ΣΤΗΝ ΕΚΔΟΣΗ «IMD WORLD COMPETITIVENESS YEARBOOK», ΠΟΥ ΑΞΙΟΛΟΓΕΙ ΤΗΝ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΩΝ, ΦΕΤΟΣ Η ΚΥΠΡΟΣ ΚΑΤΕΤΑΓΗ 41Η ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ 63 ΧΩΡΕΣ

Η δημιουργία και διατήρηση ενός ανταγωνιστικού μοντέλου λειτουργίας είναι σημαντική τόσο για τις επιχειρήσεις, όσο και για τα κράτη. Ενδεχόμενη αδυναμία προσαρμογής στις αλλαγές και τη μεταβλητότητα που παρουσιάζει το διεθνές οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον, μπορεί να οδηγήσει σε δυσάρεστα αποτελέσματα.

Σύμφωνα με την έκδοση IMD World Competitiveness Yearbook, η οποία αξιολογεί την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών, η Κύπρος κατέλαβε την 41η θέση στην παγκόσμια κατάταξη από τις 63 χώρες οι οποίες αξιολογούνταν, θέση που κατείχε και το 2018.

Η αναβολή των μεταρρυθμίσεων

Δυστυχώς για την Κύπρο πολλές μεταρρυθμίσεις αναβλήθηκαν κατά περιόδους, άλλες άρχισαν και έμειναν στη μέση, γεγονός που οδήγησε σε μια μη ανταγωνιστική οικονομία, με γραφειοκρατικές διαδικασίες και τεράστια προβλήματα στην καθημερινότητα των πολιτών. Πέρα από τη διαχρονική πολιτική ατολμία, αυτό ήταν και αποτέλεσμα της αδυναμίας συγκερασμού των επιδιώξεων όλων των ενδιαφερομένων.

Οι μεταρρυθμίσεις που δεν έγιναν είναι πολλές, ενώ κάποιες που έγιναν χρήζουν επανεξέτασης. Για παράδειγμα στον περί εταιρειών νόμο, διαχρονικά έχουν γίνει πολλές τροποποιήσεις και αλλαγές στο αρχικό κείμενο. Ο συγκεκριμένος νόμος και γενικά το νομοθετικό πλαίσιο απαιτεί ενοποίηση και απλούστευση. Αυτό μπορεί να απαιτεί συγγραφή των νόμων από την αρχή.

Ο δημόσιος τομέας

Με την απλούστευση των διαδικασιών στο Δημόσιο υπήρξε κάποια πρόοδος, αλλά ακόμη χρειάζεται να γίνουν πολλά. Οι αδειοδοτήσεις μεγάλων έργων, ο εκσυγχρονισμός των ημικρατικών οργανισμών και της τοπικής αυτοδιοίκησης, είναι κάποιες από τις μεταρρυθμίσεις που δεν έγιναν. Η αναβολή αποφάσεων, ειδικά στο σημερινό περιβάλλον, δύναται να οδηγήσει σε σημαντικά αρνητικά αποτελέσματα, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τον τομέα των αερομεταφορών.

Η δημιουργία μιας ευέλικτης και αποδοτικής κρατικής μηχανής ενισχύει το επιχειρηματικό περιβάλλον και την ποιότητα των υπηρεσιών που προσφέρονται προς τους πολίτες. Είναι γι’ αυτόν τον λόγο που θα πρέπει να προωθηθούν τα νομοσχέδια που αφορούν τη μεταρρύθμιση του κρατικού μηχανισμού και την υιοθέτηση απλών και σύντομων διαδικασιών, με την ενίσχυση ταυτόχρονα της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Σημειώνεται ότι η μεταρρύθμιση και η απλούστευση των διαδικασιών δεν σημαίνει λιγότερη εποπτεία και έλεγχο, ειδικά σε «ευαίσθητες» υπηρεσίες. Απλώς οι συγκεκριμένοι εποπτικοί μηχανισμοί πρέπει να γίνουν πιο ευέλικτοι, ώστε να μη βραχυκυκλώνουν τη διαδικασία.

Οι ξένοι επενδυτές

Σε αυτήν την προσπάθεια σημαντική είναι η αφομοίωση των οποιωνδήποτε αλλαγών από την κοινωνία και τους πολίτες, ώστε να στηρίξουν τις μεταρρυθμίσεις. Πέρα από τα οφέλη που θα προκύψουν για την τοπική κοινωνία με τη δημιουργία ενός ευέλικτου επιχειρηματικού περιβάλλοντος και την ενίσχυση των δημόσιων υπηρεσιών, αναμένεται να επωφεληθούν και οι ξένοι επιχειρηματίες που προσελκύονται στην Κύπρο (είτε θέλουν να δραστηριοποιηθούν μέσω Κύπρου είτε να δημιουργήσουν την έδρα τους στη χώρα).

