλαισίου, για τη διαφύλαξη της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και την ελαχιστοποίηση του κόστους που προκαλείται από τις πτωχεύσεις τραπεζών. Θα αποτελείται από τον ενιαίο εποπτικό μηχανισμό και τα νέα ολοκληρωμένα πλαίσια εγγύησης καταθέσεων και εξυγίανσης πιστωτικών ιδρυμάτων.

Η τραπεζική ένωση θα στηρίζεται σε ένα περιεκτικό και λεπτομερές ενιαίο εγχειρίδιο κανόνων για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (ΕΑΤ) είναι αρμόδια για την κατάρτιση του εγχειριδίου, καθώς και για την παρακολούθηση της εφαρμογής του. Με τη δημιουργία της τραπεζικής ένωσης τα κράτη και κατ’ επέκτασην οι φορολογούμενοι πολίτες της Ευρώπης θα παύσουν να ζουν με τον βραχνά του κουρέματος του δημοσίου χρέους, στις περιπτώσεις εκείνες που οι τράπεζες αντιμετωπίζουν προβλήματα. Τα κράτη μέλη δεν θα είναι υποχρεωμένα να πληρώνουν τα σπασμένα για τα λάθη των τραπεζών, ενώ οι ίδιες οι τράπεζες, από τη στιγμή που θα ελέγχονται από τον ΕΕΜ, θα είναι υποχρεωμένες να πειθαρχούν σε κανόνες πανομοιότυπους, οι οποίοι θα διασφαλίζουν διαφάνεια και χρηστή διοίκηση.

Τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην εποπτεία θα έχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η οποία θα πλαισιώνεται από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες των χωρών της Ευρωζώνης. Ο ΕΕΜ θα λογοδοτεί στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το οποίο θα πρέπει να ενημερώνει σε τακτική βάση, καθώς και σε έκτακτες περιπτώσεις, όπως τις περιγράφουμε πιο κάτω. Μέσα στο πλαίσιο της επικείμενης λειτουργίας του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού, θα πραγματοποιηθεί και άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων (stress test), που θα ολοκληρωθεί τον ερχόμενο Οκτώβριο, ώστε η ΕΚΤ να έχει ενώπιόν της αμέσως μετά την έναρξη της λειτουργίας του ΕΕΜ (SSM) όλα τα στοιχεία για τις υπό εποπτείαν τράπεζες. Στην άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων θα συμμετάσχουν 128 ευρωπαϊκές τράπεζες.

Από την Κύπρο θα ελεγχθούν μέσω της άσκησης τέσσερις τράπεζες: Η Τράπεζα Κύπρου, η Ελληνική, η Συνεργατική και η Russian Commercial Bank. Ήδη η Κεντρική της Κύπρου άρχισε τη διαδικασία επιλογής των περιουσιακών στοιχείων των τεσσάρων τραπεζών που θα υποστούν τον έλεγχο (Asset Quality Review), ωστόσο η τελική επιλογή των στοιχείων θα γίνει σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η Κεντρική Τράπεζα αποφάσισε, επίσης, να ζητήσει από ελεγκτικούς οίκους να αναλάβουν τον έλεγχο των τεσσάρων τραπεζών.

Η διαδικασία του ελέγχου Asset Quality Review θα ολοκληρωθεί τον Ιούνιο και στη συνέχεια θα αρχίσουν τα stress tests.

Πώς θα λειτουργεί ο ΕΕΜ (SSM)

Οι κανονισμοί για τη δημιουργία του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού είχαν εγκριθεί από τους Υπουργούς Οικονομικών της Ευρωζώνης στις 15 περασμένου Οκτωβρίου. Ο ΕΕΜ (SSM), που θα αποτελείται από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τις εθνικές εποπτικές Αρχές των κρατών μελών, θα καλύπτει την Ευρωζώνη, καθώς και όσες χώρες εκτός της Ευρωζώνης επιθυμούν να συμμετάσχουν.

Η ΕΚΤ θα έχει την άμεση εποπτεία των τραπεζών της Ευρωζώνης, σε στενή συνεργασία με τις εθνικές εποπτικές Αρχές. Θα είναι υπεύθυνη για τη συνολική λειτουργία του Ενιαίου Μηχανισμού.

