ΕΝΙΣΧΥΕΤΑΙ ΣΤΑΔΙΑΚΑ Η ΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΝΕΕΣ ΧΟΡΗΓΗΣΕΙΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΚΕΝΤΡΙΚΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ

ΠΑΡΑ ΤΗΝ ΑΥΞΗΣΗ ΣΤΗ ΖΗΤΗΣΗ ΝΕΩΝ ΔΑΝΕΙΩΝ (ΚΥΡΙΩΣ ΣΤΕΓΑΣΤΙΚΩΝ) ΚΑΙ ΤΗΝ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΤΙΚΗ ΡΕΥΣΤΟΤΗΤΑ ΠΟΥ ΔΙΑΘΕΤΟΥΝ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ, Ο ΗΔΗ ΥΨΗΛΟΣ ΙΔΙΩΤΙΚΟΣ ΔΑΝΕΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΑΡΑΜΕΝΟΥΝ ΣΤΑ ΝΟΙΚΟΚΥΡΙΑ (ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΚΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΚΕΡΔΟΦΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ), ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΕΜΠΟΔΙΑ ΣΤΗ ΧΟΡΗΓΗΣΗ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΩΝ ΠΙΣΤΩΤΙΚΩΝ ΔΙΕΥΚΟΛΥΝΣΕΩΝ ΑΥΤΗΝ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ

Μεγάλη είναι η συζήτηση που αναπτύσσεται σχετικά με τις αξίες που δίνονταν στις υποθήκες και το ποσοστό επί των αξιών που παραχωρείτο ως δανεισμός

Τα τελευταία στοιχεία της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου καταδεικνύουν αύξηση στη ζήτηση δανείων τόσο από νοικοκυριά όσο και από επιχειρήσεις. Την ίδια στιγμή τα κριτήρια χορήγησης πιστωτικών διευκολύνσεων παραμένουν τα ίδια, αν και αυστηρότερα σε σχέση με την προ κρίσεως περίοδο. Η βελτίωση της οικονομίας, η σταδιακή μείωση της ανεργίας και η ενίσχυση των εισοδημάτων των νοικοκυριών και του κύκλου εργασιών των επιχειρήσεων σε συνδυασμό με το περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων, οδήγησε στην ενίσχυση της ζήτησης για νέα δάνεια.

Δυνατότητα Δανειοδότησης

Μετά το 2013 άλλαξε άρδην ο τρόπος αξιολόγησης και τα κριτήρια σε ό,τι αφορά την παραχώρηση δανείων. Παλαιότερα, η αξία των υποθηκών που μπορούσαν να μπουν ως εξασφάλιση ήταν σχεδόν ο αποκλειστικός παράγοντας για την παραχώρηση δανεισμού. Αυτό θα ήταν λογικό, εν μέρει, στις περιπτώσεις κατά τις οποίες η αποπληρωμή θα γινόταν με την πώληση της υποθήκης. Φυσικά μεγάλη είναι η συζήτηση που αναπτύσσεται σχετικά με τις αξίες που δίνονταν στις υποθήκες και το ποσοστό επί των αξιών που παραχωρείτο ως δανεισμός (διάφορες περιπτώσεις κακών τραπεζικών πρακτικών βλέπουν συνεχώς το φως της δημοσιότητας).

Πλέον ο δανειολήπτης θα πρέπει να αποδείξει ότι έχει τη δυνατότητα αποπληρωμής και να συμπληρώσει με λεπτομέρεια το έντυπο που αφορά τα εισοδήματα και τα αναμενόμενα έξοδα της οικογένειας (όταν αναφερόμαστε σε φυσικά πρόσωπα) ή να προσκομίσει ολοκληρωμένο επιχειρηματικό πλάνο όταν αναφερόμαστε σε επιχειρήσεις. Η παραχώρηση δανεισμού γίνεται μόνο εάν αποδειχτεί ότι η δόση του δανείου δεν αποτελεί σημαντικό μέρος του αναμενόμενου καθαρού εισοδήματος ή κέρδους. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι η διαδικασία συλλογής των δικαιολογητικών που απαιτούνται θα μπορούσε να απλοποιηθεί, ώστε να μη δημιουργούνται αχρείαστες καθυστερήσεις.

