ΟΙ ΕΠΙΛΟΓΕΣ ΟΡΓΑΝΙΚΩΝ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΕΩΝ ΣΕ ΧΡΗΜΑΤΟΠΙΣΤΩΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΥ ΠΡΟΣΕΚΤΙΚΕΣ

ΟΙ ΔΥΟ ΠΙΟ ΣΥΝΗΘΙΣΜΕΝΟΙ ΤΡΟΠΟΙ ΕΙΝΑΙ Η ΕΣΩΤΕΡΙΚΗ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΕΝΙΣΧΥΣΗ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ ΑΠΟ ΤΟΝ ΥΦΙΣΤΑΜΕΝΟ ΜΕΤΟΧΟ Ή ΜΕ ΤΗ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΝΕΟΥ ΕΠΕΝΔΥΤΗ ΚΑΙ Η ΠΩΛΗΣΗ ΤΜΗΜΑΤΩΝ ΤΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ (LINES OF BUSINESS) ΩΣ ΔΡΩΣΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΜΟΝΑΔΩΝ Ή ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ

Τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα όταν οι οργανισμοί ανήκουν στην κατηγορία των εποπτευομένων, όπου θα πρέπει να διατηρούνται ελάχιστα κεφάλαια

Σε ένα οικονομικό, εποπτικό και πολιτικό περιβάλλον που συνεχώς μεταβάλλεται, η αναγκαιότητα για συνεχή εξέλιξη των επιχειρηματικών οργανισμών είναι επιβεβλημένη. Οι αλλαγές στις οδηγίες και τους κανονισμούς που αφορούν τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, τις ασφαλιστικές και επενδυτικές εταιρείες, ειδικά μετά την παγκόσμια οικονομική κρίση, έχουν αυξήσει τις υποχρεώσεις τους και την ανάγκη διατήρησης ισχυρότερης κεφαλαιακής βάσης.

Το ίδιο, ίσως σε μικρότερο βαθμό, συμβαίνει και με άλλες μορφές επιχειρήσεων εφόσον οι ανάγκες και οι συνήθειες των καταναλωτών έχουν αλλάξει, οι κανόνες του εμπορίου διαφοροποιούνται και το θεσμικό και φορολογικό πλαίσιο τροποποιείται. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον παρουσιάζονται ανακατατάξεις σε διάφορους οικονομικούς τομείς σε παγκόσμιο επίπεδο. Είδαμε κολοσσούς, με πιο πρόσφατο παράδειγμα την Carillion, να καταρρέουν σε μια νύχτα, άλλους να συγχωνεύονται και άλλους να προβαίνουν σε σημαντικές οργανικές μεταρρυθμίσεις.

Διατήρηση βιωσιμότητας

Σκοπός των οργανικών μεταρρυθμίσεων είναι η διατήρηση της βιωσιμότητας των οργανισμών αυτών και η διαχείριση με τον καλύτερο τρόπο των συνεπειών στους εμπλεκομένους, δηλαδή τους μετόχους, τους κατόχους ομολόγων, τους εργαζόμενους, τους πελάτες, τους φορολογούμενους κ.ά. Στις περιπτώσεις που οι οργανισμοί είναι συστημικοί, ενδέχεται να εμπλακεί και το κράτος στη διαδικασία, διασφαλίζοντας όμως ότι οι κανόνες και οι οδηγίες περί ανταγωνισμού τηρούνται. Οι αλλαγές εντός των επιχειρήσεων τροφοδούνται είτε λόγω των προβλημάτων που έχουν συσσωρευθεί είτε λόγω των ευκαιριών που δημιουργούνται.

Για παράδειγμα, αν δύο εταιρείες θεωρούν ότι με τη συγχώνευσή τους θα δημιουργηθούν συνέργειες που θα μειώσουν το κόστος και θα ενισχύσουν το συνολικό μερίδιο αγοράς, τότε παρά να δρουν ανεξάρτητα ανταγωνιζόμενες η μια την άλλη, το πιο πιθανό είναι πως θα προχωρήσουν σε συγχώνευση. Όπως αναφέρθηκε πιο πάνω, οι αλλαγές στο εποπτικό περιβάλλον τροφοδότησαν σημαντικές αλλαγές στον παγκόσμιο τραπεζικό και ασφαλιστικό τομέα. Η χρηματοπιστωτική κρίση έφερε στην επιφάνεια μηχανισμούς όπως οι εταιρείες διαχείρισης, του resolution και της κρατικής στήριξης.