Τα καθήκοντα της ΕΚΤ στη νομισματική πολιτική θα διαχωριστούν από τα νέα εποπτικά καθήκοντα της κεντρικής τράπεζας, προκειμένου να αποφευχθεί ο κίνδυνος πιθανών συγκρούσεων συμφερόντων μεταξύ των στόχων νομισματικής πολιτικής και της προληπτικής εποπτείας. Σε αυτό το πλαίσιο, θα συσταθεί εντός της ΕΚΤ εποπτικό συμβούλιο, αρμόδιο για την προετοιμασία των εποπτικών καθηκόντων. Κράτη μέλη εκτός της Ευρωζώνης, που επιθυμούν να ενταχθούν στον ΕΕΜ, θα μπορούν να το κάνουν συνάπτοντας συμφωνίες στενής συνεργασίας. Θα έχουν πλήρη και ίσα δικαιώματα ψήφου στο εποπτικό συμβούλιο.

Τι θα κάνουν οι εθνικές εποπτικές Αρχές

Οι εθνικές εποπτικές Αρχές θα διατηρήσουν τον έλεγχο των εργασιών που δεν μεταβιβάζονται στην ΕΚΤ, για παράδειγμα σε σχέση με την προστασία των καταναλωτών, το ξέπλυμα χρήματος, τις υπηρεσίες πληρωμών και τα υποκαταστήματα των τραπεζών σε τρίτες χώρες. Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών (EBA) θα διατηρήσει την αρμοδιότητά της για την περαιτέρω ανάπτυξη ενός «ενιαίου εγχειρίδιου κανόνων» για την τραπεζική βιομηχανία.

Σημειώνεται ότι η σύσταση της ενιαίας Αρχής για τις τράπεζες στην Eυρωζώνη αποτελεί προϋπόθεση, ώστε να επιτραπεί στον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Σταθερότητας (ESM) «να έχει τη δυνατότητα απευθείας ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών», όπως ανέφεραν οι ηγέτες της Ευρωζώνης τον Ιούνιο του 2012.

Υπενθυμίζεται ότι η σύνοδος κορυφής της ζώνης του ευρώ, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Ιουνίου 2012, αναγνώρισε ότι είναι «επιτακτικά» αναγκαίο να «σπάσει ο φαύλος κύκλος μεταξύ τραπεζών και κρατών», που αποδυναμώνει τα οικονομικά των χωρών της ζώνης του ευρώ, σε σημείο που απειλεί την ίδια την ύπαρξη της ΟΝΕ.

Οι πρόνοιες της συμφωνίας

Για τη λειτουργία του ΕΕΜ υπεγράφη τον Οκτώβριο συμφωνία, η οποία μεταξύ άλλων καθορίζει ποια ακριβώς θα είναι τα καθήκοντα της ΕΚΤ για τη λειτουργία του μηχανισμού. Μεταξύ άλλων, η ΕΚΤ θα υποβάλλει ετησίως έκθεση στο Κοινοβούλιο σχετικά με την εκτέλεση των καθηκόντων που της ανατίθενται. Την έκθεση θα παρουσιάζει ο πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου σε δημόσια ακρόαση. Η ετήσια έκθεση καλύπτει, μεταξύ άλλων:

-Την εκτέλεση των εποπτικών καθηκόντων,
-Τον επιμερισμό των καθηκόντων με τις εθνικές εποπτικές Αρχές,
-Τη συνεργασία με τις λοιπές συναφείς εθνικές ή ενωσιακές Αρχές,
-Τον διαχωρισμό μεταξύ καθηκόντων νομισματικής πολιτικής και εποπτικών καθηκόντων,
-Την εξέλιξη της εποπτικής διάρθρωσης και του εποπτικού προσωπικού, συμπεριλαμβανομένων του αριθμού των αποσπασμένων εθνικών εμπειρογνωμόνων και της εκπροσώπησης των κρατών μελών μεταξύ αυτών,
-Την εφαρμογή του κώδικα συμπεριφοράς.

Η ΕΚΤ διαβιβάζει στο Ευρωκοινοβούλιο τριμηνιαίες εκθέσεις, οι οποίες θα περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων οποιαδήποτε γεγονότα εμπνέουν ανησυχία ή αλλαγές στον κώδικα συμπεριφοράς.