Ως εξωγενής, η κυπριακή οικονομία επηρεάζεται σημαντικά από την πορεία των οικονομιών των χωρών με τις οποίες συνδέεται επιχειρηματικά, αλλά και γενικότερα από την κατάσταση στο διεθνές οικονομικό και πολιτικό περιβάλλον. Μέσα από τις αλλαγές και τη μεταβλητότητα, πέραν των προβλημάτων που ενδεχομένως να δημιουργούνται, υπάρχουν και σημαντικές ευκαιρίες οι οποίες μπορούν να αξιοποιηθούν μόνο μέσα από σωστό σχεδιασμό και στρατηγική.

Είναι σημαντικό να αξιολογούνται σε συνεχή βάση οι εξελίξεις στον διεθνή τομέα, ώστε να λαμβάνονται διορθωτικά μέτρα εκεί και όπου πρέπει και η χώρα να παραμένει ανταγωνιστική. Τα μεγαλύτερα ζητήματα προκύπτουν από την παρουσία γραφειοκρατικών εμποδίων και κουλτούρας άλλων εποχών σε ορισμένα τμήματα, τα οποία δημιουργούν αρνητική εικόνα στον επιχειρηματικό κόσμο.

Tα τελευταία χρόνια η Κύπρος κατάφερε να προσελκύσει επενδυτές από άλλες χώρες πέραν των παραδοσιακών, όπως είναι η Ρωσία. Παράδειγμα είναι οι επενδύσεις από Κινέζους επενδυτές, όχι μόνο στην αγορά ακινήτων αλλά και σε άλλους τομείς, όπως ο τουρισμός. Είναι γι' αυτό που η ανάλυση της πορείας των οικονομιών που έχουν σχέση με την Κύπρο γίνεται σημαντική. Επιβράδυνση τέτοιων οικονομιών είτε λόγω εσωτερικών προβλημάτων είτε λόγω διεθνών ζητημάτων, όπως η επιβολή δασμών και ελέγχων στη διακίνηση συναλλάγματος, αναμένεται να επηρεάσει και τις χώρες στις οποίες διοχετεύονται οι εξωτερικές επενδύσεις.

Φυσικά οποιαδήποτε προβλήματα και δυσκολίες σε ό,τι αφορά το πολιτικό, οικονομικό και επιχειρηματικό περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιούνται, οδηγεί τους επενδυτές στην αναζήτηση νέων χωρών για δραστηριοποίηση και ενδεχομένως μεταφορά της έδρας των εταιρειών τους. Πολλοί είναι μάλιστα αυτοί που φέρνουν μαζί και τις οικογένειές τους. Είναι μέσα σε αυτό το πλαίσιο που πρέπει να αναδειχθεί η Κύπρος όχι μόνο ως χώρα φιλική προς τις επενδύσεις, αλλά και ως προορισμός για μετακόμιση οικογενειών και διαβίωσής τους σε ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο.

Αποδοτικότητα επιχειρήσεων

Η δημιουργία υποδομών, οι οποίες θα αναβαθμίσουν το βιοτικό επίπεδο τόσο των ντόπιων αλλά και των ξένων, ενισχύει την αξία των επενδύσεων που έχουν γίνει στη χώρα μας. Οδικό δίκτυο, σύστημα υγείας και ηλεκτρονική διακυβέρνηση είναι τομείς που σημείωσαν πρόοδο, αλλά ακόμη χρειάζεται να γίνουν πολλά. Αυτό άλλωστε διαφαίνεται και από τις εκθέσεις αξιολόγησης της ανταγωνιστικότητας των χωρών, όπου η Κύπρος δυστυχώς δεν λαμβάνει και την καλύτερη κατάταξη.

Στη συγκεκριμένη μελέτη, στην κατηγορία της αποδοτικότητας των επιχειρήσεων, η Κύπρος ανήλθε στην 52η θέση από την 53η που κατείχε πέρσι. Οι παράγοντες που επηρεάζουν τον δείκτη ανταγωνιστικότητας μιας επιχείρησης είναι πολλοί και δεν συνδέονται μόνο με τη μείωση των δαπανών. Αυτό που παίζει σημαντικό ρόλο είναι η σωστή διαχείριση των πόρων της επιχείρησης ή του κράτους, ώστε να καταστεί πιο παραγωγικό. Αν, για παράδειγμα, μια επένδυση θα έχει πολλαπλάσια θετικά οφέλη στην παραγωγικότητα και τον κύκλο εργασιών, τότε δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην προχωρήσει.