Ποια είναι όμως τα πιθανά σενάρια, σε περίπτωση που ένας οργανισμός δεν μπορεί ν' ανταπεξέλθει στο νέο περιβάλλον ή αναμένεται να αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα λόγω της αυστηρότερης εποπτείας (είναι γεγονός πως πολλές φορές η εποπτεία ενδέχεται να γίνεται ασύμμετρα αυστηρή χωρίς να λαμβάνει υπόψη την ιστορία ή/και την κοινωνική συνεισφορά ενός οργανισμού);

1. Εσωτερική αναδιοργάνωση και ενίσχυση του οργανισμού από τον υφιστάμενο μέτοχο ή με τη συμμετοχή νέου επενδυτή

Οι επιχειρήσεις είναι ζωντανοί οργανισμοί και πρέπει συνεχώς να αναβαθμίζονται, ώστε να μπορούν ν' ανταπεξέλθουν στις αλλαγές που σημειώνονται στο περιβάλλον στο οποίο δραστηριοποιούνται. Αδυναμία να το επιτύχουν οδηγεί σε μείωση των πωλήσεων, αύξηση του κόστους και συρρίκνωση του περιθωρίου κέρδους.

Σε αυτό το πλαίσιο συντάσσονται σχέδια αναδιοργάνωσης για βελτίωση των πρακτικών και των διαδικασιών που εφαρμόζονται, ενώ την ίδια στιγμή γίνεται προσπάθεια άντλησης κεφαλαίων για χρηματοδότησή της. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω νέου δανεισμού (αν η επιχείρηση δεν παρουσιάζει υψηλά ποσοστά μόχλευσης, κάτι που αποτελεί σύνηθες φαινόμενο στην Κύπρο), από τους υφιστάμενους μετόχους ή από νέους.

Με την έκδοση μετοχών στους νέους μετόχους η εταιρεία αντλεί κεφάλαια και το ποσοστό των υφιστάμενων μετόχων (που διατηρούν μεν τον ίδιο αριθμό μετοχών) μειώνεται αναλογικά. Σημειώνεται ότι οι νέοι μέτοχοι είναι καλύτερα να έχουν γνώση στον τομέα όπου δραστηριοποιείται η επιχείρηση, ώστε μαζί με τα κεφάλαια να φέρουν και νέα τεχνογνωσία (παρόμοια συζήτηση υπήρχε όταν γινόταν αναφορά για μερική αποκρατικοποίηση των ημικρατικών οργανισμών).

2. Πώληση τμημάτων του οργανισμού (lines of business) ως δρώσων οικονομικών μονάδων ή περιουσιακών στοιχείων

Στις περιπτώσεις όπου ένας οργανισμός δεν μπορεί να διατηρηθεί στην υφιστάμενή του μορφή, τότε δύναται να προχωρήσει σε πώληση τμημάτων του ή και μεμονωμένων περιουσιακών στοιχείων, ώστε να αντλήσει την απαραίτητη ρευστότητα που θα μπορούσε να χρηματοδοτήσει επαρκώς ένα μικρότερου μεγέθους οργανισμό. Η πώληση μπορεί να αφορά τμήματα, όπως για παράδειγμα το τμήμα ασφαλίσεων ενός χρηματοπιστωτικού ομίλου και η διατήρηση μόνο των αμιγώς τραπεζικών εργασιών.

Όπως γίνεται αντιληπτό, τέτοιες λύσεις συρρικνώνουν τον οργανισμό από τη μια? από την άλλη όμως διατηρεί και ενισχύει συγκεκριμένα τμήματα, χωρίς να χρειαστεί να προχωρήσει σε εκκαθάριση. Σε περίπτωση που τα πιο πάνω δεν είναι εφικτά και η εταιρεία αντιμετωπίζει προβλήματα, αν αυτά διογκωθούν, ενδεχομένως η κατάληξη να είναι ο διορισμός διαχειριστή ή εκκαθαριστή, έτσι ώστε να εκποιηθούν τα περιουσιακά στοιχεία και να γίνει δυνατή η αποπληρωμή των πιστωτών.

Τα πράγματα γίνονται πιο περίπλοκα όταν οι οργανισμοί ανήκουν στην κατηγορία των εποπτευομένων, όπου θα πρέπει να διατηρούνται ελάχιστα κεφάλαια (σε σύγκριση με μια συνηθισμένη εταιρεία που για να θεωρείται βιώσιμη πρέπει το σύνολο των περιουσιακών της στοιχείων να καλύπτει τις υποχρεώσεις της).

Λαμβάνοντας υπόψη το τι έχει συμβεί στην Ευρώπη και γενικότερα διεθνώς σε ό,τι αφορά τον τραπεζικό και ασφαλιστικό τομέα, η τάση είναι για περαιτέρω συγκέντρωση των τομέων αυτών.