Εμπιστευτικές προφορικές συζητήσεις

ΟΠΩΣ προνοεί η συμφωνία, ο πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου θα συμμετέχει σε τακτικές δημόσιες ακροάσεις σχετικά με την εκτέλεση των εποπτικών καθηκόντων, μετά από αίτημα της αρμόδιας επιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου (ΕΚ). Προς το παρόν έχει συμφωνηθεί να γίνουν δύο ακροάσεις για φέτος. Επιπλέον, ο πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου μπορεί να προσκαλείται σε ad hoc ανταλλαγές απόψεων με την αρμόδια επιτροπή του ΕΚ για ζητήματα εποπτείας.

Η αρμόδια επιτροπή του ΕΚ θα μπορεί να ζητεί εγγράφως τη διενέργεια ειδικών εμπιστευτικών συνεδριάσεων με τον πρόεδρο του εποπτικού συμβουλίου, αναφέροντας τους λόγους. Μετά από αιτιολογημένο αίτημα του προέδρου του εποπτικού συμβουλίου ή του προέδρου της αρμόδιας επιτροπής του Κοινοβουλίου και βάσει αμοιβαίας συμφωνίας, στις τακτικές ακροάσεις, στις ad hoc ανταλλαγές απόψεων και στις εμπιστευτικές συνεδριάσεις μπορούν να παρίστανται οι εκπρόσωποι της ΕΚΤ στο εποπτικό συμβούλιο ή υψηλόβαθμα μέλη του εποπτικού προσωπικού (Γενικοί Διευθυντές ή οι αναπληρωτές τους). Στις εμπιστευτικές συνεδριάσεις δεν τηρούνται πρακτικά και δεν υπάρχει καμία άλλη καταγραφή για το περιεχόμενό τους.

Επίσης, δεν πραγματοποιείται καμία δήλωση στον Τύπο ή σε οποιοδήποτε άλλο μέσο ενημέρωσης. Κάθε συμμετέχων στις εμπιστευτικές συνομιλίες υπογράφει κάθε φορά επίσημη δήλωση, ότι δεν θα διαδώσει το περιεχόμενο αυτών των συνομιλιών σε τρίτο πρόσωπο. Στις εμπιστευτικές συνεδριάσεις επιτρέπεται να παρίστανται μόνο ο πρόεδρος του εποπτικού συμβουλίου, καθώς και ο πρόεδρος και οι αντιπρόεδροι της αρμόδιας επιτροπής του Κοινοβουλίου.

Εκκαθαρίσεις

Σε περίπτωση εκκαθάρισης χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, οι μη εμπιστευτικές πληροφορίες που αφορούν το εν λόγω χρηματοπιστωτικό ίδρυμα γνωστοποιούνται εκ των υστέρων, αφού έχουν πάψει να ισχύουν ενδεχόμενοι περιορισμοί στην παροχή σχετικών πληροφοριών, οι οποίοι είχαν επιβληθεί λόγω των απαιτήσεων εμπιστευτικότητας.

Απάντηση ερωτήσεων

Η ΕΚΤ απαντά εγγράφως στις γραπτές ερωτήσεις που της θέτει το ΕΚ. Οι ερωτήσεις απαντώνται το ταχύτερο δυνατόν και οπωσδήποτε εντός πέντε εβδομάδων μετά την υποβολή τους. Το ΕΚ θέτει σε εφαρμογή διασφαλίσεις και μέτρα που αντιστοιχούν στον βαθμό ευαισθησίας των πληροφοριών της ΕΚΤ ή των εγγράφων της και την ενημερώνει σχετικά.

Ο πρόεδρος του ΕΕΜ

Η ΕΚΤ προσδιορίζει και δημοσιοποιεί τα κριτήρια για την επιλογή προέδρου του εποπτικού συμβουλίου, συμπεριλαμβανομένων του συνδυασμού δεξιοτήτων, της γνώσης των χρηματοπιστωτικών οργάνων και αγορών, και της πείρας στη χρηματοπιστωτική εποπτεία και τη μακροπροληπτική επίβλεψη. Κατά τον προσδιορισμό των κριτηρίων, η ΕΚΤ στοχεύει στις υψηλότερες επαγγελματικές προδιαγραφές και λαμβάνει υπόψη την ανάγκη να διαφυλαχθούν τα συμφέροντα της Ένωσης συνολικά, καθώς και η ποικιλομορφία στη σύνθεση του εποπτικού συμβουλίου.