Είναι, όμως, σημαντικό να γίνεται αξιολόγηση των δαπανών, κυρίως των ανελαστικών, και όπου γίνονται σπατάλες, αυτές θα πρέπει να περιορίζονται. Είναι πολλές οι φορές που οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να διατηρούν αυξημένες δαπάνες λόγω της αδυναμίας τους να προσαρμοστούν σε νέες μεθόδους παραγωγής, κάτι που μειώνει σημαντικά τα περιθώρια κέρδους.

Η παραγωγικότητα αποτελεί έναν σημαντικό πυλώνα ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας μιας επιχείρησης. Η χρήση νέων μεθόδων και τεχνολογιών μπορεί να απαιτεί μεγάλες και άμεσες επενδύσεις, όμως μεσο-μακροπρόθεσμα είναι αυτές που θα ενισχύσουν την παραγωγικότητα και θα μειώσουν το κόστος παραγωγής. Είναι γι’ αυτόν τον λόγο που τέτοιες επενδύσεις θα πρέπει να αξιολογούνται σωστά, ώστε να διασφαλίζεται η πιο συμφέρουσα μέθοδος χρηματοδότησής τους καθώς και ποια θα είναι τα οικονομικά οφέλη προς την επιχείρηση.

Η μόχλευση το βασικό πρόβλημα

Δυστυχώς, η οικονομική κρίση ανέδειξε σημαντικά προβλήματα που αντιμετώπιζαν και αντιμετωπίζουν επιχειρήσεις στην Κύπρο. Αυτό είναι εύκολο να διαπιστωθεί, αν συγκρίνει κάποιος την κατάσταση συγκεκριμένων εμπορικών δρόμων σήμερα με πριν δέκα χρόνια.

Το βασικό πρόβλημα είναι η υψηλή μόχλευση και αυτό δεν οφείλεται μόνο στους επιχειρηματίες, αλλά και στα ίδια τραπεζικά ιδρύματα. Η ευκολία με την οποία παραχωρούνταν οι πιστωτικές διευκολύνσεις, χωρίς να διασφαλίζεται η μέθοδος αποπληρωμής, οδήγησε στα αυξημένα ποσοστά μη εξυπηρετούμενων δανείων.
Είναι κοινή διαπίστωση ότι οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις δυσκολεύονται να ανταγωνιστούν μεγάλους ομίλους ή αλυσίδες. Και αυτό φαίνεται ξεκάθαρα και στο πώς έχει διαμορφωθεί η αγορά στην Κύπρο. Είναι εξαιρετικά δύσκολο για κάποιο να ξεκινήσει μια επιχείρηση που δραστηριοποιείται σε έναν τομέα με εδραιωμένους οργανισμούς (π.χ. υπεραγορές) και να επιβιώσει. Οι μόνες ευκαιρίες που ίσως να παρουσιάζονται έχουν να κάνουν με τα λεγόμενα start-ups και τις καινοτόμες ιδέες.

Αυτό εν μέρει είναι λογικό, εφόσον οι μεγάλοι οργανισμοί έχουν τη δυνατότητα να επενδύσουν σε νέες τεχνολογίες και να περιορίζουν τις δαπάνες τους. Φυσικά, πιθανή αδυναμία προσαρμογής του επιχειρηματικού τους μοντέλου θα κάνει την πτώση τους πιο ηχηρή.

Η υιοθέτηση σωστών συστημάτων αξιολόγησης

Μια πολύ σημαντική παράμετρος για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας είναι η υιοθέτηση σωστών συστημάτων αξιολόγησης του προσωπικού αλλά και των διαδικασιών. Θα πρέπει να υπάρχουν οι προϋπολογισμοί και οι στόχοι ανά τμήμα, ώστε να είναι δυνατή η αξιολόγηση. Η αλόγιστη αύξηση μισθών και δαπανών, που δεν ενισχύουν την αποδοτικότητα μιας επιχείρησης θα οδηγήσουν σε ένα δυσκίνητο μοντέλο επιχειρηματικότητας και σημαντικό περιορισμό της κερδοφορίας.

Γνωστή είναι η έκφραση ότι ποτέ δεν πρέπει να προσπαθήσεις να πιάσεις ένα μαχαίρι που πέφτει. Η διαχείριση επιχειρήσεων αλλά και του κράτους απαιτεί την ωριμότητα και την «ψυχρότητα» να λαμβάνονται δύσκολες αποφάσεις. Αν, για παράδειγμα, ένα τμήμα είναι ζημιογόνο και δεν μπορεί να αναδιαρθρωθεί, τότε πρέπει να κλείνει ώστε να περιορίζονται οι ζημιές (stop loss). Σε αντίθετη περίπτωση, η συνέχιση της κατάστασης λόγω ενδεχομένως συναισθηματικής διασύνδεσης/φόρτισης, ίσως συμπαρασύρει ολόκληρο τον οργανισμό σε μη βιώσιμη κατάσταση.