Υψηλό ιδιωτικό χρέος

Η υψηλή μόχλευση των επιχειρήσεων και γενικά τα υψηλά ποσοστά ιδιωτικού χρέους (μεγάλο μέρος του οποίου αποτελούν τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια) αποτελούν τροχοπέδη στην παραχώρηση νέων χρηματοδοτήσεων. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν μπορούν πλέον να δανειοδοτήσουν ένα έργο στο 100% της αξίας του. Απαιτείται πρώτα από τον επιχειρηματία/επενδυτή/φυσικό πρόσωπο να καταβάλει ένα ποσό κοντά στο 40% της αξίας της επένδυσης ή του ακινήτου που θα αγοράσει, ως ίδια κεφάλαια, και μετά να παραχωρηθεί δανεισμός.

Αυτό σημαίνει ότι για την εκτέλεση ώριμων έργων αποτελεί αναγκαιότητα η προσέλκυση επενδύσεων με τη μορφή των ιδίων κεφαλαίων. Σημειώνεται ότι, όταν η Τρόικα άρχισε να αναλύει το χρηματοπιστωτικό σύστημα της Κύπρου, διαπίστωσε ότι ένα νομικό ή φυσικό πρόσωπο μπορούσε να είναι λήπτης σημαντικών ποσών πιστωτικών διευκολύνσεων και την ίδια ώρα να έχει καταθέσεις.

Αυτό ίσως να μην ισχύει σε μεγάλο βαθμό αυτήν την περίοδο εφόσον πολλοί είναι αυτοί που αναζητούν επενδύσεις με υψηλότερες αποδόσεις παρά τα χαμηλά καταθετικά επιτόκια, στα οποία οι Κύπριοι φορολογούμενοι καταβάλλουν έκτακτη εισφορά 30%. Επιπλέον, η αξιολόγηση της δυνατότητας αποπληρωμής γίνεται με βάση το συνολικό πιστωτικό προφίλ του δανειολήπτη και όχι το συγκεκριμένο ακίνητο ή το συγκεκριμένο έργο.

Σημειώνεται ότι πολλοί οργανισμοί αλλά και ιδιώτες, εκμεταλλευόμενοι τα φορολογικά κίνητρα που παραχωρήθηκαν, προχώρησαν σε ανταλλαγές ακινήτων με χρέος, καταφέρνοντας να μειώσουν την έκθεση τους σε δανεισμό. Αυτό, σε συνδυασμό με τη βελτίωση των οικονομικών τους και τα χαμηλά δανειστικά επιτόκια, τους έδωσε τη δυνατότητα αναζήτησης νέων χρηματοδοτήσεων.

Κίνδυνοι που συνδέονται με τον δανεισμό

Σε ό,τι αφορά το χρέος, υπάρχουν σημαντικοί κίνδυνοι πέραν του πιστωτικού (αδυναμία αποπληρωμής των δόσεων). Υπάρχει ο επιτοκιακός κίνδυνος στην περίπτωση που ο δανεισμός γίνεται με κυμαινόμενο επιτόκιο, ο συναλλαγματικός κίνδυνος στις περιπτώσεις που η δανειοδότηση γίνεται σε νόμισμα άλλο από αυτό των εισοδημάτων του δανειολήπτη και οι κίνδυνοι του οικονομικού περιβάλλοντος.

Σε ό,τι αφορά το επιτόκιο, αν αυτό είναι κυμαινόμενο, ο δανειολήπτης (είτε είναι το κράτος είτε ιδιώτης) επωφελείται από ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων και καλείται να καταβάλει μεγαλύτερες δόσεις στις περιπτώσεις που τα επιτόκια αυξάνονται. Σε περίπτωση που ένας δανειολήπτης προχωρήσει σε δανεισμό σε νόμισμα άλλο από αυτό που λαμβάνει τα εισοδήματα, τους μισθούς και τα κέρδη, διατρέχει τον κίνδυνο αύξησης του χρέους του σε περίπτωση αυξομειώσεων στις συναλλαγματικές ισοτιμίες.

Οικονομικό Περιβάλλον

Σε ό,τι αφορά το οικονομικό περιβάλλον, οποιαδήποτε αρνητική εξέλιξη επηρεάζει τη δυνατότητα του δανειολήπτη να αποπληρώσει τις δόσεις, ενισχύει την πιθανότητα πιστωτικού γεγονότος. Για ένα κράτος αρνητικές εξελίξεις αποτελούν η σημαντική συρρίκνωση του Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της χώρας και η μείωση των εσόδων από τις φορολογίες.