Σημειώνεται επιπλέον ότι συγχωνεύσεις δεν παρατηρήθηκαν μόνο στην περίπτωση της Ισπανίας όπου υγιείς τράπεζες απορροφούσαν τις εργασίες αυτών που είχαν προβλήματα, αλλά και σε άλλες χώρες. Κάποιες από αυτές έγιναν προκαταβολικά, ώστε να είναι καλά «οχυρωμένες» σε αναμενόμενες αλλαγές στο εποπτικό και λογιστικό πλαίσιο (υπενθυμίζεται ότι πρόσφατα εφαρμόστηκε το λογιστικό πρότυπο IFRS 19, το οποίο κατά τον υπολογισμό των προβλέψεων για επισφάλειες υπολογίζει και την ενδεχόμενη ζημιά παραστατικά στο σημείο αξιολόγησης του ισολογισμού).

Σημειώνεται ότι στις περιπτώσεις που δεν ήταν δυνατή η συγχώνευση ολοκλήρων των οργανισμών, παρατηρήθηκαν αγορές τμημάτων ή ομάδων περιουσιακών στοιχείων και ανάληψη συγκεκριμένων υποχρεώσεων (π.χ. καταθέσεων).

Και στις δύο περιπτώσεις το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που απορροφά τον άλλο οργανισμό ή μέρος του θα πρέπει να αξιολογήσει ενδεχόμενες κεφαλαιακές ανάγκες που δημιουργούνται μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ώστε να διασφαλίσει ότι οι υφιστάμενοι ή νέοι μέτοχοι θα ενισχύσουν την κεφαλαιακή του βάση.

Περίοδος προσαρμογής

Αναμένεται ότι θα υπάρξει μια περίοδος προσαρμογής για το νέο σχήμα, ώστε να επιτευχθούν συνέργειες, ενώ ενδεχομένως να υπάρξει καλύτερη διαχείριση του προσωπικού (ίσως κάποιο πρόγραμμα οικειοθελούς αποχώρησης) και των περιουσιακών του στοιχείων. Ένα άλλο ζητούμενο σε ό,τι αφορά την πώληση/συγχώνευση τμημάτων ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος είναι οι σχεδιασμοί για τα περιουσιακά στοιχεία που παραμένουν στον οργανισμό.

Αν παραμείνουν καταθέσεις, τότε η άδειά του ως χρηματοπιστωτικού οργανισμού θα πρέπει να διατηρηθεί, αλλιώς θα αναφερόμαστε σε ένα είδος οργανισμού διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων. Υπήρξαν, όπως ήταν φυσικό, και περιπτώσεις όπου τραπεζικά ιδρύματα βελτίωσαν τα του οίκου τους και με ενίσχυση των κεφαλαίων τους, με την έκδοση μετοχών ή άλλων μέσων (tier 1 ή tier 2) σε υφιστάμενους και νέους μετόχους, κατάφεραν να συμμορφωθούν πλήρως στις απαιτήσεις των νέων εποπτικών κανόνων.

Αν ο υφιστάμενος μέτοχος είναι το κράτος, θα πρέπει να αποταθεί στις ευρωπαϊκές Αρχές, ώστε να εξασφαλίσει τις απαραίτητες εγκρίσεις. Λαμβάνοντας υπόψη τα πιο πάνω, είναι σημαντικό να γίνεται σωστή αξιολόγηση των ισολογισμών, κυρίως της ποιότητας του δανειακού χαρτοφυλακίου, έτσι ώστε να διασφαλίζεται ότι με τα τεστ αντοχής δε θα προκύπτουν οποιαδήποτε ελλείμματα.

Προσεκτικές κινήσεις

Οποιεσδήποτε κινήσεις γίνονται σε σχέση με τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα πρέπει να είναι προσεκτικές και να εγκρίνονται από τις εποπτικές Αρχές. Μπορεί οι αποφάσεις για τον οργανισμό να είναι αποκλειστικό δικαίωμα των μετόχων, θα πρέπει όμως να αξιολογούνται από τις εποπτικές Αρχές ώστε να διασφαλίζεται η σταθερότητα της αγοράς, εφόσον τέτοιοι οργανισμοί είναι συστημικοί και επηρεάζουν καθοριστικά την οικονομία μιας χώρας.

Εδώ στην Κύπρο είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η εποπτεία του χρηματοπιστωτικού συστήματος γίνεται κατευθείαν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα και τον Ευρωπαϊκό Εποπτικό Μηχανισμό, που καθορίζουν το ρυθμιστικό πλαίσιο, τις παραδοχές στα τεστ αντοχής και άλλα. Επιπλέον, οποιεσδήποτε κινήσεις για άντληση κεφαλαίων μέσω επενδύσεων πρέπει να γίνονται τη σωστή στιγμή, κάτω από τις κατάλληλες προϋποθέσεις, ώστε να διασφαλιστεί ότι θα υπάρξει επενδυτικό ενδιαφέρον.

ΤΑΣΟΣ ΓΙΑΣΕΜΙΔΗΣ
Οικονομολόγος, Διοικητικός Σύμβουλος KPMG