Για τις επιχειρήσεις και τα φυσικά πρόσωπα αρνητική εξέλιξη αποτελεί η συρρίκνωση των εισοδημάτων, η οποία μπορεί να προέλθει από τη μείωση του κύκλου εργασιών, από αυξημένες φορολογίες ή την απώλεια της θέσης εργασίας. Σύμφωνα με το πλαίσιο της δημοσιονομικής διαχείρισης το οποίο εγκρίθηκε από το Υπουργικό Συμβούλιο, εκτιμάται ότι το οικονομικό περιβάλλον θα συνεχίσει να βελτιώνεται το 2018, προβλέποντας αυξημένα έσοδα και δαπάνες.

Εγγυήσεις

Σημειώνεται ότι το πιστωτικό προφίλ του δανειολήπτη επηρεάζεται σημαντικά και από τις εγγυήσεις που έχει παραχωρήσει, πρακτική που εφαρμόστηκε εκτεταμένα τόσο από το κράτος αλλά και τους ιδιώτες. Οι δανειολήπτες έχουν παραχωρήσει σε πολλές περιπτώσεις εγγυήσεις σε φίλους, συγγενείς και συναδέλφους, ώστε να μπορέσουν να προχωρήσουν στη λήψη πιστωτικών διευκολύνσεων. Στις περιπτώσεις αδυναμίας του πρωτοοφειλέτη να αποπληρώσει τις δόσεις του, ο δανειστές κινήθηκαν προς τους εγγυητές.

Το φαινόμενο των εγγυητών δεν είναι καινούργιο και είναι ίσως εντονότερο στην Κύπρο (σε σχέση με άλλες χώρες), λόγω του γεγονότος ότι αναφερόμαστε σε μια μικρή κοινωνία, που κυρίως παλαιότερα, κάποιος για να βοηθήσει κάποιο φίλο, συγγενή ή συνάδελφο (ή για να μπορέσει να ζητήσει από άλλους να του υπογράψουν όταν έρθει η ώρα του δικού του δανείου) τού υπέγραφε ως εγγυητής.

Πληθωρισμός

Η σταδιακή ανάκαμψη του δανεισμού, τα «αντικίνητρα» σε ό,τι αφορά τις καταθέσεις (βλέπε χαμηλά επιτόκια κατάθεσης και υψηλός φόρος επί των τόκων εισπρακτέων), καθώς και η ενίσχυση, σε μικρό βαθμό, των μηνιαίων εισοδημάτων λόγω της κατάργησης της έκτακτης εισφοράς σε μισθούς και συντάξεις, δημιουργεί σταδιακή ανάκαμψη της ζήτησης στην αγορά και ενίσχυση της κατανάλωσης. Αυτό θα οδηγήσει σε σταδιακή ανάκαμψη του πληθωρισμού.

Περιορισμένες μειώσεις

Σημειώνεται ότι από τον Ιούνιο του 2013 μέχρι το τέλος του 2016, η Κύπρος παρουσίαζε αποπληθωρισμό. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι αυτό το φαινόμενο οφειλόταν κυρίως στη μείωση των τιμών του πετρελαίου στις διεθνείς αγορές, και κατ’ επέκτασιν στην Κύπρο, καθώς και των προϊόντων και υπηρεσιών που είναι άμεσα συνδεδεμένες με αυτό, όπως για παράδειγμα το ηλεκτρικό ρεύμα. Οι μειώσεις στις τιμές προϊόντων πρώτης ανάγκης ήταν περιορισμένες.

Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, σημειώνεται ότι, παρά την αύξηση στη ζήτηση νέων δανείων (κυρίως στεγαστικών) και την ικανοποιητική ρευστότητα που διαθέτουν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ο ήδη υψηλός ιδιωτικός δανεισμός και τα προβλήματα που παραμένουν στα νοικοκυριά (σε σχέση και με την κερδοφορία των επιχειρήσεων), δημιουργούν εμπόδια στη χορήγηση περισσότερων πιστωτικών διευκολύνσεων αυτήν την περίοδο.

ΤΑΣΟΣ ΓΙΑΣΕΜΙΔΗΣ
Οικονομολόγος